ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ កំឡុងសង្រ្គាមបូស្នៀ មានឧក្រិដ្ឋកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយបានកើតឡើងនៅតំបន់ស្រេប្រេនីកា (Srebrenica) ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia និងរបាយការណ៍របស់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី (ICTY) កងទ័ពស៊ែបបូស្នៀក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ រ៉ាតកូ ម្លាឌីច (Ratko Mladić) បានសម្លាប់បុរសនិងក្មេងប្រុសជនជាតិបូស្នាកជាង ៨.០០០ នាក់។ ក្រុមទាហានប៉ារ៉ាមីលីតេរីដែលគេស្គាល់ថា "ខ្យាដំរី" (Scorpions) ក៏បានចូលរួមក្នុងអំពើឃាតកម្មនេះដែរ។

ក្រៅពីការសម្លាប់រង្គាល ជនស៊ីវិលបូស្នាកប្រមាណ ២៥.០០០ ទៅ ៣០.០០០ នាក់ ភាគច្រើនជាស្ត្រី និងកុមារ ត្រូវបានបណ្តេញដោយបង្ខំចេញពីតំបន់ស្រេប្រេនីកា។ ឧក្រិដ្ឋកម្មនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដំបូងគេដែលទទួលស្គាល់ដោយផ្លូវច្បាប់នៅអឺរ៉ុប ចាប់តាំងពីសង្រ្គាមលោកលើកទី២ មក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស្រេប្រេនីកាគឺជាទីក្រុងតូចមួយស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសបូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា (Bosnia and Herzegovina) ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេសស៊ែប៊ី (Serbia)។ មុនពេលសង្រ្គាមផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩២ តំបន់នេះមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិបូស្នាក (Bosniak) ដែលជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម។ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសឱ្យស្រេប្រេនីកាជា "តំបន់សុវត្ថិភាព" (Safe Area) កាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែមិនអាចការពារបានពេញលេញទេ។

ទីក្រុងនេះបានក្លាយជាកន្លែងស្ថិតក្រោមការឡោមព័ទ្ធ ដោយមានប្រជាជនជាង ៤០.០០០ នាក់កំពុងជ្រកកោនក្នុងតំបន់ចង្អៀតមួយ។ ទាហានរក្សាសន្តិភាពហូឡង់ដែលមានឈ្មោះថា "ឌីចបាត" (Dutchbat) ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យឈរជើងនៅទីនោះ ប៉ុន្តែមានកម្លាំងតិចតួច ហើយមិនអាចទប់ទល់ការវាយលុករបស់កងទ័ពស៊ែបបូស្នៀបានឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ កងទ័ពស៊ែបបូស្នៀក្រោមបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ រ៉ាតកូ ម្លាឌីច បានវាយចូលកាន់កាប់តំបន់ស្រេប្រេនីកាទាំងស្រុង។ តាមការស៊ើបអង្កេតរបស់ ICTY បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃតំបន់សុវត្ថិភាព ទាហានស៊ែបបានញែកបុរសនិងក្មេងប្រុសបូស្នាកចេញពីគ្រួសារ ហើយនាំពួកគេទៅកាន់ទីតាំងផ្សេងៗដើម្បីសម្លាប់ជាប្រព័ន្ធ។ សាកសពភាគច្រើនត្រូវបានបញ្ចុះក្នុងរណ្តៅធំៗ ហើយក្រោយមកត្រូវបានផ្លាស់ទីទៅកន្លែងផ្សេង (រណ្តៅបន្ទាប់បន្សំ) ដើម្បីបិទបាំងភស្តុតាង។

កងកម្លាំងហូឡង់ដែលប្រចាំការនៅទីនោះមិនអាចរារាំងការសម្លាប់រង្គាលបានទេ ដោយសារកង្វះកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ និងការគាំទ្រពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ជនស៊ីវិលស្ត្រីនិងកុមារត្រូវបានបង្ខំឱ្យជិះរថយន្តក្រុង និងបញ្ជូនទៅតំបន់កាន់កាប់ដោយកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលបូស្នៀ។ នៅក្នុងដំណើរការនេះ អំពើរំលោភសេពសន្ថវៈ និងការធ្វើបាបជាច្រើនក៏បានកើតឡើងផងដែរ។

ការបើករណ្តៅសាកសពបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៩៦ និងមានរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ គម្រោងកំណត់អត្តសញ្ញាណ Podrinje (PIP) របស់គណៈកម្មការអន្តរជាតិសម្រាប់បុគ្គលបាត់ខ្លួន (ICMP) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះតាមរយៈការវិភាគ DNA។ រហូតមកដល់ពេលនេះ សាកសពរាប់ពាន់នាក់នៅមិនទាន់រកឃើញ ហើយក្រុមគ្រួសារជាច្រើននៅតែបន្តស្វែងរកមនុស្សជាទីស្រលាញ់របស់ពួកគេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេលសង្រ្គាមបូស្នៀផ្ទុះឡើង ស្រេប្រេនីកាធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែអំបិល កសិកម្ម និងទេសចរណ៍សុខភាព ដោយសារមានប្រភពទឹកក្ដៅធម្មជាតិ។ សហគមន៍នេះមានការរស់នៅចម្រុះវប្បធម៌រវាងជនជាតិបូស្នាក និងស៊ែប ទោះបីជាមានភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយក៏ដោយ។

ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ច និងសាច់ក្រណាត់សង្គមក្នុងតំបន់ទាំងស្រុង។ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ស្រេប្រេនីកានៅតែជាតំបន់មានការអភិវឌ្ឍតិចតួច ហើយប្រជាជនបូស្នាកជាច្រើនមិនទាន់វិលត្រឡប់មករស់នៅវិញ ដោយសារភាពភ័យខ្លាច និងឱកាសសេដ្ឋកិច្ចមានកម្រិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅស្រេប្រេនីកាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិភពលោក និងជាពិសេសសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារវាជាមេរៀនអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការស្អប់ជាតិសាសន៍ និងភាពទន់ខ្សោយនៃការការពារអន្តរជាតិ។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់របបខ្មែរក្រហម ការរំឭកខួបឧក្រិដ្ឋកម្មនេះបានបង្ហាញពីតម្រូវការយុត្តិធម៌ ការចងចាំ និងការបង្ការកុំឱ្យអំពើបែបនេះកើតមានឡើងទៀត។

ជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ពិធីរំឭកខួបត្រូវបានធ្វើឡើងនៅវិមានអនុស្សាវរីយ៍ប៉ូតូការី (Potočari) ដោយមានការចូលរួមពីមេដឹកនាំពិភពលោក និងក្រុមគ្រួសារជនរងគ្រោះ។ សេចក្តីសម្រេចរបស់ ICTY បានផ្តន្ទាទោសមេដឹកនាំសំខាន់ៗដូចជា រ៉ាតកូ ម្លាឌីច និង រ៉ាដូវ៉ាន ការ៉ាជីច (Radovan Karadžić) ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ក្រោមបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។

ថ្មីៗនេះ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចបង្កើត "ទិវាអន្តរជាតិរំឭកអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅស្រេប្រេនីកា" នាថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ដែលបង្ហាញពីការទទួលស្គាល់ជាសកល ប៉ុន្តែក៏បានធ្វើឱ្យមានការប្រឆាំងពីថ្នាក់ដឹកនាំស៊ែប៊ីមួយចំនួនផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីឧក្រិដ្ឋកម្មនេះជួយពង្រឹងការតស៊ូដើម្បីការពិត និងការទប់ស្កាត់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅគ្រប់ទីកន្លែង។