ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពខាងសាសនា ឬសេរីភាពខាងជំនឿ គឺជាគោលការណ៍គ្រឹះមួយដែលទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់បុគ្គល ឬសហគមន៍ក្នុងការប្រកាន់ ប្រតិបត្តិ និងផ្សព្វផ្សាយសាសនា ឬជំនឿរបស់ខ្លួន ទាំងក្នុងទីសាធារណៈ ឬទីឯកជន។ គោលការណ៍នេះក៏រួមបញ្ចូលសិទ្ធិក្នុងការមិនប្រកាន់សាសនាណាមួយ ឬមិនប្រតិបត្តិសាសនាផងដែរ ដែលគេច្រើនហៅថា សេរីភាពចាកផុតពីសាសនា (freedom from religion)។ យោងតាមវីគីភីឌា សេរីភាពខាងសាសនាត្រូវបានចាត់ទុកជាសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានមួយ ដែលមានចែងក្នុងឯកសារអន្តរជាតិសំខាន់ៗដូចជា សេចក្តីប្រកាសសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (ឆ្នាំ ១៩៤៨) និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យពីមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Pew (Pew Research Center) នៅឆ្នាំ ២០០៩ កម្រិតនៃសេរីភាពខាងសាសនាប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក។ ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុបភាគច្រើនមានការរឹតត្បិតទាប ខណៈតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិក និងអាស៊ីមួយចំនួនមានការរឹតត្បិតខ្ពស់។ ប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងសកលលោក ដែលកាន់សាសនាផ្សេងៗគ្នាដូចជា គ្រិស្តសាសនា ឥស្លាមសាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនា ហិណ្ឌូសាសនា និងសាសនាដទៃទៀត សុទ្ធតែទទួលរងឥទ្ធិពលពីគោលនយោបាយសាសនារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ការរំលោភសិទ្ធិសេរីភាពខាងសាសនាអាចកើតមានទៅលើក្រុមជនជាតិភាគតិច ឬសាសនាភាគតិច ដូចជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ឬអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្តនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ដែលអាចប្រឈមនឹងការរើសអើង ឬការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គោលគំនិតនៃសេរីភាពខាងសាសនាមានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់។ ឧទាហរណ៍ដំបូងៗនៅអឺរ៉ុបរួមមាន កិច្ចព្រមព្រៀងសន្និសីទវ៉ាសូវី (Warsaw Confederation) នៅឆ្នាំ ១៥៧៣ ក្នុងសហគមន៍ប៉ូឡូញ-លីទុយអានី ដែលបានធានាសិទ្ធិឱ្យពួកអភិជនអាចប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដោយសេរី។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ និង ១៨ ទស្សនវិទូដូចជា John Locke និង Voltaire បានតស៊ូមតិដើម្បីការអត់ឱនខាងសាសនា ដែលជះឥទ្ធិពលដល់បដិវត្តន៍អាមេរិក និងបារាំង។ តាមវីគីភីឌា សេចក្តីប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងពលរដ្ឋរបស់បារាំងឆ្នាំ ១៧៨៩ បានចែងថា "គ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានយារយីដោយសារគំនិតរបស់ខ្លួន សូម្បីតែសាសនា ទេ ប្រសិនបើការបង្ហាញរបស់ខ្លួនមិនរំខានសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈតាមច្បាប់។"

ក្នុងសម័យទំនើប សេចក្តីប្រកាសសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ឆ្នាំ ១៩៤៨ មាត្រា ១៨ ចែងថា មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិសេរីភាពខាងការគិត មនសិការ និងសាសនា។ ឯកសារនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់បញ្ចូលសិទ្ធិសេរីភាពខាងសាសនាទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួន ទោះបីជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចដ៏ល្បី Adam Smith បានប្រកែកថា សេរីភាពខាងសាសនាអាចជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារវាកាត់បន្ថយជម្លោះ និងបង្កើតបរិយាកាសនៃការអត់ឱន ដែលអំណោយផលដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការច្នៃប្រឌិត។ ការសិក្សាសម័យថ្មីមួយចំនួនបានបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានរវាងសន្ទស្សន៍សេរីភាពខាងសាសនា និងសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដូចជា GDP ម្នាក់ៗ។ តាមវីគីភីឌា វត្តមាននៃភាពសម្បូរបែបខាងសាសនាក្នុងសង្គមក៏រួមចំណែកដល់ការបរិច្ចាគវប្បធម៌ផងដែរ ដូចជាស្ថាបត្យកម្មសាសនា តន្ត្រី បុណ្យប្រពៃណី និងអក្សរសិល្ប៍ ដែលធ្វើឱ្យសង្គមកាន់តែសំបូរបែប។

ទោះជាយ៉ាងណា ការរឹតត្បិតសេរីភាពខាងសាសនាអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការបង្កើនភាពមិនចុះសម្រុង ការបាត់បង់ធនធានមនុស្ស (ឧទាហរណ៍ អ្នកមានទេពកោសល្យដែលរត់ភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស) និងការធ្លាក់ចុះវិនិយោគបរទេស។ នៅក្នុងប្រទេសដែលមានសេរីភាពខាងសាសនាខ្ពស់ វិស័យទេសចរណ៍សាសនាក៏អាចក្លាយជាកត្តាជំរុញសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ បញ្ហាសេរីភាពខាងសាសនានៅតែជាក្តីបារម្ភនៅកម្រិតសកល។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅអាំស្ទែដាំ ប្រទេសហូឡង់ អ្នកតវ៉ាជនជាតិអ៊ុយហ្គួរបានធ្វើបាតុកម្មក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដើម្បីទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពខាងសាសនា និងប្រឆាំងនឹងការរឹតត្បិតសាសនានៅតំបន់ស៊ីនជាំង ប្រទេសចិន។ បញ្ហានេះបានទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះសិទ្ធិរបស់ជនជាតិភាគតិច។ នៅតំបន់ផ្សេងទៀត ដូចជាប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ស្ត្រីសាសន៍យូដាមួយចំនួនត្រូវបានឃាត់ខ្លួនដោយសារពាក់ក្រមាសូត្រធម៌នៅជញ្ជាំងយំ (Western Wall) ដែលបង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងសេរីភាពសាសនានិងច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេស ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានភាពចម្រុះខាងសាសនា និងមានក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចដែលមានជំនឿផ្សេងៗ។ ការពិភាក្សាអំពីសិទ្ធិសេរីកន្លែខាងសាសនានៅតែបន្តនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានបណ្តាប្រទេសជាច្រើនកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាការអត់ឱន និងការការពារសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច។