ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការសងសឹក គឺជាសកម្មភាពបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់បុគ្គល ឬក្រុមណាមួយ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការបំពាន ឬអំពើអយុត្តិធម៌ដែលបានទទួល ទោះជាការពិត ឬគ្រាន់តែជាការយល់ឃើញក៏ដោយ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ទម្រង់នៃយុត្តិធម៌ដែលផ្តោតលើការសងសឹក ដូចជាយុត្តិធម៌បុព្វកាល (primitive justice) និងយុត្តិធម៌សំណង (retributive justice) ត្រូវបានបែងចែកខុសពីយុត្តិធម៌ចែកចាយ (distributive justice) និងយុត្តិធម៌ស្តារឡើងវិញ (restorative justice)។ ការសងសឹកមានវត្តមាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ តាំងពីសម័យបុរាណរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយត្រូវបានបង្ហាញក្នុងច្បាប់ អក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បាតុភូតនៃការសងសឹកមិនកំណត់ត្រឹមតែតំបន់ណាមួយឡើយ។ នៅក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើនលើពិភពលោក ការសងសឹកបានក្លាយជាផ្នែកស្នូលនៃប្រពៃណី រឿងព្រេង និងតម្លៃសង្គម។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញអំពីរឿង Igagoe buyuden ពីប្រទេសជប៉ុន ដែលជារឿងពេញនិយមមួយអំពីកូនប្រុសសាមូរ៉ៃម្នាក់ ដែលតាមដានឃាតករឪពុកខ្លួនឆ្លងកាត់ប្រទេសជប៉ុនទាំងមូល ដើម្បីសងសឹក (ដកស្រង់ពីឯកសារភ្ជាប់រូបភាពវិគីភីឌា)។ ជាទូទៅ ការសងសឹកគឺជាផ្នែកមួយនៃបទពិសោធន៍មនុស្សសាកល ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈរឿងរ៉ាវ និងទំនៀមទម្លាប់នានា ចាប់ពីប្រពៃណីឈាមឈ្លោះនៅតំបន់បាល់កង់ រហូតដល់រឿងប្រជាប្រិយនៅអាស៊ី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការសងសឹកត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាវិធីសាស្ត្រមួយដើម្បីរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ ជាពិសេសមុនពេលមានប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ផ្លូវការ។ តាមវិគីភីឌា គំនិតនេះត្រូវបានគេហៅថាយុត្តិធម៌បុព្វកាល (primitive justice) ដែលក្រោយមកវិវត្តទៅជាយុត្តិធម៌សំណង (retributive justice) ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែការសងសឹកក៏អាចឈានដល់ភាពឃោរឃៅខ្លាំងដែរ ជាពិសេសនៅពេលដែលអំណាចរដ្ឋយកមកប្រើប្រាស់ដោយគ្មានការទប់ស្កាត់។

ឧទាហរណ៍ដ៏រន្ធត់មួយគឺរង្គារសម្លាប់ Kragujevac នៅប្រទេសស៊ែប៊ីដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់ណាស៊ី ក្នុងឆ្នាំ១៩៤១។ យោងតាមឯកសារប្រកាសនោះ កងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់បានសម្លាប់ជនស៊ីវិល ២៣០០នាក់ ជាការឆ្លើយតបនឹងការស្លាប់របស់ទាហានអាល្លឺម៉ង់ចំនួន ១០នាក់។ ការសងសឹកលើជនស្លូតត្រង់នេះបង្ហាញពីភាពងងឹតនៃវដ្តនៃអំពើហិង្សាដែលគ្មានទីបញ្ចប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការសងសឹកមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច វដ្តនៃការសងសឹកអាចបង្កការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ និងរាំងស្ទះដល់ការអភិវឌ្ឍ ដូចករណីជម្លោះឈាមឈ្លោះដែលអូសបន្លាយជាច្រើនជំនាន់។ ប៉ុន្តែភាគច្រើន ការសងសឹកបានដើរតួនាទីយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងវប្បធម៌ ដែលជំរុញឲ្យមានស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍និងសិល្បៈល្បីៗ។

ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីបំផុតមួយគឺរឿង Hamlet ដោយWilliam Shakespeare ដែលតួអង្គសំខាន់កំពុងព្យាយាមសងសឹកចំពោះការសម្លាប់ព្រះបិតារបស់ខ្លួន (យោងវិគីភីឌា)។ តួអង្គ Hamlet ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសីលធម៌ និងផលវិបាកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឲ្យរឿងនេះក្លាយជាគំរូនៃការសិក្សាពីធម្មជាតិនៃការសងសឹករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ រីឯនៅជប៉ុនវិញ រឿង Igagoe buyuden ក៏បានបង្ហាញពីការសងសឹកដែលចាក់ឫសជ្រៅនៅក្នុងវប្បធម៌សាមូរ៉ៃផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ការសងសឹកនៅតែជាប្រធានបទដ៏មានឥទ្ធិពល ទាំងនៅក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។ តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ទំនើបជាច្រើននៅតែពឹងផ្អែកលើគំនិតនៃយុត្តិធម៌សំណង (retributive justice) ដែលចាក់ឫសពីការសងសឹក ប៉ុន្តែមាននិន្នាការកើនឡើងឆ្ពោះទៅរកយុត្តិធម៌ស្តារឡើងវិញ (restorative justice) ដែលផ្តោតលើការស្តារទំនាក់ទំនង និងសំណងជូនជនរងគ្រោះ។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ គេអាចមើលឃើញការសងសឹកតាមរយៈការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចឆ្លើយតប ឬសកម្មភាពយោធា។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ខ្សែភាពយន្តនិងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសម័យថ្មីបានបន្តស្វែងយល់និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពស្មុគស្មាញនៃការសងសឹក។ រូបភាពខាងលើនៃព្រើង (Furies) ពីទេវកថាក្រិកដែលជាតំណាងនៃការសងសឹក បង្ហាញថានិមិត្តសញ្ញានេះនៅតែមានអត្ថន័យ និងត្រូវបានយកមកយោងក្នុងសង្គមសម័យថ្មីផងដែរ។