ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ធាតុកម្រ (Rare-earth elements) ត្រូវបានសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាពណ៌នាថាជាក្រុមធាតុគីមីចំនួន ១៧ ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។ ពួកវាជាលោហៈធ្ងន់ ទន់ មានពណ៌សភ្លឺរលោង និងពិបាកក្នុងការញែកចេញពីគ្នា។ ក្រុមនេះរួមមានក្រុមគ្រួសារឡង់តានីត (Lanthanides) ទាំង ១៥ រួមជាមួយស្កង់ដ្យូម (Scandium) និងអ៊ីទ្រីយ៉ូម (Yttrium)។ ទោះបីជាមានឈ្មោះថា «កម្រ» ក៏ដោយ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថាធាតុទាំងនេះមិនមែនកម្រនៅក្នុងសំបកផែនដីទេ ប៉ុន្តែវាកម្រនឹងត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទម្រង់ជាប្រាក់បញ្ញើប្រមូលផ្ដុំដែលអាចធ្វើអាជីវកម្មបាន។

គួរសម្គាល់ផងដែរថា ពាក្យ «ធាតុកម្រ» ខុសពី «រ៉ែធាតុកម្រ» (Rare-earth minerals) ដែលជាសារធាតុរ៉ែមានធាតុកម្រជាធាតុផ្សំសំខាន់ ហើយក៏ខុសពី «រ៉ែសំខាន់» (Critical minerals) ដែលនិយមន័យរបស់វាប្រែប្រួលទៅតាមយុទ្ធសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនីមួយៗ តាមវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យដែលចងក្រងដោយវិគីភីឌា ប្រាក់បញ្ញើធាតុកម្រធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកគឺស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសចិន ជាពិសេសនៅឯតំបន់រ៉ែបាយ៉ានអូបូ (Bayan Obo) ក្នុងម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង។ បច្ចុប្បន្ន ចិនត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាទទួលខុសត្រូវជាង ៦០% នៃផលិតកម្មរ៉ែធាតុកម្រពិភពលោក និងប្រមាណ ៩០% នៃការចម្រាញ់យកធាតុទាំងនេះមកប្រើក្នុងឧស្សាហកម្ម។ ក្រៅពីចិន ប្រទេសដទៃដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក (នៅ Mountain Pass កាលីហ្វ័រនីញ៉ា) អូស្ត្រាលី ឥណ្ឌា និងមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏មានប្រាក់បញ្ញើសំខាន់ៗដែរ។

សហគមន៍ដែលរស់នៅក្បែរកន្លែងជីករ៉ែជារឿយៗប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះការទាញយក និងចម្រាញ់ធាតុកម្រអាចបញ្ចេញសារធាតុវិទ្យុសកម្ម និងគីមីពុលទៅក្នុងដី ទឹក និងខ្យល់។ ប្រជាជនក្នុងតំបន់ភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើមុខរបររ៉ែនេះ ខណៈដែលមានការព្រួយបារម្ភជាបន្តពីសុខភាពសាធារណៈ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការរកឃើញធាតុកម្រត្រូវបានវិគីភីឌាកត់ត្រាថាបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៧៨៧ នៅពេលដែលអនុសេនីយ៍ឯក Carl Axel Arrhenius បានរកឃើញសារធាតុរ៉ែថ្មីមួយនៅកន្លែងយកថ្មជិតក្រុង Ytterby ប្រទេសស៊ុយអែត។ សារធាតុរ៉ែនោះក្រោយមកត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា ហ្គាដូលីនីត (Gadolinite) ។ ក្នុងរយៈពេលជាង ១០០ ឆ្នាំបន្ទាប់ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានព្យាយាមបំបែកធាតុទាំង ១៧ នេះដោយប្រើបច្ចេកទេសគីមីដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលធ្វើឱ្យដំណើរការនេះយឺតយូរ និងថ្លៃដើមខ្ពស់។

ក្រាហ្វខាងលើពី USGS បង្ហាញអំពីនិន្នាការផលិតអុកស៊ីដធាតុកម្រពីឆ្នាំ១៩៥៦ ដល់ឆ្នាំ២០០៨។ វាបង្ហាញពីការកើនឡើងយ៉ាងគំហុកនៃផលិតកម្ម ជាពិសេសចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ នៅពេលដែលចិនចាប់ផ្ដើមកើនសមត្ថភាពទាញយក និងកែច្នៃ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការជះឥទ្ធិពលរបស់ចិនលើទីផ្សារធាតុកម្របានក្លាយជាបញ្ហាភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ ជាពិសេសក្រោយពេលមានការដាក់កំហិតនាំចេញក្នុងឆ្នាំ២០១០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមសេចក្ដីរាយការណ៍ក្នុងវិគីភីឌា សមាសធាតុដែលមានធាតុកម្របានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចទំនើប ដោយត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក (ដូចជាទូរស័ព្ទដៃ និងអេក្រង់) បច្ចេកវិទ្យាឡាស៊ែរ ការផលិតកញ្ចក់ពិសេស និងមេដែកអចិន្ត្រៃយ៍ដែលប្រើក្នុងម៉ូទ័រអគ្គិសនី ទួរប៊ីនខ្យល់ និងប្រព័ន្ធយោធា។ ធាតុកម្រក៏មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងឧស្សាហកម្មចម្រាញ់ប្រេង ដោយប្រើជាកាតាលីករផងដែរ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ធាតុកម្របានក្លាយជានិមិត្តរូបដ៏មានឥទ្ធិពលនៃយុគសម័យបច្ចេកវិទ្យា និងការផ្លាស់ប្ដូរទៅរកថាមពលស្អាត។ ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់បានពឹងផ្អែកដោយផ្ទាល់លើធាតុទាំងនេះ រាប់ចាប់ពីស្មាតហ្វូន រហូតដល់ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ។ ការប្រកួតប្រជែងដើម្បីគ្រប់គ្រងធនធាននេះបានជំរុញឱ្យមានគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងសម្ព័ន្ធភាពយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីៗជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ធាតុកម្រកំពុងស្ថិតក្នុងចំណុចប្រសព្វនៃជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជាពិសេសរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ការគ្រប់គ្រងស្ទើរតែផ្ដាច់មុខនៃការកែច្នៃដោយចិនបានបង្កើតឱ្យប្រទេសនានាក្នុងពិភពលោកខាងលិចបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែក តាមរយៈការស្វែងរកប្រភពជំនួស បង្កើនការកែច្នៃឡើងវិញ និងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាសន្សំប្រើប្រាស់ធាតុកម្រ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ចង្វាក់ខ្មែរ ការវិវត្តទាំងនេះមានការពាក់ព័ន្ធ ព្រោះតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក៏ជាផ្នែកមួយក្នុងខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែរ។ កម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាងកំពុងពង្រីកការរុករកធនធានរ៉ែ ហើយការយល់ដឹងអំពីតួនាទីរបស់ធាតុកម្រអាចជួយឱ្យពលរដ្ឋតាមដាននិន្នាការពាណិជ្ជកម្ម និងយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់តំបន់បានកាន់តែច្បាស់។