ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា សីតុណ្ហភាពកំណត់ត្រាខ្ពស់ គឺជាកម្រិតសីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតដែលបានកត់ត្រាដោយឧបករណ៍វាស់សីតុណ្ហភាពស្តង់ដារនៅទីតាំងណាមួយ។ ការកត់ត្រានេះអាចធ្វើឡើងដោយស្ថានីយឧតុនិយមផ្លូវការ ហើយជារឿយៗត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយអង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) ដើម្បីធានាភាពត្រឹមត្រូវ។ កំណត់ត្រាសំខាន់ៗរួមមាន សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតដែលមិនធ្លាប់មាននៅលើផែនដី សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ទ្វីបនីមួយៗ និងកំណត់ត្រាប្រចាំថ្ងៃឬប្រចាំខែ។

កំណត់ត្រាពិភពលោកបច្ចុប្បន្នដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការគឺ ៥៦.៧°C (១៣៤°F) ដែលបានកត់ត្រានៅថ្ងៃទី ១០ កក្កដា ១៩១៣ នៅ Furnace Creek Ranch ក្នុង Death Valley រដ្ឋកាលីហ្វរញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក។ យ៉ាងណាមិញ កំណត់ត្រានេះមិនមែនគ្មានជម្លោះនោះទេ។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា កំណត់ត្រាមុននេះដូចជា ៥៨°C នៅ El Azizia ប្រទេសលីប៊ី ក្នុងឆ្នាំ ១៩២២ ត្រូវបាន WMO ច្រានចោលក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយសារបញ្ហាឧបករណ៍និងការអានមិនត្រឹមត្រូវ។ ការវាស់សីតុណ្ហភាពតាមផ្កាយរណបទំនើបបានបង្ហាញពីសីតុណ្ហភាពលើផ្ទៃដីដែលខ្ពស់ជាង ៧០°C នៅតំបន់ខ្លះ ប៉ុន្តែទិន្នន័យទាំងនេះមិនត្រូវបានចាត់ទុកជាកំណត់ត្រាអាកាសធាតុផ្លូវការឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ដែលមានកំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ច្រើនតែជាវាលរហោស្ថាន ឬតំបន់ដែលមានកម្ពស់ទាបជាងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ឧទាហរណ៍ តំបន់ Death Valley ស្ថិតនៅកម្ពស់ ៨៦ ម៉ែត្រក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលរួមចំណែកធ្វើឱ្យវាក្តៅខ្លាំងនៅរដូវក្តៅ។ តំបន់ផ្សេងទៀតដូចជា Mitribah ក្នុងប្រទេសគុយវ៉ែត និងវាលរហោស្ថាន Dasht-e Lut ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក៏បានកត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះប្រឈមនឹងហានិភ័យសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាជំងឺដាច់សរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាលដោយកម្ដៅ (heat stroke) និងការខះជាតិទឹក។ វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងពីរលកកម្ដៅនៅអឺរ៉ុបក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ជាង ៧០,០០០ នាក់ ដោយបញ្ជាក់ពីផលប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃសីតុណ្ហភាពខ្ពស់លើសុខភាពមនុស្ស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ការកត់ត្រាសីតុណ្ហភាពជាប្រព័ន្ធបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៨ ជាមួយនឹងការបង្កើតទែម៉ូម៉ែត្របរិស្ថានដំបូងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដូចជា Daniel Gabriel Fahrenheit និង Anders Celsius។ មាត្រដ្ឋានសីតុណ្ហភាព Fahrenheit និង Celsius នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ស្ថានីយឧតុនិយមផ្លូវការបានរីកសាយភាយនៅទូទាំងអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៩។

