ភ្នំអេវើរេស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមអត្ថបទ Wikipedia ស្តីពី Mount Everest ភ្នំអេវើរេស គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅលើផែនដី ដែលវាស់ពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ការស្ទង់មតិរួមគ្នាចុងក្រោយបំផុតដោយអាជ្ញាធរចិន និងនេប៉ាល់ ក្នុងឆ្នាំ២០២០ បានកំណត់កម្ពស់ជាផ្លូវការថា ៨,៨៤៨.៨៦ ម៉ែត្រ។ ភ្នំនេះស្ថិតនៅក្នុងជួរភ្នំមហាឡង់ហ្គួរហិមាល់ (Mahalangur Himal) នៃភ្នំហិមាល័យ ហើយកំពូលរបស់វាជាផ្នែកមួយនៃខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនចិន‑នេប៉ាល់ (តំបន់ស្វយ័តទីបេ)។

ភ្នំនេះត្រូវបានស្គាល់ក្រោមឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា ដូចជា «សគរមថា» (Sagarmatha) នៅនេប៉ាល់ និង «ជូម៉ូឡុងម៉ា» (Chomolungma) នៅទីបេ។ វាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងអ្នកឡើងភ្នំរាប់ពាន់នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយជានិមិត្តរូបនៃការយកឈ្នះឧបសគ្គធម្មជាតិរបស់មនុស្សជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភូមិសាស្ត្រនៃភ្នំអេវើរេសមានលក្ខណៈអស្ចារ្យ និងពិបាកចូលទៅដល់។ វាស្ថិតនៅក្នុងជួរមហាឡង់ហ្គួរហិមាល់ ដោយព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗដូចជា ឡូតសេ (Lhotse, ៨,៥១៦ ម៉ែត្រ) និងនុបសេ (Nuptse, ៧,៨៦១ ម៉ែត្រ)។ ភ្នំនេះមានមុខបីធំៗ គឺមុខខាងត្បូង ខាងជើង និងខាងកើត (កាំងស៊ុង)។ អាកាសធាតុនៅលើកំពូលមានខ្យល់ខ្លាំង ព្រិល និងទឹកកកជាប្រចាំ ដោយសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ក្រោមដក ៣០ អង្សាសេ។

ចំណែកប្រជាជនវិញ នៅតំបន់ខាងនេប៉ាល់ ភាគច្រើនជាជនជាតិស៊ែប៉ា (Sherpa) ដែលមានសមត្ថភាពឡើងភ្នំខ្ពស់ និងសម្របខ្លួនទៅនឹងអុកស៊ីសែនតិច។ ស៊ែប៉ាជាច្រើនបម្រើការជាមគ្គុទ្ទេស និងអ្នកដឹកឥវ៉ាន់សម្រាប់បេសកកម្មឡើងភ្នំ។ ភូមិដូចជា ណាំចេបាសា (Namche Bazaar) និងខ្ស៊ុមឆុង (Khumjung) គឺជាសហគមន៍សំខាន់។ នៅខាងទីបេ មានប្រជាជនតិចតួច និងមានវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើនដូចជា វត្តរ៉ុងប៊ុក (Rongbuk)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ការស្គាល់ភ្នំអេវើរេសបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៩។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៦ ក្រុមស្ទង់មតិអង់គ្លេសបានរកឃើញថាកំពូលភ្នំមួយដែលពួកគេហៅថា «កំពូលភ្នំទី១៥» (Peak XV) គឺជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេលើពិភពលោក។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៨៦៥ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាផ្លូវការថា «ភ្នំអេវើរេស» ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់ សឺ ចច អេវើរេស (Sir George Everest) អតីតប្រធានស្ទង់មតិឥណ្ឌា។

ការប៉ុនប៉ងឡើងភ្នំដំបូងបានធ្វើឡើងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ ដោយក្រុមអង់គ្លេស ដែលរួមមាន ចច ម៉ាឡូរី (George Mallory) និងអានឌ្រូ អៀរវីន (Andrew Irvine) ដែលបានបាត់ខ្លួននៅលើភ្នំនៅឆ្នាំ១៩២៤។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៩ ឧសភា ១៩៥៣ នៅពេលដែល អេដម៉ុន ហ៊ីលឡារី (Edmund Hillary) និង តេនស៊ីង ណុរហ្គេ (Tenzing Norgay) បានទៅដល់កំពូលជាលើកដំបូងក្នុងបេសកកម្មអង់គ្លេស។

