វេជ្ជបណ្ឌិតបណ្តុះបណ្តាល (Resident)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វេជ្ជបណ្ឌិតបណ្តុះបណ្តាល ឬដែលគេហៅជាទូទៅថា Resident (មកពីភាសាអង់គ្លេស) គឺជាគ្រូពេទ្យដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ហើយកំពុងបន្តការសិក្សាជំនាញឯកទេសក្រោយបរិញ្ញាបត្រ (Postgraduate Medical Education)។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia នេះគឺជាដំណាក់កាលដ៏សំខាន់នៃការអប់រំវេជ្ជសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ ដែលគ្រូពេទ្យអនុវត្តការព្យាបាលពិតៗលើអ្នកជំងឺ ក្រោមការត្រួតពិនិត្យដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលពីវេជ្ជបណ្ឌិតជាន់ខ្ពស់ដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់ (Attending Physician ឬ Consultant)។ ការបណ្តុះបណ្តាលនេះមានរយៈពេលរាប់ឆ្នាំ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាផ្លូវចូលដ៏ចាំបាច់ដើម្បីក្លាយជាអ្នកឯកទេស។

មិនត្រឹមតែវេជ្ជបណ្ឌិតទេ ក្រុមអ្នកជំនាញសុខាភិបាលផ្សេងទៀតក៏ឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលបណ្តុះបណ្តាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះដែរ។ Wikipedia បានរាយបញ្ជីថា ទន្តពេទ្យ ឱសថការី អ្នកព្យាបាលដោយចលនា ពេទ្យសត្វ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រ ក៏ត្រូវឆ្លងកាត់កម្មវិធី Residency ដែរ។ នេះបង្ហាញថា គោលគំនិតនៃការបណ្តុះបណ្តាលដោយដៃក្រោមការត្រួតពិនិត្យគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវិជ្ជាជីវៈសុខាភិបាលទាំងអស់។

ការបណ្តុះបណ្តាល និងរចនាសម្ព័ន្ធ

ប្រភព: Wikipedia

កម្មវិធី Residency ជាទូទៅមានរយៈពេលពី ៣ ទៅ ៧ ឆ្នាំ ដោយអាស្រ័យលើឯកទេសជ្រើសរើស។ ជាឧទាហរណ៍ ឯកទេសវេជ្ជសាស្ត្រគ្រួសារ (Family Medicine) មានរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ចំណែកឯការវះកាត់សរសៃប្រសាទ (Neurosurgery) អាចចំណាយពេលរហូតដល់ ៧ ឆ្នាំ។ យោងតាម Wikipedia នៅក្នុងអំឡុងពេលនេះ វេជ្ជបណ្ឌិតបណ្តុះបណ្តាលធ្វើការក្នុងមន្ទីរពេទ្យឬគ្លីនិក ដោយមានភារកិច្ចរួមមានការពិនិត្យអ្នកជំងឺ ចូលរួមធ្វើការវះកាត់ សរសេររបាយការណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ និងផ្តល់ការប្រឹក្សាក្រោមការណែនាំពីគ្រូពេទ្យជំនាញ។

ការចូលរៀនកម្មវិធី Residency ជាទូទៅត្រូវឆ្លងកាត់ដំណើរការជ្រើសរើសដ៏តឹងរឹង។ យោងតាម Wikipedia នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និស្សិតវេជ្ជសាស្ត្រត្រូវដាក់ពាក្យតាមរយៈប្រព័ន្ធ National Resident Matching Program (NRMP) ឬ "The Match" ដែលជាកម្មវិធីផ្គូផ្គងតាមកុំព្យូទ័រ ដើម្បីធានាថាបេក្ខជនទទួលបានកន្លែងសិក្សាដែលសមស្របតាមគុណវុឌ្ឍិ និងចំណូលចិត្ត។ លក្ខណៈសំខាន់នៃការបណ្តុះបណ្តាលគឺការបង្កើនកម្រិតទំនួលខុសត្រូវជាបណ្តើរៗ (Graded Responsibility) ដោយឆ្នាំដំបូងគេហៅថា Intern ត្រូវធ្វើការក្រោមការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ហើយឆ្នាំចុងក្រោយអាចទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងក្រុម និងធ្វើនីតិវិធីស្មុគស្មាញ។ ទោះយ៉ាងណា Wikipedia បានសង្កត់ធ្ងន់ថា រាល់ការសម្រេចចិត្តសំខាន់ៗត្រូវតែមានការយល់ព្រមពីវេជ្ជបណ្ឌិតជាន់ខ្ពស់។