ក្នុងសតវត្សទី២០ កំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាច្រើនត្រូវបានកត់ត្រា ប៉ុន្តែឧបករណ៍វាស់ និងវិធីសាស្ត្រវាស់ខ្វះស្តង់ដារតឹងរឹង។ នេះនាំឱ្យមានកំណត់ត្រាមួយចំនួនដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់តែក្រោយមកត្រូវច្រានចោល។ វិគីភីឌាពន្យល់ថា ក្រោយឆ្នាំ ២០០០ WMO បានពង្រឹងលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការបញ្ជាក់កំណត់ត្រា ហើយបានបង្កើតគណៈកម្មការពិសេសដើម្បីពិនិត្យឡើងវិញនូវកំណត់ត្រាសង្ស័យ។ ជាលទ្ធផល កំណត់ត្រាជាច្រើនដូចជានៅ El Azizia ប្រទេសលីប៊ី និងនៅ Cloncurry ប្រទេសអូស្ត្រាលី ត្រូវបានច្រានចោល។ បច្ចុប្បន្ន កំណត់ត្រាផ្លូវការត្រូវបានពិនិត្យដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយសីតុណ្ហភាពថ្មីៗដូចជា ៥៤.៤°C នៅ Death Valley ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាអាចទុកចិត្តបាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា សីតុណ្ហភាពកំណត់ត្រាខ្ពស់ និងរលកកម្ដៅបង្កឱ្យមានការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន។ ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន និងបណ្តាញដឹកជញ្ជូនអាចរងការខូចខាតដោយសារកម្ដៅខ្លាំង។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម កម្ដៅខ្ពស់នាំឱ្យដំណាំខូចខាត ទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងសត្វពាហនៈងាប់។ រលកកម្ដៅនៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០០៣ ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាបណ្តាលឱ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចរាប់សិបពាន់លានអឺរ៉ូ។ លើសពីនេះ តម្រូវការថាមពលសម្រាប់ប្រព័ន្ធត្រជាក់កើនឡើង ដែលបង្កឱ្យមានការដាច់ចរន្តអគ្គិសនី និងបន្ទុកថ្លៃដើមសម្រាប់គ្រួសារនិងអាជីវកម្ម។

ផ្នែកវប្បធម៌ មានការសម្របខ្លួនជាច្រើនដើម្បីទប់ទល់នឹងកម្ដៅខ្ពស់។ តាមវិគីភីឌា នៅក្នុងប្រទេសមេឌីទែរ៉ាណេដូចជាអេស្ប៉ាញ ប្រពៃណី «siesta» ជួយឱ្យប្រជាជនជៀសវាងការចេញក្រៅក្នុងពេលថ្ងៃក្តៅបំផុត។ សម្ភារៈសាងសង់បែបប្រពៃណីនៅតំបន់វាលរហោស្ថាន ដូចជាដីឥដ្ឋ និងថ្ម ជួយរក្សាភាពត្រជាក់។ សូម្បីតែនៅកម្ពុជា ការរចនាផ្ទះបែបប្រពៃណីដែលមានខ្យល់ចេញចូលល្អ និងការទទួលទានទឹកដូងស្រស់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រចាំថ្ងៃដើម្បីប្រឈមនឹងអាកាសធាតុក្តៅ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមរបាយការណ៍របស់ IPCC ដែលត្រូវបានដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពកំណត់ត្រាខ្ពស់កើតឡើងញឹកញាប់ និងខ្លាំងជាងមុន។ សីតុណ្ហភាពជាមធ្យមរបស់ភពផែនដីបានកើនឡើងប្រហែល ១.១°C ធៀបនឹងសម័យមុនឧស្សាហកម្ម ហើយឆ្នាំ ២០២៣ ត្រូវបានវាយតម្លៃថាជាឆ្នាំដែលក្តៅបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រទេសកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងការកើនឡើងនៃរលកកម្ដៅ ដែលប៉ះពាល់ដល់វិស័យកសិកម្ម សុខភាពសាធារណៈ និងជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីកំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជួយឱ្យពួកគេត្រៀមខ្លួនប្រឈមនឹងរលកកម្ដៅនាពេលអនាគត និងគាំទ្រគោលនយោបាយកាត់បន្ថយហានិភ័យអាកាសធាតុ។ ព័ត៌មានអំពីសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ និងជុំវិញពិភពលោក គឺជាប្រធានបទដែលមានសារៈសំខាន់ជាបន្ត ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅតែជាបញ្ហាសកលដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ។