ទិដ្ឋភាពទូទៅ

វិគីភីឌាបានពិពណ៌នាអំពី «បទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ» ថាជាគោលគំនិតមួយក្នុងវិស័យឧក្រិដ្ឋវិទ្យា ដែលផ្តោតលើអំពើដែលរំខានដល់ដំណើរការរបស់សង្គម និងសមត្ថភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងការបំពេញមុខងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកស្រាវជ្រាវ Siegel (២០០៤) បានកំណត់និយមន័យថា បទល្មើសប្រភេទនេះ គឺជាអំពើដែលផ្ទុយនឹងបទដ្ឋានរួម គុណតម្លៃសង្គម និងទំនៀមទម្លាប់។ ដូច្នេះ អំពើខ្លះត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើស មិនមែនដោយសារការបំផ្លាញដោយផ្ទាល់ដល់បុគ្គលណាម្នាក់នោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារការប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់ និងភាពសុខដុមនៃសហគមន៍។

យោងតាមវិគីភីឌា មានភាពខុសគ្នារវាង «អំពើខុសឆ្គង» និង «បទល្មើស» ដោយអំពើខុសឆ្គងនឹងក្លាយជាឧក្រិដ្ឋកម្មតែនៅពេលដែលវាមានភាពតានតឹងខ្លាំងពេក ហើយមិនអាចគ្រប់គ្រងបានតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្មក្រៅផ្លូវការ។ គោលគំនិតនេះពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើតច្បាប់ ដើម្បីការពារសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ ដែលសង្គមមានការយល់ឃើញរួមគ្នាថាជារឿងចាំបាច់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារ «បទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ» មិនមែនជាទីតាំង ឬប្រទេសជាក់លាក់មួយ ផ្នែកនេះផ្តោតលើវិសាលភាពសង្គមនៃគោលគំនិតនេះ។ យោងតាមវិគីភីឌា អំពើដែលផ្ទុយនឹងបទដ្ឋានរួម គុណតម្លៃសង្គម និងទំនៀមទម្លាប់ អាចខុសគ្នាពីសង្គមមួយទៅសង្គមមួយ។ ដូច្នេះ ការវាយតម្លៃថាអំពើណាមួយជាបទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ គឺអាស្រ័យលើបទដ្ឋាន និងវប្បធម៌របស់សង្គមនោះ។ ប្រជាជនក្នុងសង្គមមួយចែករំលែកការយល់ឃើញរួមអំពីអ្វីដែលរំខានដល់ដំណើរការរបស់សង្គម និងសមត្ថភាពបំពេញមុខងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ យោងតាមនិយមន័យរបស់ Siegel (២០០៤) ដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា សមត្ថភាពបំពេញមុខងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព គឺជាចំណុចស្នូលនៃបញ្ហានេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ការបង្កើតនិយមន័យរបស់បទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈមានការវិវត្តតាមរយៈអ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ អ្នកស្រាវជ្រាវ Robertson (១៩៨៩:១២៣) បានលើកឡើងថា បទល្មើសគឺគ្មានអ្វីក្រៅពី «អំពើមួយដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់»។ ទស្សនៈនេះបានបញ្ជាក់ថា ការបែងចែករវាងអំពើខុសឆ្គង និងបទល្មើស គឺអាស្រ័យលើច្បាប់របស់រដ្ឋ មិនមែនគ្រាន់តែអារម្មណ៍សីលធម៌នោះទេ។

ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ២០០៤ អ្នកស្រាវជ្រាវ Siegel (២០០៤) បានផ្តល់និយមន័យកាន់តែទូលំទូលាយ ដោយភ្ជាប់បទល្មើសទៅនឹងការជ្រៀតជ្រែកដល់ដំណើរការរបស់សង្គម និងសមត្ថភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងការបំពេញមុខងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ យោងតាមវិគីភីឌា ការវិវត្តពីការកំណត់តាមច្បាប់ទៅការកំណត់តាមបទដ្ឋានសង្គមបង្ហាញថា បទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈមិនមែនជាគោលគំនិតនៅស្ងៀមទេ ប៉ុន្តែផ្លាស់ប្តូរទៅតាមការយល់ឃើញរបស់សង្គម។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ទៀតថា អំពើខុសឆ្គងត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើស នៅពេលដែលវាមានភាពតានតឹងខ្លាំងពេក ហើយមិនអាចគ្រប់គ្រងបានតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្មក្រៅផ្លូវការ។ ការសម្រេចបែបនេះជាធម្មតាឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្រូវការរបស់សង្គមក្នុងការរក្សាស្ថិរភាព និងការគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា ផ្នែកមួយនៃគោលគំនិត Siegel (២០០៤) អំពើដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ គឺអំពើដែលផ្ទុយនឹងគុណតម្លៃសង្គម និងទំនៀមទម្លាប់។ ដូច្នេះ វប្បធម៌ និងបទដ្ឋានរួមមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកំណត់អ្វីដែលជាអំពើរំខានដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ។ សង្គមណាដែលឲ្យតម្លៃលើសណ្តាប់ធ្នាប់ខ្ពស់ ទំនងជាមានច្បាប់កាន់តែច្រើនដើម្បីគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយាប្រចាំថ្ងៃ។ តាមរយៈនិយមន័យរបស់ Siegel សមត្ថភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងការបំពេញមុខងារប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ក៏អាចពាក់ព័ន្ធនឹងផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពសង្គម។ ទោះជាយ៉ាងណា វិគីភីឌាមិនបានផ្តល់ទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់ណាមួយឡើយ គ្រាន់តែជាការពន្យល់អំពីមូលដ្ឋានសង្គមវិទ្យានៃបទល្មើសប្រភេទនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន គោលគំនិតបទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបន្តអនុវត្តច្បាប់ដើម្បីគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយាដែលអាចរំខានដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ ដូចជាការជួបជុំដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ឬអំពើបង្កការរំខានក្នុងសហគមន៍។ យោងតាមវិគីភីឌា អំពើខុសឆ្គងត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើស នៅពេលដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបានតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្មក្រៅផ្លូវការ។ នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីបទល្មើសសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈអាចជួយអ្នកអានយល់ពីហេតុផលនៃការបង្កើតច្បាប់ និងការអនុវត្តច្បាប់ទាក់ទងនឹងសន្តិសុខសង្គម ក៏ដូចជាការគ្រប់គ្រងការតវ៉ា ឬការបង្ហាញមតិនៅទីសាធារណៈ។ ការប្រើប្រាស់ពន្ធនាគារ និងការឃុំឃាំង គឺជាយន្តការមួយក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ចំពោះបទល្មើសប្រភេទនេះ ដូចបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរូបភាពពន្ធនាគារ Pentonville នៅទីក្រុងឡុងដ៍។