ឯកទេសដែលផ្តល់ក្នុងកម្មវិធី Residency មានច្រើនរួមមាន វេជ្ជសាស្ត្រទូទៅ (Internal Medicine) ការវះកាត់ទូទៅ (General Surgery) កុមារ (Pediatrics) សម្ភពនិងរោគស្ត្រី (Obstetrics and Gynecology) ថ្នាំស្ពឹក (Anesthesia) និងវិកលវេជ្ជសាស្ត្រ (Psychiatry) ជាដើម។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់កម្មវិធីមូលដ្ឋាន វេជ្ជបណ្ឌិតអាចបន្តទៅកម្មវិធីឯកទេសរង (Fellowship) ដើម្បីទទួលបានជំនាញស៊ីជម្រៅបន្ថែម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

កម្មវិធី Residency ទំនើបមានដើមកំណើតនៅសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាដោយ Wikipedia លោក William Stewart Halsted ដែលជាគ្រូពេទ្យវះកាត់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Johns Hopkins ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាស្ថាបនិកនៃប្រព័ន្ធនេះនៅឆ្នាំ ១៨៨៩។ លោកបានបង្កើតគំរូដែលផ្តោតលើការធ្វើការងារយូរម៉ោង ការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ និងការរៀនដោយដៃ (Hands-on Training) ដែលគេហៅថា "Halstedian Model"។ គំរូនេះបានក្លាយជាគ្រឹះសម្រាប់កម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលនៅទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងពិភពលោក។

នៅដើមសតវត្សទី២០ របាយការណ៍ Flexner Report ឆ្នាំ ១៩១០ បានរិះគន់គុណភាពនៃការអប់រំវេជ្ជសាស្ត្រនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនាំឱ្យមានការកែទម្រង់ធំ និងការពង្រឹងប្រព័ន្ធ Residency។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ស្ថាប័ន Accreditation Council for Graduate Medical Education (ACGME) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ និងធានាគុណភាពកម្មវិធីសិក្សាទាំងនេះ។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសជាច្រើនដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដា អូស្ត្រាលី និងឥណ្ឌា ក៏បានអនុម័តគំរូ Residency ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលគ្រូពេទ្យឯកទេសរបស់ខ្លួនដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ វេជ្ជបណ្ឌិតបណ្តុះបណ្តាលបានក្លាយជាឆ្អឹងខ្នងនៃប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព ជាពិសេសនៅមន្ទីរពេទ្យធំៗ និងមន្ទីរពេទ្យបង្រៀន (Teaching Hospital)។ ពួកគេជាកម្លាំងពលកម្មដ៏សំខាន់ដែលធ្វើការក្នុងកាលវិភាគវែង និងផ្តល់សេវាថែទាំជាបន្តបន្ទាប់។ យោងតាម Wikipedia តួនាទីរបស់ Resident មានលក្ខណៈពីរជាន់ គឺជាអ្នករៀន និងជាអ្នកផ្តល់សេវាក្នុងពេលតែមួយ។

របបម៉ោងធ្វើការរបស់ពួកគេធ្លាប់ជាប្រធានបទរិះគន់ ដោយសារអាចឈានដល់ ១០០ ម៉ោងក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសមួយចំនួនបានដាក់កំហិតម៉ោងធ្វើការ ដូចជាការកំណត់ត្រឹម ៨០ ម៉ោងក្នុងមួយសប្តាហ៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ ACGME។ វិធានការទាំងនេះមានគោលបំណងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពអ្នកជំងឺ និងសុខុមាលភាពរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រព័ន្ធបណ្តុះបណ្តាលគ្រូពេទ្យឯកទេសក៏កំពុងមានការអភិវឌ្ឍន៍ដែរ ទោះបីមិនទាន់មានទ្រង់ទ្រាយពេញលេញដូចនៅបរទេសក៏ដោយ។ ក្រសួងសុខាភិបាល និងសាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រធំៗ កំពុងពង្រីកកម្មវិធីក្រោយបរិញ្ញាបត្រ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការគ្រូពេទ្យជំនាញសម្រាប់ប្រជាជន។ ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការ Residency មិនត្រឹមតែជាចំណេះដឹងទូទៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយឱ្យសាធារណជនវាយតម្លៃគុណភាពនៃសេវាសុខភាពដែលខ្លួនទទួលបានផងដែរ។