ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈ (Public Consultation) គឺជាដំណើរការមួយដែលសមាជិកនៃសាធារណជនត្រូវបានស្នើសុំឱ្យផ្តល់មតិ និងយោបល់លើបញ្ហាសាធារណៈ។ គោលដៅសំខាន់របស់វាគឺដើម្បីបង្កើនការចូលរួម និងឥទ្ធិពលរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រមទាំងលើកកម្ពស់តម្លាភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃគម្រោងរដ្ឋាភិបាល ច្បាប់ ឬបទប្បញ្ញត្តិនានា។
ការពិគ្រោះយោបល់នេះអាចធ្វើឡើងតាមទម្រង់ជាច្រើន រួមមានកិច្ចប្រជុំសាធារណៈបើកចំហ ការបញ្ចេញមតិជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងការពិភាក្សាជាក្រុមដែលមានការរៀបចំ។ ការស្ទង់មតិ និងក្រុមពិភាក្សាអាចត្រូវបានធ្វើឡើងជាមួយពលរដ្ឋដែលស្ម័គ្រចិត្ត ឬជាមួយគំរូស្ថិតិដែលតំណាងឱ្យប្រជាជនទូទៅ ដែលជួយឱ្យអ្នកធ្វើសេចក្តីសម្រេចអាចវាយតម្លៃមតិភាគច្រើនបានត្រឹមត្រូវ។ ទម្រង់ទូទៅផ្សេងទៀតរួមមានសវនាការសាធារណៈ (Public Hearings) កម្រងសំណួរតាមអ៊ីនធឺណិត និងការប្រជុំក្រុមផ្តោត (Focus Groups)។
ដំណើរការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រមូលមតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាយន្តការមួយសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តដែលមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ និងមានគណនេយ្យភាព។ តាមឧត្តមគតិ លទ្ធផលនៃការពិគ្រោះយោបល់គួរមានឥទ្ធិពលលើការធ្វើគោលនយោបាយ និងកាត់បន្ថយគម្លាតរវាងអ្នកគ្រប់គ្រង និងអ្នកត្រូវគ្រប់គ្រង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ទោះបីជាពាក្យ«ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈ»មានលក្ខណៈទំនើបក៏ដោយ ការអនុវត្តក្នុងការស្វែងរកមតិសាធារណៈមានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅទីក្រុងបុរាណក្រិក ប្រជាពលរដ្ឋបានចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងកិច្ចការរដ្ឋតាមរយៈទីប្រជុំទីក្រុង (Agora)។ នៅយុគសម័យកណ្តាល និងដើមសម័យទំនើប របបរាជានិយមមួយចំនួនក៏មានប្រពៃណីប្រមូលសំណើពីរាស្ត្រដែរ ទោះកម្រិតខុសគ្នាក៏ដោយ។ ការធ្វើជាផ្លូវការនៃការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈបានលេចធ្លោឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ជាមួយការរីកចម្រើននៃរដ្ឋបាលសាធារណៈ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់ស្តីពីនីតិវិធីរដ្ឋបាលឆ្នាំ ១៩៤៦ (Administrative Procedure Act) បានទាមទារឱ្យភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាលផ្សព្វផ្សាយសេចក្តីព្រាងបទប្បញ្ញត្តិ និងផ្តល់ឱកាសឱ្យសាធារណជនផ្តល់មតិ មុនពេលដាក់ឱ្យអនុវត្ត។ ក្រោយមក ច្បាប់គោលនយោបាយបរិស្ថានជាតិឆ្នាំ ១៩៦៩ (National Environmental Policy Act) បានពង្រឹងការពិគ្រោះយោបល់សម្រាប់គម្រោងដែលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ហើយគំរូនេះត្រូវបានចម្លងដោយប្រទេសជាច្រើន។ នៅកម្ពុជា គំនិតនៃការប្រឹក្សាយោបល់ជាមួយប្រជាពលរដ្ឋមានតាំងពីបុរាណក្នុងទម្រង់ការប្រជុំភូមិ និងការស្តាប់យោបល់អ្នកចាស់ទុំ។ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាលក្ខណៈច្បាប់និងជាប្រព័ន្ធបានចាប់ផ្តើមក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ជាពិសេសដោយសារឥទ្ធិពលពីម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិ និងការអនុម័តច្បាប់គ្រប់គ្រងបរិស្ថាន ក៏ដូចជាច្បាប់វិនិយោគ ដែលតម្រូវឱ្យមានការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (EIA) និងការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈសម្រាប់គម្រោងធំៗ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការពិគ្រោះយោបល់បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃទិដ្ឋភាពគ្រប់គ្រងរដ្ឋនៅកម្ពុជា ទោះបីគុណភាពនិងឥទ្ធិពលពិតរបស់វានៅមានភាពចម្រូងចម្រាសក៏ដោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈមិនមែនជាបាតុភូតដែលជាប់នឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រណាមួយឡើយ។ វាត្រូវបានអនុវត្តនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានកម្រិតនៃភាពស៊ីជម្រៅ និងប្រសិទ្ធភាពខុសៗគ្នាអាស្រ័យលើប្រព័ន្ធនយោបាយ និងបរិបទសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។ នៅប្រទេសមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប ការពិគ្រោះយោបល់គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់ក្នុងដំណើរការបង្កើតច្បាប់ និងគោលនយោបាយ។ នៅតំបន់អាស៊ាន ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាថៃ ឥណ្ឌូនេស៊ី និងវៀតណាម ក៏បានដាក់បញ្ចូលការពិគ្រោះយោបល់ក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ស្តីពីបរិស្ថាន និងផែនការប្រើប្រាស់ដី ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងច្រើនតែរងការរិះគន់ថាមានលក្ខណៈត្រឹមតែទម្រង់។ អ្នកចូលរួមសំខាន់ៗក្នុងដំណើរការនេះរួមមានពលរដ្ឋទូទៅ អង្គការសង្គមស៊ីវិល សមាគមវិជ្ជាជីវៈ តំណាងវិស័យឯកជន និងអ្នកសិក្សាជំនាញ។ នៅកម្ពុជា អ្នកដែលចូលរួមក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាទូទៅមានអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ប្រជាកសិករ និងអ្នកភូមិ ព្រមទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ ទោះជាយ៉ាងណា បញ្ហាប្រឈមដូចជាអត្រាអក្ខរកម្មទាប កង្វះការយល់ដឹងពីសិទ្ធិ និងឋានានុក្រមសង្គម អាចរារាំងការបញ្ចេញមតិដោយសេរីពីក្រុមងាយរងគ្រោះ។ ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ការប្រើប្រាស់វេទិកាអនឡាញសម្រាប់ការពិគ្រោះយោបល់កំពុងកើនឡើង ប៉ុន្តែគម្លាតឌីជីថលនៅតែជាឧបសគ្គសម្រាប់ពលរដ្ឋនៅតំបន់ជនបទជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈដែលមានប្រសិទ្ធភាពអាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការពន្យារពេលគម្រោង ការកើនឡើងថ្លៃដើម និងជម្លោះផ្លូវច្បាប់។ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញថា គម្រោងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការពិគ្រោះយោបល់ដំបូងៗ មានអត្រាជោគជ័យខ្ពស់ និងងាយទទួលបានការទុកចិត្តពីសហគមន៍ និងវិនិយោគិន។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលកំពុងទាក់ទាញការវិនិយោគធំៗ ការមានយន្តការពិគ្រោះយោបល់រឹងមាំអាចបង្កើនភាពទាក់ទាញសម្រាប់វិនិយោគិនដែលគិតគូរអំពីនិរន្តរភាព និងទំនួលខុសត្រូវសង្គម។ តាមវប្បធម៌ ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងអំណាចក្នុងសង្គម។ នៅក្នុងសង្គមដែលមានឋានានុក្រមខ្ពស់ដូចកម្ពុជា ពលរដ្ឋអាចមានការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការបញ្ចេញមតិតវ៉ា ឬរិះគន់អាជ្ញាធរ។ ដូច្នេះ ការរៀបចំការពិគ្រោះយោបល់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពតម្រូវឱ្យមានការសម្របតាមវប្បធម៌ ដូចជាការប្រើអ្នកសម្របសម្រួលអព្យាក្រឹត ការជ្រើសរើសទីកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពផ្លូវចិត្ត និងការប្រើប្រាស់ភាសាដែលអាចយល់បានដោយគ្រប់កម្រិត។ វប្បធម៌នៃការពិគ្រោះយោបល់ក៏អាចជំរុញឱ្យមានការយល់ដឹងពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងកសាងរដ្ឋាភិបាលដែលមានគណនេយ្យភាពផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលថ្មីៗនេះ នៅកម្ពុជា ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈបានក្លាយជាប្រធានបទក្តៅនៅក្នុងការជជែកវែកញែកសាធារណៈ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសេចក្តីព្រាងច្បាប់សំខាន់ៗ និងគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្នាតធំ។ ឧទាហរណ៍ ការពិភាក្សាជុំវិញសេចក្តីព្រាងច្បាប់សន្តិសុខអ៊ីនធឺណិត និងច្បាប់ពន្ធដារថ្មី បានបង្ហាញពីកង្វល់របស់សង្គមស៊ីវិលចំពោះរយៈពេលខ្លីនៃការប្រមូលមតិ និងកម្រិតនៃការយកមតិទៅអនុវត្ត។ គម្រោងព្រែកជីកកាណាល់ហ្វូណន តេជោ ដែលជាគម្រោងយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ ក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារពីសាធារណជនឱ្យមានការពិគ្រោះយោបល់ឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាមួយសហគមន៍ដែលនឹងរងផលប៉ះពាល់ និងឱ្យមានការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានស្តីពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានឱ្យបានទូលំទូលាយ។ ក្រៅពីបរិបទកម្ពុជា និន្នាការអន្តរជាតិបង្ហាញថា ការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈកំពុងក្លាយជាបទដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងដ៏ល្អ និងត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម និងគោលការណ៍ណែនាំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហភាពអឺរ៉ុប។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការពិគ្រោះយោបល់សាធារណៈគឺសំខាន់ព្រោះវាជាឧបករណ៍មួយសម្រាប់ពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមកសាងអនាគតប្រទេស និងទាមទារឱ្យមានគណនេយ្យភាពពីអ្នកដឹកនាំ។