ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការរើសអើងពូជសាសន៍ គឺជាជំនឿថាក្រុមមនុស្សមានលក្ខណៈអាកប្បកិរិយាខុសគ្នាដែលទាក់ទងនឹងលក្ខណៈតំណពូជ និងអាចបែងចែកដោយផ្អែកលើភាពខ្ពស់ទាបនៃពូជសាសន៍ឬជនជាតិណាមួយ។ ពាក្យនេះក៏រួមបញ្ចូលការរើសអើង ការប្រកាន់ពូជ ឬការប្រឆាំងចំពោះអ្នកដទៃដោយសារតែផ្ទៃរូងពូជសាសន៍ខុសគ្នា។ បំរែបំរួលបែបទំនើបនៃការរើសអើងពូជសាសន៍ច្រើនផ្អែកលើការយល់ឃើញពីសង្គមចំពោះភាពខុសគ្នានៃជីវសាស្ត្ររវាងមនុស្ស ហើយអាចឈានទៅជាប្រព័ន្ធនយោបាយដែលដាក់ចំណាត់ថ្នាក់ពូជសាសន៍ថាខ្ពស់ឬទាបជាង ព្រមទាំងរួមមានគំនិតដូចជា ជាតិនិយមជ្រុល ការស្អប់ជនបរទេស ការបំបែកពូជ និងអធិបតេយ្យនិយមពូជសាសន៍ជាដើម។ ការប៉ុនប៉ងយកវិទ្យាសាស្ត្រមកគាំទ្រការរើសអើង (វិទ្យាសាស្ត្រពូជសាសន៍) ត្រូវបានបង្ហាញថាគ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា ការរើសអើងពូជសាសន៍កើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក និងប៉ះពាល់ដល់ក្រុមមនុស្សច្រើនសហគមន៍។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់ Jim Crow បានបំបែកជនជាតិអាមេរិកកាំងអាហ្វ្រិកចេញពីជនស្បែកស ដូចជាការប្រើក្បាលម៉ាស៊ីនទឹកដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ "Colored" ជាដើម។ របប Apartheid នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងបានដាក់ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍យ៉ាងតឹងរឹងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៤។ នៅអូស្ត្រាលី គោលនយោបាយ «អូស្ត្រាលីស្បែកស» ប្រឆាំងអន្តោប្រវេសន៍មិនមែនស្បែកស ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមខិត្តប័ណ្ណ "Keep Australia White" ឆ្នាំ ១៩១៧។ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចក៏រងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរដែរ ដូចករណីរង្គាល Wounded Knee ឆ្នាំ ១៨៩០ ដែលទាហានអាមេរិកសម្លាប់ជនជាតិ Lakota ១៥០ នាក់។ ការរើសអើងប្រឆាំងជនជាតិអាស៊ីក៏មានដែរ ដូចរូបតុក្កតា "The Chinese Must Go" ឆ្នាំ ១៨៨៦ ដែលជំរុញការបណ្ដេញជនជាតិចិនចេញពីអាមេរិក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃការរើសអើងពូជសាសន៍មានឫសគល់រាប់រយឆ្នាំ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ បណ្តាសាក្នុងគម្ពីរសញ្ញាចាស់អំពីកូនរបស់ណូអេត្រូវបានគេយកមកបកស្រាយខុសដើម្បីបង្ហាញភាពស្របច្បាប់នៃទាសភាព។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា អ្វីដែលគេហៅថា «វិទ្យាសាស្ត្រពូជសាសន៍» បានលេចរូបរាង ឧទាហរណ៍សៀវភៅ Indigenous races of the earth (១៨៥៧) ដែលគូរលលាដ៍ក្បាលដើម្បីអះអាងថាជនស្បែកខ្មៅស្ថិតនៅចន្លោះមនុស្សស្បែកស និងសត្វស្វាក្នុងផ្នែកបញ្ញា។ ការសញ្ជ័យអាណានិគមដោយអឺរ៉ុបក៏ត្រូវបានញុំាងដោយមនោគមន៍ប្រកាន់ពូជសាសន៍ ដូចរូបភាពសតវត្សរ៍ទី ១៦ បង្ហាញអំពើឃោរឃៅរបស់អេស្ប៉ាញនៅគុយបា។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ មនោគមវិជ្ជាណាស៊ីរបស់អាល្លឺម៉ង់បានឈានដល់កម្រិតសម្លាប់រង្គាលជនជាតិជ្វីហ្វរាប់លាននាក់ ដោយមានសន្និសីទ Wannsee រៀបចំផែនការ «ដំណោះស្រាយចុងក្រោយ»។ ការបំបែកពូជសាសន៍នៅអាមេរិកក៏បានបន្តរហូតដល់ទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ដែលការតវ៉ាដូចជាការចុះឈ្មោះចូលរៀនរបស់និស្សិត Vivian Malone ក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ការរើសអើងពូជសាសន៍មិនត្រឹមតែជាបញ្ហាសង្គមទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ការរើសអើងក្នុងការងារ កម្ចីទិញផ្ទះ និងការអប់រំបានបង្កើតគម្លាតសេដ្ឋកិច្ចរវាងក្រុមជនជាតិ ដូចជាគោលនយោបាយ redlining នៅអាមេរិកដែលរារាំងជនស្បែកខ្មៅមិនឱ្យទទួលបានលំនៅដ្ឋានសមរម្យ។ ខាងវប្បធម៌ ការរើសអើងពូជសាសន៍ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈរូបភាពស្តេរ៉េអូ និងទ្រឹស្តីប្រកាន់ពូជ។ ឧទាហរណ៍ ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសាប៊ូ Pears' បង្ហាញកុមារស្បែកខ្មៅក្លាយជាស្បែកសបន្ទាប់ពីងូតទឹក ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការចាត់ទុកស្បែកសជាឧត្តមភាព។ រូបភាព «Irish Iberian» និង «Negro» ដែលគូរដោយ H. Strickland Constable បានព្យាយាមភ្ជាប់ជនជាតិអៀរឡង់ទៅនឹងជនជាតិអាហ្វ្រិក ដើម្បីបង្ហាញថាពួកគេទាបជាងជនជាតិ Anglo-Saxon ។ ផែនទី "The Passing of the Great Race" របស់ Madison Grant ឆ្នាំ ១៩១៦ ក៏បានបែងចែកពូជសាសន៍អឺរ៉ុបជាបីថ្នាក់ ដែលជាឧទាហរណ៍នៃវិទ្យាសាស្ត្រពូជសាសន៍ក្នុងការបង្កើតឥស្សរិយភាពស្បែកស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ការរើសអើងពូជសាសន៍នៅតែជាបញ្ហាសកលដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំង។ យោងតាម Wikipedia ប្រព័ន្ធនយោបាយដែលគាំទ្រការរើសអើង និងការស្អប់ជនបរទេសនៅតែមានក្នុងសង្គមជាច្រើន ហើយចលនាដូចជា Black Lives Matter បានសង្កត់ធ្ងន់ពីបញ្ហាអំពើហិង្សាតាមប្រព័ន្ធ និងវិសមភាព។ រូបថតបាតុកម្មនៅទីក្រុង Helsinki ឆ្នាំ ២០២៣ បង្ហាញថាប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកនៅតែបន្តតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរើសអើង។ រូបសំណាក់លោក ណិលសុន ម៉ង់ដេឡា នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ជានិមិត្តរូបនៃជ័យជម្នះលើរបប Apartheid និងការបង្កើតលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យចម្រុះពូជសាសន៍។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិ និងផលប៉ះពាល់នៃការរើសអើងពូជសាសន៍ ជាមេរៀនសំខាន់សម្រាប់ការកសាងសង្គមដែលមានសមភាព និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍។