ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រ៉ែកម្រ (Rare-earth elements) គឺជាក្រុមធាតុគីមីចំនួន ១៧ ដែលរួមមានធាតុឡង់តានីត (lanthanides) ទាំង ១៥ រួមជាមួយធាតុស្កង់ឌីញ៉ូម (scandium) និងអ៊ីតទ្រៀម (yttrium)។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ធាតុទាំងនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា គឺជាលោហធាតុទន់ មានពណ៌ប្រាក់ និងពិបាកក្នុងការបែងចែកពីគ្នាដោយសារលក្ខណៈគីមីជិតស្និទ្ធ។ ឈ្មោះ «រ៉ែកម្រ» មិនមែនមានន័យថាពួកវាកម្រមាននៅក្នុងសំបកផែនដីនោះទេ ប៉ុន្តែវាកម្រត្រូវបានរកឃើញក្នុងកំហាប់ខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ។

យោងតាម Wikipedia សមាសធាតុដែលមានរ៉ែកម្រមានការប្រើប្រាស់ចម្រុះយ៉ាងទូលំទូលាយ ដូចជានៅក្នុងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក ឡាស៊ែរ កញ្ចក់ វត្ថុធាតុម៉ាញេទិក និងដំណើរការឧស្សាហកម្មជាច្រើនទៀត។ រ៉ែកម្រត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសារធាតុសំខាន់សម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងថាមពលស្អាត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដោយសាររ៉ែកម្រកម្រត្រូវបានប្រមូលផ្តុំក្នុងបរិមាណច្រើន ទីតាំងប្រាក់បញ្ញើសំខាន់ៗមានកំណត់។ យោងតាមផែនទីប្រាក់បញ្ញើរ៉ែកម្រសកលពី Wikipedia ប្រទេសដែលមានទុនបម្រុងធំៗរួមមាន ចិន សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និងប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍កន្លងមកនេះ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសផលិតរ៉ែកម្រធំជាងគេលើពិភពលោក។ ការជីកយករ៉ែដ៏ធំបំផុតមួយស្ថិតនៅតំបន់បាយ៉ាន អូបូ (Bayan Obo) ក្នុងតំបន់ស្វយ័តម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង ដែលផ្តល់នូវផ្នែកធំនៃការផ្គត់ផ្គង់សកល។

តាមរូបភាពផ្កាយរណបដែលថតដោយ NASA (ចែករំលែកក្នុង Wikipedia) យើងអាចសង្កេតឃើញពីទំហំធំធេងនៃសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅក្នុងតំបន់នេះ។ ការផ្តោតអាទិភាពលើការផលិតរ៉ែកម្របានធ្វើឱ្យចិនក្លាយជាអ្នកដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងទីផ្សារសកល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: USGS / Wikipedia

ការរកឃើញរ៉ែកម្របានចាប់ផ្តើមនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ នៅពេលដែលអ្នកគីមីវិទ្យានៅប្រទេសស៊ុយអែតបានញែកធាតុដំបូងចេញពីរ៉ែមួយនៅក្នុងភូមិអ៊ីតទ័រប៊ី (Ytterby)។ តាម Wikipedia ធាតុចំនួន ៤ ក្នុងចំណោមរ៉ែកម្រគឺ អ៊ីតទ្រៀម (yttrium) អ៊ីតទ័រប្យូម (ytterbium) ទែប្យូម (terbium) និងអ៊ែប្យូម (erbium) ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមភូមិនេះ។ ដោយសារលក្ខណៈគីមីស្រដៀងគ្នា ការញែកធាតុទាំងនេះចេញពីគ្នាបានចំណាយពេលជាងមួយសតវត្សរ៍។

ក្នុងសម័យដំបូង រ៉ែកម្រមានការប្រើប្រាស់តិចតួច ដូចជាក្នុងឧបករណ៍បង្កាត់ភ្លើង (lighter flints) និងកញ្ចក់ពិសេស។ ក្រាហ្វិករបស់ USGS បង្ហាញថា ផលិតកម្មរ៉ែកម្រសកលបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលតម្រូវការសម្រាប់ទូរទស្សន៍ពណ៌ និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកផ្សេងទៀតបានជំរុញឱ្យមានការជីកយករ៉ែកាន់តែច្រើន។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ តម្រូវការបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: NASA / Wikipedia

រ៉ែកម្រមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសម្បើម ព្រោះវាជាសមាសធាតុសំខាន់ក្នុងការផលិតមេដែកថាមពលខ្ពស់ (neodymium magnets) ដែលប្រើក្នុងម៉ូទ័រអគ្គិសនី ទួប៊ីនខ្យល់ និងថាសរឹងកុំព្យូទ័រ។ យោងតាម Wikipedia រ៉ែកម្រក៏ចាំបាច់សម្រាប់ផូស្វ័រ (phosphors) នៅក្នុងអេក្រង់ LED និងកាតាលីករក្នុងការចម្រាញ់ប្រេង។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ចិនបានពង្រីកការផលិតរ៉ែកម្រយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយតាម Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ២០១០ វាបានផ្គត់ផ្គង់ជាង ៩៥% នៃផលិតកម្មសកល។ ការដាក់កំហិតនាំចេញរបស់ចិនក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ យោងតាម Wikipedia បានបណ្តាលឱ្យតម្លៃរ៉ែកម្រកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង និងជំរុញឱ្យប្រទេសផ្សេងទៀតស្វែងរកប្រភពជំនួស ដូចជាការបើកដំណើរការឡើងវិញនូវអណ្តូងរ៉ែ Mountain Pass នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងការពង្រីកគម្រោង Lynas នៅអូស្ត្រាលី។ យោងតាម USGS បច្ចុប្បន្នចិននៅតែគ្រប់គ្រងច្រើនជាង ៦០% នៃផលិតកម្មរ៉ែ ប៉ុន្តែការពឹងផ្អែកលើចិនសម្រាប់ការកែច្នៃនៅមានកម្រិតខ្ពស់ជាង ៩០%។ ស្ថានភាពនេះបានធ្វើឱ្យរ៉ែកម្រក្លាយជាឧបករណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: USGS / Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន រ៉ែកម្រកំពុងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃការជជែកវែកញែកអំពីសន្តិសុខខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia និងរបាយការណ៍របស់ USGS ការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើចិនសម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់រ៉ែកម្របានបង្កើនការព្រួយបារម្ភក្នុងចំណោមប្រទេសឧស្សាហកម្ម ជាពិសេសនៅពេលដែលចិនបានដាក់កំហិតការនាំចេញក្នុងអតីតកាល។ ជាលទ្ធផល យោងតាម Wikipedia សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសដទៃទៀតកំពុងព្យាយាមធ្វើពិពិធកម្មប្រភពផ្គត់ផ្គង់ និងជំរុញការកែឆ្នៃរ៉ែកម្រពីកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិក។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការតាមដាននិន្នាការរ៉ែកម្រអាចផ្តល់ការយល់ដឹងអំពីការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានចំពោះតម្លៃទំនិញប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ រ៉ែកម្រមិនត្រឹមតែជាសារធាតុយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់មហាអំណាចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជះឥទ្ធិពលដល់ជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនផងដែរ។