ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់សំដៅលើការវាស់ស្ទង់កម្រិតកម្តៅដែលខ្ពស់ជាងតម្លៃអតីតកាលដែលធ្លាប់បានកត់ត្រាទុកនៅទីតាំងជាក់លាក់ឬនៅលើមាត្រដ្ឋានសកល។ អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) បញ្ជាក់ថា កម្រិតឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់កំពុងឈានដល់កម្រិតកត់ត្រា ដែលធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពមធ្យមនៃភពផែនដីកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ យោងតាម NASA និង NOAA ឆ្នាំ ២០២៥ គឺជាឆ្នាំដែលក្តៅបំផុតមួយដែលមិនធ្លាប់មានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសីតុណ្ហភាពមធ្យមបានឡើងប្រហែល ១.២ °C បើធៀបនឹងមុនសម័យឧស្សាហកម្ម។ យោងតាម WMO ទសវត្សរ៍កន្លងមកគឺជាទសវត្សរ៍ដែលក្តៅបំផុតក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយឆ្នាំ ២០២៥ ក៏ជាឆ្នាំដែលបង្កើតកំណត់ត្រាថ្មីផងដែរ។

ការកើនឡើងនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាបាតុភូតអាកាសធាតុទេ ប៉ុន្តែវាមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សុខភាពសាធារណៈ សន្តិសុខចំណីអាហារ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ ជាក់ស្តែង នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា កម្តៅខ្លាំងអាចបណ្តាលឱ្យគ្រោះរាំងស្ងួត និងខូចខាតដំណាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ពីទស្សនភូមិសាស្ត្រ តំបន់ដែលស្ថិតក្នុងរយៈទទឹងទាប ដូចជាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាព្រិក និងអាមេរិកកណ្តាល ងាយទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីរលកកម្តៅ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ IPCC កត្តាកោះកម្តៅទីក្រុង (urban heat island) និងការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពកើនឡើងខ្លាំងក្លាជាងមុន។ ក្នុងទីក្រុងធំៗនៅកម្ពុជាដូចជាភ្នំពេញ សីតុណ្ហភាពជារឿយៗខ្ពស់ជាងតំបន់ជនបទ ៣ ទៅ ៥ °C ដោយសារសំណង់បេតុងនិងយានយន្ត។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ក៏បង្កើនហានិភ័យនៃភ្លើងឆេះព្រៃ ដូចដែលបានកើតឡើងនៅអូស្ត្រាលី និងកាលីហ្វ័រញ៉ា។

ទាក់ទងនឹងប្រជាជន WHO ប៉ាន់ប្រមាណថា រវាងឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១៩ មនុស្សប្រហែល ៤៨៩ ០០០ នាក់បានស្លាប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយសារកម្តៅខ្លាំង ជាពិសេសអ្នកមានវ័យចំណាស់ កុមារ និងអ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។ ប្រជាជននៅតំបន់ជនបទដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងគ្មានមធ្យោបាយការពារកម្តៅ ក៏ជាក្រុមដែលងាយរងគ្រោះខ្លាំងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

កំណត់ត្រាកម្តៅខ្ពស់បានកើតមានរាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ ប៉ុន្តែភាពញឹកញាប់និងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរកំពុងកើនឡើង។ យោងតាម WMO សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតដែលមិនធ្លាប់បានកត់ត្រាគឺ ៥៦.៧ °C នៅជ្រលងមរណៈ (Death Valley) សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣ ទោះជាកំណត់ត្រានេះត្រូវបានចោទសួរក៏ដោយ។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗ រលកកម្តៅធ្ងន់ធ្ងរបានវាយប្រហារទ្វីបជាច្រើន។ ជាឧទាហរណ៍ រលកកម្តៅនៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០០៣ បណ្តាលឱ្យមនុស្សជាង ៧០ ០០០ នាក់ស្លាប់។ នៅឆ្នាំ ២០២១ ភូមិ Lytton នៅកាណាដាបានកត់ត្រាសីតុណ្ហភាព ៤៩.៦ °C បំបែកកំណត់ត្រាថ្នាក់ជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ឥណ្ឌាបានជួបរលកកម្តៅដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់រយនាក់។

នៅកម្ពុជា ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម បានរាយការណ៍ថា សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតដែលធ្លាប់កត់ត្រានៅភ្នំពេញគឺ ៤២.៥ °C នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៥។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក កម្រិតកម្តៅខ្ពស់បានកើតឡើងជាញឹកញាប់ ដោយសារលំនាំអាកាសធាតុប្រែប្រួលនិងវដ្ត El Niño។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វិស័យសេដ្ឋកិច្ចរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីការកើនឡើងសីតុណ្ហភាព។ យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ ការបាត់បង់ផលិតភាពការងារដោយសារកម្តៅអាចធ្វើឱ្យ GDP សកលធ្លាក់ចុះរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ជាពិសេសក្នុងវិស័យកសិកម្ម សំណង់ និងផលិតកម្ម។ កម្ពុជាដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មខ្លាំង ប្រឈមនឹងការខូចខាតដំណាំស្រូវ ពោត និងដំណាំផ្សេងៗទៀតនៅពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួតក្តៅ។ ជាមួយគ្នានេះ រលកកម្តៅបានបង្កើនតម្រូវការថាមពលសម្រាប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ដែលធ្វើឱ្យការបំភាយឧស្ម័នកើនឡើងវិញ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឥទ្ធិពលកម្តៅបានកែទម្រង់ទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ។ ប្រជាជននៅទីក្រុងនានាបានពឹងផ្អែកលើម៉ាស៊ីនត្រជាក់កាន់តែខ្លាំង ខណៈដែលនៅជនបទ ការសាងសង់ផ្ទះលើកកម្ពស់ និងការរៀបចំពិធីបុណ្យនៅពេលយប់ជាការឆ្លើយតប។ ក្រសួងអប់រំកម្ពុជាក៏បានកែប្រែម៉ោងសិក្សានៅរដូវក្តៅ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់កម្តៅដល់សិស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពគឺជាកង្វល់ធំសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងពិភពលោក។ ក្នុងខែមីនា និងមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ កាសែតក្នុងស្រុកបានរាយការណ៍ពីសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំងឡើងដល់ ៤១ °C នៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងបាត់ដំបង បណ្តាលឱ្យមានករណីគ្រោះថ្នាក់សុខភាពកើនឡើង។ ក្រសួងសុខាភិបាលបានចេញសារាចរណ៍ព្រមានពីហានិភ័យនៃជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល និងណែនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋជៀសវាងការងារក្រៅដំបូល។ KhmerPulse បានរាយការណ៍ម្តងហើយម្តងទៀតអំពីវិធានការរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការដោះស្រាយរលកកម្តៅ។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ កិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស (Paris Agreement) បន្តជាក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់កាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័ន ប៉ុន្តែយោងតាម BBC សកម្មភាពបច្ចុប្បន្ននៅមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបញ្ឈប់ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពលើសពី ១.៥ °C ឡើយ។ សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរនៅសហគមន៍ឌីយ៉ាស្គូរ៉ា រលកកម្តៅនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើងក៏ជាកង្វល់សុខភាពនិងសុវត្ថិភាពដែរ។