ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភ្លៀងគឺជាទម្រង់នៃទឹកភ្លៀងបរិយាកាសដែលកើតឡើងពីដំណក់ទឹកដែលបានកករាវពីចំហាយទឹកក្នុងបរិយាកាស ហើយធ្លាក់មកកាន់ផ្ទៃផែនដីដោយសារទំនាញផែនដី។ យោងតាមវិគីភីឌា ភ្លៀងអាចមានភាពខុសគ្នាតាមកម្រិតធ្លាក់ ចាប់ពីភ្លៀងរលឹម (drizzle) ភ្លៀងមួយមេ (shower) រហូតដល់ភ្លៀងខ្លាំងដែលគេហៅថា cloudburst ឬ downpour។ លើសពីនេះ ភ្លៀងតែងតែកើតមានឡើងជាមួយបាតុភូតអាកាសធាតុផ្សេងទៀត ដូចជាខ្យល់ព្យុះ រន្ទះ ព្រិល ដុំទឹកកក និងខ្សាច់ព្យុះ (sandstorm) ជាដើម។

ភ្លៀងគឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃវដ្តទឹក (water cycle) របស់ផែនដី។ វាទទួលខុសត្រូវក្នុងការផ្តល់ទឹកសាបភាគច្រើនដល់ផែនដី សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ដោយមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ ទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកនឹងហូរចូលទន្លេ បឹង និងសមុទ្រ ឬជ្រាបចូលក្នុងដីក្លាយជាទឹកក្រោមដី ហើយក្រោយមកហួតឡើងវិញទៅក្នុងបរិយាកាស បង្កើតជាពពក និងភ្លៀងជាបន្តបន្ទាប់។ វិគីភីឌាក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ភ្លៀងផ្តល់ទឹកសម្រាប់រោងចក្រថាមពលវារីអគ្គិសនី ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពកសិកម្ម និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីគ្រប់ប្រភេទ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បរិមាណនិងគំរូនៃការធ្លាក់ភ្លៀងមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយលើផែនដី។ យោងតាមវិគីភីឌា កត្តាសំខាន់ៗដែលកំណត់បរិមាណទឹកភ្លៀងរួមមាន រយៈទទឹងភូមិសាស្ត្រ កម្ពស់ដី និងចរន្តខ្យល់សកល។ តំបន់នៅជិតខ្សែអេក្វាទ័រ ដូចជាតំបន់អាងទន្លេអាម៉ាហ្សូន និងអាងទន្លេកុងហ្គោ ជាធម្មតាទទួលបានភ្លៀងដ៏ច្រើនពេញមួយឆ្នាំ ដោយសារការហួតទឹកខ្ពស់និងការកកើតពពក។ ផ្ទុយទៅវិញ តំបន់វាលខ្សាច់ដូចជាសាហារ៉ា ទទួលបានទឹកភ្លៀងតិចជាង ២៥០ មីល្លីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ។

ភ្លៀងអាចបង្កើតឡើងដោយយន្តការផ្សេងៗ។ ភ្លៀងប្រភេទ convective (ឬការឡើងកំដៅ) កើតឡើងនៅពេលដែលខ្យល់ក្តៅឡើងលើក្នុងបរិយាកាសមិនស្ថិតស្ថេរ ហើយត្រជាក់បង្កើតជាពពកភ្លៀង ដែលជារឿយៗនាំមកនូវព្យុះរន្ទះ។ រីឯភ្លៀងប្រភេទ orographic (ឬបង្កើតដោយភ្នំ) កើតឡើងនៅពេលដែលខ្យល់សើមត្រូវបង្ខំឱ្យឡើងតាមជួរភ្នំ ធ្វើឱ្យខ្យល់ត្រជាក់ និងបណ្តាលឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់នៅខាងខ្នងភ្នំ ខណៈដែលខាងមុខភ្នំក្លាយជាតំបន់ស្ងួតហៅថា តំបន់ស្រមោលភ្លៀង (rain shadow)។ ការបែងចែកតំបន់អាកាសធាតុដូចនៅក្នុងផែនទី Köppen-Geiger ខាងលើ ប្រើទិន្នន័យទឹកភ្លៀងនិងសីតុណ្ហភាពដើម្បីចាត់ថ្នាក់តំបន់អាកាសធាតុផ្សេងគ្នា ដូចជាតំបន់ត្រូពិកសើម (Af) តំបន់មូសុង (Am) និងតំបន់វាលខ្សាច់ (BWh) ជាដើម។ ព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងខ្លាំងអាចនាំមកនូវទឹកភ្លៀងច្រើនជាង ២៥០ មម ក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោង ដូចដែលបានកត់ត្រានៅទីក្រុង Ballina ប្រទេសអូស្ត្រាលី (រហូតដល់ ២៨០មម)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ភ្លៀងបានកត់ត្រាទុកនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាយូរមកហើយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការបង្ហាញរូបភាពនៃភ្លៀងពីសម័យដើម អាចមានដូចជានៅក្នុងសៀវភៅ Nuremberg Chronicle ដែលបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៤៩៣ ដោយបង្ហាញពីភ្លៀងខ្លាំងជាមួយផ្គររន្ទះ។ នៅសម័យបុរាណ មនុស្សជាតិបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការសង្កេតធម្មជាតិដើម្បីទស្សន៍ទាយភ្លៀង ហើយក៏បានបង្កើតឧបករណ៍វាស់ភ្លៀងសាមញ្ញៗដំបូងៗផងដែរ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើន ជាពិសេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាមេរិកដើម ការរាំភ្លៀង (rain dance) ត្រូវបានរៀបចំឡើងជាផ្នែកនៃពិធីសាសនា ដើម្បីសុំភ្លៀងសម្រាប់ដំណាំ។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ទំលាប់នេះនៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃនៅតំបន់មួយចំនួន ដូចជានៅក្រុងហារ៉ា (Harar) នៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលជាសក្ខីភាពនៃទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងធម្មជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ភ្លៀងមានសារៈសំខាន់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន ជាពិសេសសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ដែលជាមូលដ្ឋានរបស់សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន រួមទាំងកម្ពុជា។ ទឹកភ្លៀងបំពេញប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ទ្រទ្រង់ការដាំដុះស្រូវ និងដំណាំផ្សេងៗ ដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ រោងចក្រវារីអគ្គិសនីដែលផលិតថាមពលស្អាត ក៏ត្រូវការលំហូរទឹកជាប្រចាំដែលបានមកពីភ្លៀងផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ភ្លៀងជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេមើលទៅជានិមិត្តរូបនៃជីវិត ភាពបរិបូរណ៍ និងការបន្សុទ្ធ។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ និងសាសនាជាច្រើន ភ្លៀងត្រូវបានពិពណ៌នាជាពរជ័យ ឬជាទណ្ឌកម្ម។ របាំភ្លៀង (រូបភាពខាងលើ) គឺជាឧទាហរណ៍នៃការខិតខំរបស់មនុស្សដើម្បីទាក់ទងនិងមានឥទ្ធិពលលើបាតុភូតធម្មជាតិនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យទំនើប ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភ្លៀងទូទាំងពិភពលោកប្រែប្រួល។ យោងតាមវិគីភីឌា ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពសកលនាំឱ្យការហួតទឹកកាន់តែខ្លាំង ហើយបណ្តាលឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងនៅតំបន់ខ្លះ និងការរាំងស្ងួតនៅតំបន់ផ្សេងទៀត។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីការប៉ាន់ស្មានទឹកភ្លៀងនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសជប៉ុន អំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៩ ដែលជាឧទាហរណ៍នៃព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងខ្លាំងដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលសេដ្ឋកិច្ចនិងជីវភាពប្រជាជនពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើភ្លៀងរដូវមូសុង ការផ្លាស់ប្តូរនេះមានសារសំខាន់បំផុត។ កង្វះភ្លៀងអាចនាំឱ្យគ្រោះរាំងស្ងួត និងកាត់បន្ថយផលស្រូវ ខណៈភ្លៀងច្រើនពេកអាចបង្កទឹកជំនន់ ប៉ះពាល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងជីវិតមនុស្ស។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីភ្លៀង និងការព្យាករណ៍របស់វា គឺជាគន្លឹះសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។