វឌ្ឍននិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា (Wikipedia) វឌ្ឍននិយម (Progressivism) គឺជាទស្សនវិជ្ជានយោបាយដែលផ្តោតទៅខាងឆ្វេង ហើយមានគោលដៅជំរុញស្ថានភាពមនុស្សជាតិឱ្យរីកចម្រើនតាមរយៈការធ្វើកំណែទម្រង់នានា។ គំនិតនេះបានកើតឡើងក្នុងយុគនៃការត្រាស់ដឹង (Age of Enlightenment) ដោយមានជំនឿថា ភាពស៊ីវីល័យនៅអឺរ៉ុបកំពុងប្រសើរឡើងដោយសារការអនុវត្តចំណេះដឹងជាក់ស្តែងថ្មីៗ។

វឌ្ឍននិយមសម័យទំនើបច្រើនតែផ្តោតលើការប្រើប្រាស់វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងហេតុផល ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម លើកកម្ពស់យុត្តិធម៌សង្គម និងពង្រីកសិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល។ គោលការណ៍គន្លឹះរួមមាន ការគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការកាត់បន្ថយវិសមភាព និងការការពារបរិស្ថាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដើមកំណើតនៃវឌ្ឍននិយមអាចត្រូវបានតាមដានទៅដល់ទស្សនវិទូនៅអឺរ៉ុបសតវត្សរ៍ទី១៨ និងទី១៩។ លោក អ៊ីម៉ានុយអែល កាន (Immanuel Kant) ទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ បានសរសេរស្នាដៃជាច្រើនអំពីហេតុផល និងវឌ្ឍនភាពរបស់មនុស្សជាតិ។ លោក ចន ស្តូអាត មីល (John Stuart Mill) ទស្សនវិទូអង់គ្លេស បានតស៊ូមតិអំពីសេរីភាពបុគ្គល និងសមភាពយេនឌ័រ ដែលជាគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃគំនិតវឌ្ឍននិយមនៅពេលក្រោយ។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មេដឹកនាំដូចជា លោក ធីអូដូរ រូសវេល (Theodore Roosevelt) លោក វូដរ៉ូ វីលសុន (Woodrow Wilson) លោក ហ្វ្រែងឃ្លីន ឌី. រូសវេល (Franklin D. Roosevelt) និងលោក លីនដុន ចនសុន (Lyndon Johnson) បានអនុវត្តនយោបាយវឌ្ឍននិយម។ លោក ប៊ែនី សាន់ឌ័រ (Bernie Sanders) និងលោកស្រី អាឡិចសាន់ឌ្រី អូកាស៊ីយ៉ូ-ខូតេស (Alexandria Ocasio-Cortez) ជាតំណាងវឌ្ឍននិយមទំនើបនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅកាណាដា លោក ចាស្ទីន ទ្រូដូ (Justin Trudeau) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកនយោបាយវឌ្ឍននិយម។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស លោក ចេរ៉េមី ខូរប៊ីន (Jeremy Corbyn) បានដឹកនាំគណបក្សការងារដោយប្រើវោហាសាស្ត្រវឌ្ឍននិយម។ នៅអាមេរិកឡាទីន មេដឹកនាំដូចជា លោក លូឡា ដា ស៊ីលវ៉ា (Lula da Silva) នៅប្រេស៊ីល លោក នេស្ត័រ គៀរឆ្ន័រ (Néstor Kirchner) និងលោកស្រី គ្រីស្ទីណា ហ្វឺណង់ដេស ដឺ គៀរឆ្ន័រ (Cristina Fernández de Kirchner) នៅអាហ្សង់ទីន និងលោក អាន់ដ្រេស ម៉ានុយអែល ឡូពេស អូប្រាដ័រ (Andrés Manuel López Obrador) នៅម៉ិកស៊ិក ក៏បានប្រកាសខ្លួនជាអ្នកបន្តនយោបាយវឌ្ឍននិយមដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃវឌ្ឍននិយមជាចលនានយោបាយបានកកើតឡើងនៅពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី១៩។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សម័យកាល "Progressive Era" ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៩០ ដល់ ១៩២០ បានផ្តោតលើការធ្វើឱ្យសង្គមមានប្រសិទ្ធភាព ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងការកែលម្អស្ថានភាពការងារ។ លោក ធីអូដូរ រូសវេល ដែលជាប្រធានាធិបតីពីឆ្នាំ ១៩០១ ដល់ ១៩០៩ បានអនុវត្តគោលនយោបាយ "Square Deal" ដែលមានគោលដៅការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងកំណត់អំណាចសាជីវកម្មធំៗ។

ក្រោយមក ក្នុងយុគសម័យវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំ (Great Depression) លោក ហ្វ្រែងឃ្លីន ឌី. រូសវេល (Franklin D. Roosevelt) បានអនុវត្តគោលនយោបាយ "New Deal" ដែលបានពង្រីកតួនាទីរដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្តល់សុខុមាលភាពសង្គម ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋាននៃវឌ្ឍននិយមទំនើប។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ កម្មវិធី "Great Society" របស់លោក លីនដុន ចនសុន (Lyndon Johnson) បានបន្តពង្រីកសិទ្ធិសង្គម រួមទាំងការបង្កើតកម្មវិធី Medicare និង Medicaid សម្រាប់ជនក្រីក្រ និងមនុស្សចាស់ ព្រមទាំងការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស៊ីវិល (Civil Rights)។

