ដីការហាមឃាត់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ដីការហាមឃាត់ (restraining order) គឺជាបញ្ជារបស់តុលាការ ដែលចេញដើម្បីការពារបុគ្គលណាម្នាក់ឲ្យរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ ឬការគំរាមកំហែងផ្សេងៗ។ តាម Wikipedia កត្តាដែលនាំឲ្យមានការស្នើសុំដីការនេះរួមមាន អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ការរំលោភបំពានផ្លូវភេទ ការតាមដាន (stalking) ការគំរាមកំហែង និងការវាយប្រហារ។ ជាទូទៅ ដីការហាមឃាត់តម្រូវឲ្យជនជាប់ចោទ (អ្នកដែលត្រូវរារាំង) ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីអ្នកស្នើសុំ ហើយអាចរួមបញ្ចូលការហាមឃាត់មិនឲ្យទាក់ទងតាមទូរស័ព្ទ សារ ឬប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម។ ដីការនេះមានពីរប្រភេទធំៗគឺ ដីការបន្ទាន់ (temporary order) ដែលចេញភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ជូនដំណឹងដល់គូភាគី ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពបន្ទាន់ និងដីការអចិន្រ្តៃយ៍ (permanent order) ដែលចេញបន្ទាប់ពីមានសវនាការពេញលេញ ហើយមានរយៈពេលយូរ ឬគ្មានកំណត់។ ការបំពានដីការហាមឃាត់គឺជាបទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចនាំឲ្យមានការចាប់ខ្លួន និងការដាក់ពន្ធនាគារ អាស្រ័យលើច្បាប់របស់យុត្តាធិការនីមួយៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដីការហាមឃាត់មិនមានដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ទេ ព្រោះប្រទេសជាច្រើនបានដាក់បញ្ចូលឧបករណ៍ស្រដៀងគ្នានេះក្នុងច្បាប់របស់ខ្លួន។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់អង់គ្លេស-សាក់សុន (common law) ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដា និងអូស្ត្រាលី តុលាការមានអំណាចចេញដីការហាមឃាត់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ឧទាហរណ៍ នៅអង់គ្លេស ដីការដែលពេញនិយមរួមមាន “non-molestation order” និង “occupation order” ដែលការពារជនរងគ្រោះ និងកំណត់សិទ្ធិរស់នៅក្នុងផ្ទះ។ តាម Wikipedia ទោះបីជាច្បាប់មិនរើសអើងភេទក៏ដោយ ស្ត្រីគឺជាអ្នកស្នើសុំដីការហាមឃាត់ភាគច្រើន ដោយសារអត្រាខ្ពស់នៃអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារលើស្ត្រី។ បុរស និងកុមារក៏អាចជាជនរងគ្រោះដែរ។ សម្រាប់ក្រុមជនងាយរងគ្រោះដូចជា ជនពិការ និងសហគមន៍ជនជាតិដើម ការទទួលបានជំនួយតែងជួបឧបសគ្គបន្ថែម ដូចជាឧបសគ្គភាសា និងការភ័យខ្លាចចំពោះប្រព័ន្ធច្បាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាម Wikipedia ឫសគល់នៃដីការហាមឃាត់អាចត្រឡប់ទៅច្បាប់អង់គ្លេសបុរាណ ដែលមានឧបករណ៍មួយហៅថា “peace bond” (បណ្ណសន្តិភាព) អនុញ្ញាតឲ្យតុលាការដាក់លក្ខខណ្ឌហាមឃាត់អំពើហិង្សា ដោយប្រើប្រាក់ធានាជំរុញ។ ក្នុងសតវត្សទី២០ ចលនាតស៊ូមតិស្តីពីសិទ្ធិស្រ្តី និងការពារជនរងគ្រោះពីអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានជំរុញឲ្យមានការកែប្រែច្បាប់។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ រដ្ឋជាច្រើនបានអនុម័តច្បាប់ដំបូងដែលអនុញ្ញាតឲ្យចេញដីការការពារជនរងគ្រោះដោយគ្មានរបាំងច្រើន។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ច្បាប់នៃអំពើហិង្សាប្រឆាំងស្ត្រី (Violence Against Women Act — VAWA) ត្រូវបានអនុម័ត ដែលបានពង្រឹងយន្តការចេញដីការហាមឃាត់ និងផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់កម្មវិធីការពារជនរងគ្រោះ។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ២០០០ និង ២០០៥ ទង្វើបន្ថែមបានពង្រីកសិទ្ធិការពារទៅដល់ជនអន្តោប្រវេសន៍ និងសហគមន៍ជនជាតិដើម។ ការអភិវឌ្ឍស្រដៀងគ្នានេះក៏បានកើតមាននៅអឺរ៉ុប និងតំបន់ដទៃទៀត ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការអនុម័តអនុសញ្ញាអ៊ីស្តង់ប៊ូល (Istanbul Convention) ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ដែលជំរុញឲ្យរដ្ឋសមាជិកអឺរ៉ុបមានច្បាប់ការពារដូចជាដីការហាមឃាត់ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ដីការហាមឃាត់មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ផ្នែកច្បាប់ទេ តែថែមទាំងមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ ជនរងគ្រោះជាច្រើនត្រូវចំណាយប្រាក់លើមេធាវី ការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ និងការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលដោយសារការខកខានការងារ។ តាមការសិក្សា អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានបង្កឲ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចរាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការទទួលយកដីការហាមឃាត់ប្រែប្រួលទៅតាមបរិបទសង្គមនីមួយៗ។ នៅក្នុងសហគមន៍ដែលមានទំនៀមទម្លាប់អយ្យកោខ្ពស់ ជនរងគ្រោះអាចរងការរិះគន់ ឬត្រូវបានបង្ខំឲ្យដកពាក្យបណ្តឹង។ ទោះជាយ៉ាងណា យុទ្ធនាការយល់ដឹងជាសកលបានជួយកាត់បន្ថយការរើសអើង និងលើកកម្ពស់សិទ្ធិក្នុងការស្វែងរកការការពារតាមផ្លូវច្បាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្ន ដីការហាមឃាត់បន្តជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុក ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃការកើនឡើងនៃការរាយការណ៍អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានរាយការណ៍ថាអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារបានកើនឡើងយ៉ាងគំហើញនៅទូទាំងពិភពលោក ដែលធ្វើឲ្យតម្រូវការដីការការពារកាន់តែខ្ពស់។ បន្ថែមពីនេះ ការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាក៏បាននាំមកនូវទម្រង់ថ្មីនៃការគំរាមកំហែង ដូចជាការតាមដានតាមអនឡាញ (cyberstalking) ដែលតុលាការកំពុងព្យាយាមដោះស្រាយដោយការចេញដីការហាមឃាត់ឌីជីថល។ នៅកម្ពុជា ច្បាប់ស្តីពីការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ដែលបានអនុម័តនៅឆ្នាំ២០០៥ បានផ្តល់មូលដ្ឋានច្បាប់សម្រាប់ការចេញដីការការពារ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមនានាដូចជា ការអនុវត្តច្បាប់មិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាព និងការខ្វះខាតជំនួយផ្នែកច្បាប់នៅតែជាកង្វល់។ ដូច្នេះ ដីការហាមឃាត់មិនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់សង្គមក្នុងការការពារសមាជិកដែលងាយរងគ្រោះបំផុត។