អំណាចទិញ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

អំណាចទិញ (Purchasing Power) គឺជាគំនិតសេដ្ឋកិច្ចមួយ ដែលសំដៅទៅលើបរិមាណទំនិញ និងសេវាកម្ម ដែលឯកតារូបិយវត្ថុមួយអាចទិញបាននៅពេលណាមួយ។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់ក្នុងការវិភាគផលប៉ះពាល់នៃអតិផរណា ប្រាក់ឈ្នួល និងអត្រាប្តូរប្រាក់ទៅលើជីវភាពប្រជាជន។

អំណាចទិញមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ទៅនឹងតម្លៃទំនិញ៖ នៅពេលតម្លៃកើនឡើង (អតិផរណា) អំណាចទិញនៃប្រាក់ធ្លាក់ចុះ ពោលគឺប្រាក់ចំនួនដដែលអាចទិញបានតិចជាងមុន។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលតម្លៃធ្លាក់ចុះ (បរិផរណា) អំណាចទិញកើនឡើង។ គំនិតនេះត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍សំខាន់ដោយធនាគារកណ្តាល រដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជា មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ និងធនាគារពិភពលោក ក្នុងការវាស់វែងសុខភាពសេដ្ឋកិច្ច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនិតអំពីអំណាចទិញត្រូវបានពិភាក្សាដោយអ្នកសេដ្ឋកិច្ចតាំងពីសតវត្សទី១៦ មកម៉្លេះ នៅពេលដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអេស្ប៉ាញនៃសាលា Salamanca បានកត់សម្គាល់ថា ការនាំចូលប្រាក់ និងមាសពីអាមេរិកខាងត្បូង បានធ្វើឱ្យតម្លៃទំនិញនៅអឺរ៉ុបកើនឡើង។ នេះគឺជាការសង្កេតដំបូងបង្អស់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណរូបិយវត្ថុ និងអំណាចទិញ។

នៅសតវត្សទី២០ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក Irving Fisher បានបង្កើតទ្រឹស្ដីបរិមាណរូបិយវត្ថុ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណប្រាក់ ល្បឿនចរាចរ និងកម្រិតតម្លៃ។ បន្ទាប់មក ទ្រឹស្ដីសមភាពអំណាចទិញ (Purchasing Power Parity ឬ PPP) ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយអ្នកសេដ្ឋកិច្ចស៊ុយអែត Gustav Cassel នៅឆ្នាំ ១៩១៨ ដើម្បីពន្យល់អត្រាប្តូរប្រាក់រវាងប្រទេសផ្សេងៗ។

ក្នុងសតវត្សទី២០ ឧប្បត្តិហេតុអតិផរណាធ្ងន់ធ្ងរនៅអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ ១៩២៣ និងនៅហ្ស៊ីមបាវ៉េឆ្នាំ ២០០៨ បានបង្ហាញច្បាស់ពីផលវិបាកនៃការបាត់បង់អំណាចទិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ក្នុងស្រុកស្ទើរតែគ្មានតម្លៃ។

ការវាស់វែង និងការប្រើប្រាស់

អំណាចទិញត្រូវបានវាស់វែងជាទូទៅតាមរយៈសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ (Consumer Price Index ឬ CPI) ដែលតាមដានតម្លៃនៃកញ្ចប់ទំនិញ និងសេវាកម្មសំខាន់ៗតាមកាលៈសេចក្តី។ ស្ថាប័នស្ថិតិជាតិនៅប្រទេសនីមួយៗ រួមទាំងវិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិនៃកម្ពុជា ប្រមូលទិន្នន័យតម្លៃប្រចាំខែ ដើម្បីគណនាអត្រាអតិផរណា។

សមភាពអំណាចទិញ (PPP) ត្រូវបានប្រើដោយធនាគារពិភពលោក និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ក្នុងការប្រៀបធៀបទំហំសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពរស់នៅរវាងប្រទេសផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) គណនាតាម PPP ផ្តល់រូបភាពច្បាស់ជាងអំពីស្តង់ដារជីវភាពពិតប្រាកដ ជាងការប្រើអត្រាប្តូរប្រាក់ទីផ្សារ។ យោងតាមការវិភាគរបស់ធនាគារពិភពលោក ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាញឹកញាប់មាន GDP តាម PPP ខ្ពស់ជាង GDP តាមអត្រាប្តូរប្រាក់ ដោយសារតែតម្លៃទំនិញក្នុងស្រុកទាបជាង។

ការសិក្សាមួយដ៏ល្បីឈ្មោះ Big Mac Index ដែលបង្កើតដោយ The Economist ប្រើតម្លៃនៃ​បឺហ្គឺ Big Mac នៅប្រទេសផ្សេងៗ ដើម្បីប្រៀបធៀបអំណាចទិញនៃរូបិយវត្ថុនីមួយៗ តាមវិធីសាស្ត្រដែលងាយយល់សម្រាប់សាធារណជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បន្ទាប់ពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ពិភពលោកបានជួបប្រទះវិបត្តិអតិផរណាសកលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅរយៈពេលជាង៤០ឆ្នាំ។ ធនាគារកណ្តាលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសផ្សេងៗ បានដំឡើងអត្រាការប្រាក់យ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីការពារអំណាចទិញនៃរូបិយវត្ថុរបស់ខ្លួន។

នៅកម្ពុជា អំណាចទិញរបស់គ្រួសារទូទៅទទួលរងសម្ពាធពីការកើនឡើងតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ អង្ករ និងទំនិញនាំចូល។ ការពឹងផ្អែករបស់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាលើដុល្លារអាមេរិកមានន័យថា ការប្រែប្រួលគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុរបស់ Federal Reserve អាចប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់អំណាចទិញរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជាបានព្យាយាមលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀល តាមរយៈគម្រោងផ្សេងៗ ដើម្បីពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពរូបិយវត្ថុ និងថែរក្សាស្ថិរភាពអំណាចទិញរយៈពេលវែង។

សម្រាប់កម្មករកម្ពុជាដែលធ្វើការនៅបរទេស ជាពិសេសនៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងជប៉ុន អត្រាប្តូរប្រាក់ និងអំណាចទិញនៃប្រាក់ឈ្នួលរបស់ពួកគេ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងចំពោះប្រាក់ផ្ញើទៅគ្រួសារនៅស្រុកកំណើត។