នៅអឺរ៉ុប ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រដ្ឋសុខុមាលភាពត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយមានការគាំទ្រពីគណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដែលបញ្ចូលគោលការណ៍វឌ្ឍននិយម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចវឌ្ឍននិយមជារឿយៗរួមមានការយកពន្ធលើមាត្រដ្ឋានរីកចម្រើន (progressive taxation) បទបញ្ញត្តិសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីការពារការផ្តាច់មុខ និងការការពារសិទ្ធិពលករ។ តាម Wikipedia វឌ្ឍននិយមក៏បានជះឥទ្ធិពលលើការបង្កើតរដ្ឋសុខុមាលភាព (welfare state) ដែលផ្តល់សេវាសាធារណៈដូចជា ការអប់រំ ថែទាំសុខភាព និងប្រាក់សោធននិវត្តន៍។ នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ចលនាវឌ្ឍននិយមបានជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមជាច្រើន ដូចជាការផ្តល់សិទ្ធិបោះឆ្នោតដល់ស្ត្រី ការបញ្ចប់ការរើសអើងពូជសាសន៍ ការទទួលស្គាល់សិទ្ធិ LGBTQ+ និងការការពារបរិស្ថាន។

សេដ្ឋវិទូ លោក យ៉ានីស វ៉ារ៉ូហ្វាគីស (Yanis Varoufakis) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកគាំទ្រគំនិតរីកចម្រើន បានស្នើឱ្យមានកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចសកល ដើម្បីកាត់បន្ថយវិសមភាព។ ចលនាបរិស្ថាន ដូចជា Green Party នៅចក្រភពអង់គ្លេស ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃវឌ្ឍននិយមបៃតង (Green Progressivism) ដែលផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ គំនិតវឌ្ឍននិយមកំពុងបន្តមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងនយោបាយពិភពលោក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ប៊ែនី សាន់ឌ័រ (Bernie Sanders) និងអ្នកនយោបាយឆ្វេងនិយមដទៃទៀតបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្រាប់ការថែទាំសុខភាពសកល (Medicare for All) ការអប់រំឥតគិតថ្លៃ និង Green New Deal ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអាកាសធាតុ។ តាម Wikipedia ក្រុមសមាជិកសភាដែលហៅថា "The Squad" ដែលដឹកនាំដោយលោកស្រី អាឡិចសាន់ឌ្រី អូកាស៊ីយ៉ូ-ខូតេស (Alexandria Ocasio-Cortez) បាននាំមកនូវគោលនយោបាយសង្គមនិយមបែបប្រជាធិបតេយ្យ (democratic socialism) ទៅកាន់ឆាកនយោបាយចម្បង។

នៅចក្រភពអង់គ្លេស លោក ចេរ៉េមី ខូរប៊ីន (Jeremy Corbyn) ដែលជាអតីតមេដឹកនាំគណបក្សការងារ បាននាំយកនយោបាយឆ្វេងមកកាន់ឆាកជួរមុខ ដោយសន្យាធ្វើជាតូបនីយកម្ម (nationalization) និងបង្កើនការវិនិយោគសាធារណៈ។ ទោះបីជាគាត់ចាញ់ការបោះឆ្នោតក៏ដោយ គំនិតរបស់គាត់នៅតែមានឥទ្ធិពល។ លោក កៀរ ស្តារម័រ (Keir Starmer) ដែលជាមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន បានផ្លាស់ប្តូរគណបក្សទៅរកមជ្ឈមណ្ឌលជាងមុន ប៉ុន្តែនៅតែគាំទ្រគោលការណ៍វឌ្ឍននិយមមួយចំនួន។

នៅអាមេរិកឡាទីន មេដឹកនាំជាច្រើនបានប្រកាសខ្លួនជាអ្នកវឌ្ឍននិយម និងអនុវត្តនយោបាយដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងវិសមភាព។ លោក លូឡា ដា ស៊ីលវ៉ា នៅប្រេស៊ីល លោកស្រី គ្រីស្ទីណា ហ្វឺណង់ដេស ដឺ គៀរឆ្ន័រ នៅអាហ្សង់ទីន និងលោក អាន់ដ្រេស ម៉ានុយអែល ឡូពេស អូប្រាដ័រ នៅម៉ិកស៊ិក សុទ្ធតែបានបង្កើនការចំណាយសង្គម និងធ្វើនិយតកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ លោក ចាស្ទីន ទ្រូដូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា បានអនុវត្តគោលនយោបាយអាកាសធាតុ និងសមភាពយេនឌ័រ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ វឌ្ឍននិយមអាចជាប្រធានបទដែលគួរចាប់អារម្មណ៍ ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់មហាអំណាចទាំងនេះលើនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសកល ជាពិសេសលើបញ្ហាដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសកម្ពុជា។