ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជំងឺឆ្កែឆ្កួត (ឬរោគឆ្កែឆ្កួត) គឺជាជំងឺឆ្លងពីសត្វទៅមនុស្ស (zoonotic) ដែលបង្កឡើងដោយវីរុស។ ជំងឺនេះវាយប្រហារទៅលើប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្តាល បណ្តាលឲ្យមានការរលាកខួរក្បាលយ៉ាងស្រួចស្រាវ (acute encephalitis) នៅក្នុងមនុស្ស និងថនិកសត្វដទៃទៀត។ កាលពីសម័យបុរាណ ជំងឺនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ជំងឺខ្លាចទឹក» (hydrophobia) ដោយសារអ្នកជំងឺតែងតែបង្ហាញការភ័យស្លន់ស្លោ និងមិនអាចទទួលទានទឹកបាន។ លក្ខណៈពិសេសមួយរបស់ជំងឺនេះគឺវាឆ្លងតាមរយៈទឹកមាត់របស់សត្វឈឺ ដែលចូលទៅកាន់មុខរបួស ឬភ្នាសរំអិលតាមរយៈការខាំ។

នៅដំណាក់កាលដំបូង រោគសញ្ញាអាចរួមមានគ្រុនក្តៅ និងអារម្មណ៍ខុសប្រក្រតីនៅត្រង់កន្លែងខាំ ដែលអាចជាការឈឺចាប់ ឬរមាស់។ បន្ទាប់មកអ្នកជំងឺអាចជួបប្រទះនូវចង្អោរ ក្អួត ចលនាដោយហឹង្សា ការភ័យខ្លាចទឹកខ្លាំង អសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើចលនាផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយ ការភ័ន្តច្រឡំ និង/ឬការបាត់បង់ស្មារតី។ យោងតាមវិគីភីឌា រយៈពេលពីការឆ្លងរហូតដល់ការចេញរោគសញ្ញា (incubation period) ជាធម្មតាចន្លោះពី ១ ខែ ទៅ ៣ ខែ ប៉ុន្តែអាចប្រែប្រួលពីតិចជាង ១ សប្តាហ៍ រហូតដល់ជាង ១ ឆ្នាំ អាស្រ័យលើចម្ងាយដែលវីរុសត្រូវធ្វើដំណើរតាមសរសៃប្រសាទក្រៅកណ្តាលទៅដល់ខួរក្បាល។ នៅពេលដែលរោគសញ្ញាបានបង្ហាញខ្លួនហើយ លទ្ធផលគឺការស្លាប់ស្ទើរតែ ១០០% ជានិច្ច ទោះបីជាមានការព្យាបាលដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងក៏ដោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺឆ្កែឆ្កួតមានវត្តមាននៅលើទ្វីបស្ទើរតែទាំងអស់ លើកលែងតែតំបន់អង់តាក់ទិក។ យោងតាមវិគីភីឌា វីរុសឡៃសា (lyssavirus) ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រជាជនសត្វប្រចៀវនៅស្ទើរគ្រប់តំបន់ ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទី។ សត្វឆ្កែគឺជាអ្នកចម្លងដ៏សំខាន់បំផុតមកកាន់មនុស្ស ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក ដែលមានចំនួនសត្វឆ្កែគ្មានម្ចាស់ច្រើន។ កត្តាហានិភ័យរួមមានការរស់នៅជនបទ ភាពក្រីក្រ និងការចូលទៅដល់សេវាសុខភាពមានកម្រិត។

នៅកម្ពុជា ជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដែលកំពុងបន្ត ដោយសារតែមានករណីខាំដោយសត្វឆ្កែជាច្រើនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធបានអនុវត្តយុទ្ធនាការចាក់ថ្នាំបង្ការសត្វឆ្កែ ប៉ុន្តែអត្រាគ្របដណ្តប់នៅទាបនៅឡើយ។ ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាជនអំពីអ្វីដែលត្រូវធ្វើក្រោយការខាំគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការស្លាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជំងឺឆ្កែឆ្កួតគឺជាជំងឺដែលមនុស្សជាតិបានស្គាល់តាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។ កំណត់ត្រាដំបូងបង្អស់អំពីជំងឺនេះអាចរកឃើញនៅក្នុងឯកសារបុរាណនៃអរិយធម៌អេស៊ីប មេសូប៉ូតាមៀ ក្រិច និងរ៉ូម។ ពាក្យ «hydrophobia» មកពីភាសាក្រិចមានន័យថា «ការខ្លាចទឹក» ដែលជារោគសញ្ញាគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ រូបគំនូរនិងឯកសារពីសម័យកណ្តាលបង្ហាញពីការភ័យខ្លាច និងអាថ៌កំបាំងជុំវិញជំងឺនេះ។

នៅឆ្នាំ១៨៨៥ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របារាំង លោក Louis Pasteur បានទទួលជោគជ័យក្នុងការបង្កើតវ៉ាក់សាំងការពារជំងឺឆ្កែឆ្កួតដំបូងបង្អស់។ ដោយយោងតាមវិគីភីឌា គាត់បានសាកល្បងវ៉ាក់សាំងនេះលើក្មេងប្រុស Joseph Meister ដែលត្រូវឆ្កែឆ្កួតខាំ ហើយក្មេងនោះបានរស់រានមានជីវិត។ ភាពជោគជ័យនេះបានបើកទំព័រថ្មីមួយក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លង ហើយបាននាំទៅដល់ការអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំងទំនើបដែលមានប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពជាងមុន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺឆ្កែឆ្កួតបង្កឱ្យមានបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ យោងតាមវិគីភីឌា ការព្យាបាលដោយថ្នាំបង្ការក្រោយការខាំ (Post-Exposure Prophylaxis – PEP) មានតម្លៃថ្លៃ ហើយគ្រួសារដែលមានចំណូលទាបតែងតែប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានសេវាទាន់ពេល។ ការស្លាប់មុនអាយុក៏នាំឱ្យបាត់បង់ផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ មានជំនឿនិងការប្រតិបត្តិខុសឆ្គងដែលបង្កការយឺតយ៉ាវក្នុងការព្យាបាល ដូចជាការប្រើឱសថបុរាណ ការទៅរកគ្រូអាបធ្មប់ ឬការយល់ថាការខាំតូចមិនមានគ្រោះថ្នាក់។ ទោះជាយ៉ាងណា ពុំមានវិធីព្យាបាលណាក្រៅពីវ៉ាក់សាំងដែលអាចបញ្ឈប់ជំងឺនេះបានឡើយ។ ផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ១៩៧៧ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអប់រំសាធារណជនអំពីជំងឺនេះ ដែលជាមុខងារសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយករណីឆ្លង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅតែបន្តគំរាមកំហែងជីវិតមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយកុមារគឺជាក្រុមដែលរងគ្រោះច្រើនជាងគេ។ យោងតាមវិគីភីឌា មូលហេតុចម្បងគឺការខាំដោយសត្វឆ្កែគ្មានម្ចាស់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ជំងឺនេះនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមប្រចាំថ្ងៃ ព្រោះករណីខាំឆ្កែនៅតែកើតមានញឹកញាប់ ហើយអ្នកជំងឺមួយចំនួនមិនបានទទួលការព្យាបាលទាន់ពេលដោយសារតែការខ្វះលទ្ធភាព ឬការយល់ដឹង។

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ អាជ្ញាធរសុខាភិបាល ដោយមានការគាំទ្រពីអង្គការអន្តរជាតិ កំពុងធ្វើយុទ្ធនាការចាក់ថ្នាំបង្ការសត្វឆ្កែ និងផ្សព្វផ្សាយការអប់រំដល់សហគមន៍។ KhmerPulse នឹងបន្តផ្សាយព័ត៌មានថ្មីៗអំពីការវិវត្តនៃស្ថានភាពជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់។