បន្ទាប់មក មានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា ស្ត្រីដំបូងគឺ ជូនកូ តាបេ (Junko Tabei) ឡើងដល់កំពូលនៅឆ្នាំ១៩៧៥ និងការឡើងដោយគ្មានអុកស៊ីសែនបន្ថែមដំបូង ដោយ រេនហូល មេស្សន័រ (Reinhold Messner) និងពេតឺរ ហាបេឡឺរ (Peter Habeler) នៅឆ្នាំ១៩៧៨។ មានសោកនាដកម្មធំៗដែរ ដូចជានៅឆ្នាំ១៩៩៦ ដែលអ្នកឡើងភ្នំ ៨ នាក់បានស្លាប់ ហើយបានក្លាយជាសាច់រឿងដ៏ល្បី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់ភ្នំអេវើរេសពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ និងការឡើងភ្នំ។ អ្នកឡើងភ្នំម្នាក់ៗត្រូវបង់ថ្លៃលិខិតអនុញ្ញាតរាប់ពាន់ដុល្លារអាមេរិក ដែលជាចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលនេប៉ាល់។ លើសពីនេះ សេវាមគ្គុទ្ទេស ការផ្តល់ឧបករណ៍ ផ្ទះសំណាក់ និងភោជនីយដ្ឋាន បានបង្កើតការងារជាច្រើនដល់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ជាពិសេសសហគមន៍ស៊ែប៉ា។

ខាងវប្បធម៌ ភ្នំអេវើរេសមានសារៈសំខាន់ខាងវិញ្ញាណសម្រាប់ទាំងអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូសាសនា។ ចំពោះជនជាតិស៊ែប៉ា ភ្នំនេះគឺជាកន្លែងសក្ការៈ។ មុនពេលឡើងភ្នំ អ្នកឡើងភ្នំជាច្រើនធ្វើពិធី «ពូចា» (Puja) ដើម្បីសុំសុវត្ថិភាពពីព្រះនៃភ្នំ។ ទង់អធិដ្ឋានពណ៌ចម្រុះ និងស្តូបតូចៗមានពាសពេញជំរុំមូលដ្ឋាន។ វត្តរ៉ុងប៊ុក នៅខាងទីបេ គឺជាវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏ខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ហើយជាកន្លែងធម្មយាត្រាដ៏សំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ភ្នំអេវើរេសកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន និងសុវត្ថិភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ការកើនឡើងនៃចំនួនអ្នកឡើងភ្នំបង្កឲ្យមានការកកស្ទះ និងសំរាមប្លាស្ទិក ព្រមទាំងការបំពុលនៅជំរុំមូលដ្ឋាន។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ប៉ះពាល់ដល់ផ្ទាំងទឹកកក ធ្វើឲ្យផ្លូវឡើងមានគ្រោះថ្នាក់កាន់តែខ្លាំង។ ក្រោយការរញ្ជួយដីនៅនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០១៥ មានការព្រួយបារម្ភថាកម្ពស់ភ្នំអាចផ្លាស់ប្តូរ ដែលនាំឲ្យមានការវាស់វែងថ្មីរួមគ្នានៅឆ្នាំ២០២០ បញ្ជាក់ថាកម្ពស់នៅដដែល។

រដ្ឋាភិបាលនេប៉ាល់បានដាក់ចេញវិធានការថ្មីៗ ដូចជាការកំណត់ចំនួនអ្នកឡើង និងប្រមូលសំរាមត្រឡប់មកវិញ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ភ្នំអេវើរេសនៅតែជាប្រធានបទដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ដោយភ្ជាប់នឹងបញ្ហាអន្តរជាតិ ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាពទេសចរណ៍ ព្រមទាំងក្តីស្រមៃរបស់អ្នកផ្សងព្រេងក្នុងតំបន់។