ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា រ៉ែកម្រ (rare-earth mineral) គឺជារ៉ែដែលមានធាតុកម្រ (rare-earth elements) ជាសមាសភាគដែកសំខាន់។ រ៉ែទាំងនេះមិនមែនជារ៉ែដ៏កម្រខាងផែនដីនោះទេ ប៉ុន្តែគេហៅថា "កម្រ" ដោយសារការបំបែកធាតុចេញពីគ្នាមានភាពស្មុគស្មាញ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា រ៉ែកម្រ ត្រូវបានសម្គាល់ឱ្យដាច់ពី "រ៉ែសំខាន់ៗ" (critical minerals) ដែលជាវត្ថុធាតុដើមមានសារៈសំខាន់យុទ្ធសាស្ត្រ ឬសេដ្ឋកិច្ច ដែលត្រូវបានកំណត់ខុសៗគ្នាតាមប្រទេសនីមួយៗ។

រ៉ែកម្រមានច្រើនប្រភេទ ដែលរួមមានបាស្តណេស៊ីត (bastnäsite) ម៉ូណាហ្ស៊ីត (monazite) និងហ្សេណូថែម (xenotime)។ ពួកវាផ្ទុកនូវធាតុដូចជាញីអូឌីមៀម (neodymium) ប្រាសេអូឌីមៀម (praseodymium) និងឌីសប្រូស៊ីម (dysprosium) ដែលចាំបាច់សម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ ការសិក្សាពីសម័យដើមបានរកឃើញរ៉ែទាំងនេះនៅក្នុងថ្មអាល់កាឡាំង និងខ្សាច់រ៉ែ ហើយលទ្ធភាពនៃការយកមកប្រើប្រាស់បានពង្រីកសារៈសំខាន់របស់ពួកវាជាបន្តបន្ទាប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រាក់បម្រុងរ៉ែកម្រត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែប្រទេសចិនត្រូវបានគេដឹងថាមានបម្រុងនិងផលិតកម្មធំជាងគេ។ អណ្តូងរ៉ែបាយាន់អូបូ (Bayan Obo) នៅម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង គឺជាប្រភពរ៉ែកម្រដ៏សំខាន់មួយដែលផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការសកល។ ប្រទេសផ្សេងៗដែលមានសក្តានុពលរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី ឥណ្ឌា និងបណ្តាប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

ការជីករុករករ៉ែកម្រជារឿយៗបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដោយសារសារធាតុគីមីពុលដែលប្រើក្នុងដំណើរការចម្រាញ់។ បញ្ហាទាំងនេះរួមមានការបំពុលទឹក ដី និងបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្បែរតំបន់រុករកបានត្អូញត្អែរពីជំងឺផ្លូវដង្ហើម និងការបាត់បង់ដីកសិកម្ម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការស្វែងយល់អំពីធាតុកម្របានចាប់ផ្តើមនៅចុងសតវត្សទី១៨ នៅពេលដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែតបានរកឃើញរ៉ែមួយប្រភេទដែលក្រោយមកត្រូវបានស្គាល់ថាជារ៉ែយីទ្រីប (ytterbite)។ ឈ្មោះ "ធាតុកម្រ" កើតចេញពីការពិបាកក្នុងការញែកធាតុទាំងនេះចេញពីរ៉ែផ្សេងៗ ខណៈដែលបច្ចេកទេសថ្មីៗដូចជាការប្រើប្រាស់ជ័រផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុង (ion exchange) នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ បានធ្វើឱ្យដំណើរការកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ តម្រូវការរ៉ែកម្របានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាមួយនឹងការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មអេឡិចត្រូនិក និងបច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនង។ ប្រទេសចិនបានក្លាយជាមហាអំណាចផលិតរ៉ែកម្រ ជាពិសេសក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត ហើយបានគ្រប់គ្រងទីផ្សារពិភពលោក។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ២០១០ នៅពេលដែលចិនបានដាក់កម្រិតការនាំចេញរ៉ែកម្រទៅកាន់ជប៉ុន បានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះនៃខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល និងជំរុញឱ្យបណ្តាប្រទេសដទៃស្វែងរកប្រភពជំនួស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រ៉ែកម្រមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារពួកវាជាវត្ថុធាតុដើមសំខាន់សម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាបៃតង និងឧស្សាហកម្មការពារជាតិ។ មេដែកញីអូឌីមៀម ត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងទួរប៊ីនខ្យល់ និងរថយន្តអគ្គិសនី ចំណែកឯធាតុអឺរ៉ូពីម (europium) មានសារសំខាន់សម្រាប់ផលិតអេក្រង់ទូរទស្សន៍ និងស្មាតហ្វូន។ តម្រូវការកើនឡើងនេះបានធ្វើឱ្យតម្លៃរ៉ែកម្រឡើងចុះខ្លាំង និងជំរុញឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងរកប្រភពថ្មី។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ ការពឹងផ្អែកលើរ៉ែកម្របានបង្កឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីអធិបតេយ្យភាពធនធាន និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។ សហគមន៍មូលដ្ឋាននៅជុំវិញអណ្តូងរ៉ែតែងតែប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី និងការខូចខាតបរិស្ថាន ដែលនាំឱ្យមានចលនាប្រឆាំងនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ប្រធានបទរ៉ែកម្របានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជាពិសេសរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ ការរឹតបន្តឹងការនាំចេញដោយចិនបានជំរុញឱ្យបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចបង្កើនការវិនិយោគក្នុងការរុករកនិងផលិតរ៉ែកម្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកនេះ។ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមមានវៀតណាម ឡាវ និងប្រទេសដទៃទៀត ក៏កំពុងត្រូវបានគេចាប់អារម្មណ៍ដោយសារសក្តានុពលរ៉ែកម្ររបស់ពួកគេ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការប្រែប្រួលនៃតម្លៃនិងការផ្គត់ផ្គង់រ៉ែកម្រអាចជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យានៅកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលផលិតផលបច្ចេកវិទ្យា។ ការយល់ដឹងអំពីរ៉ែកម្រអាចជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីនិន្នាការទីផ្សារអន្តរជាតិ និងការសម្រេចចិត្តនយោបាយពាណិជ្ជកម្មនាពេលអនាគត។