នយោបាយស្ដាំនិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយស្ដាំនិយម (Right‑wing politics) គឺជាក្រុមនៃមនោគមវិជ្ជានយោបាយដែលមើលឃើញថា ឋានានុក្រមសង្គម និងវិសមភាពមួយចំនួនជារឿងដែលជៀសមិនរួច ធម្មជាតិ ធម្មតា ឬគួរឱ្យចង់បាន ។ តាមការពណ៌នារបស់វីគីភីឌា មនោគមវិជ្ជាទាំងនេះជាធម្មតាគាំទ្រការអភិរក្សនិយម ច្បាប់ធម្មជាតិ សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ សិទ្ធិអំណាច កម្មសិទ្ធិឯកជន សាសនា និងប្រពៃណី ។ ពួកគេយល់ថាឋានានុក្រម និងវិសមភាពអាចជាលទ្ធផលធម្មជាតិនៃភាពខុសគ្នាខាងសង្គមតាមបែបប្រពៃណី ឬការប្រកួតប្រជែងក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ។ ពាក្យ «ស្ដាំ» មានប្រភពពីការរៀបចំកន្លែងអង្គុយក្នុងសភាបារាំងក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៧៨៩ ដោយអ្នកគាំទ្ររបបចាស់អង្គុយនៅខាងស្ដាំ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយស្ដាំនិយមមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែការបង្ហាញខ្លួនរបស់វាខុសគ្នាទៅតាមតំបន់ ។ នៅអឺរ៉ុប គណបក្សអភិរក្សនិយម និងគ្រីស្ទានប្រជាធិបតេយ្យ ជារឿយៗដើរតួនាទីជាកម្លាំងស្ដាំនិយមធំ ។ មេដឹកនាំដូចជា Viktor Orbán នៅហុងគ្រី និង Jarosław Kaczyński នៅប៉ូឡូញ បានពង្រឹងស្ដាំនិយមបែបប្រជាភិថុត្តនិយម និងជាតិនិយមអភិរក្ស ។ នៅអាមេរិកខាងជើង គណបក្សសាធារណរដ្ឋសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេមើលឃើញជាទូទៅថាជាស្ដាំនិយម ជាពិសេសក្រោមការដឹកនាំរបស់អតីតប្រធានាធិបតី Donald Trump ។ នៅអាស៊ី គណបក្ស Bharatiya Janata Party របស់ឥណ្ឌា ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី Narendra Modi ប្រកាន់យកមនោគមវិជ្ជាហិណ្ឌូជាតិនិយម (Hindutva) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាស្ដាំនិយម ។ អ្នកគាំទ្រស្ដាំនិយមច្រើនតែរួមមានប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ អ្នកប្រកាន់សាសនាប្រពៃណី និងអ្នកជំនួញ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃនយោបាយស្ដាំនិយមអាចតាមដានទៅដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ នៅពេលដែលបដិវត្តន៍បារាំងបានបែងចែកអ្នកនយោបាយទៅជាអ្នកគាំទ្ររបបចាស់ (ស្ដាំ) និងអ្នកបដិវត្តន៍ (ឆ្វេង) ។ ទស្សនវិទូជនជាតិបារាំង Joseph de Maistre (រូបថតខាងលើ) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបុព្វបុរសដ៏មានឥទ្ធិពលនៃការអភិរក្សនិយមទំនើប និងមនោគមវិជ្ជាស្ដាំនិយម ដោយលោកបានតស៊ូមតិយ៉ាងមុតស្រួចឱ្យស្ដាររាជាធិបតេយ្យ និងឥទ្ធិពលសាសនា ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងទី២០ ស្ដាំនិយមបានប្រឈមមុខនឹងការកើនឡើងនៃសង្គមនិយម និងកុម្មុយនីស្ត ដែលនាំឱ្យមានចលនាប្រឆាំងខ្លាំងក្លា ដូចជាចលនាស (White movement) នៅរុស្ស៊ីក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១៧ ដែលបានប្រើផ្ទាំងឃោសនាដូចរូបខាងលើដើម្បីប្រមូលកម្លាំងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត ។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០‑១៩៤០ រលកជាតិនិយមជ្រុល (ultranationalism) បានលេចឡើងនៅប្រទេសមួយចំនួន ។ រូបភាពកាតប៉ុស្តាល់ឆ្នាំ១៩៤០ រំឭកខួបទី២៦០០ នៃការបង្កើតប្រទេសជប៉ុនតាមទេវកថា បានបង្ហាញពីបរិយាកាសនៃរបបនយោបាយជាតិនិយមជ្រុលដែលកំពុងគ្រប់គ្រងប្រទេសជប៉ុននាពេលនោះ ។ ភាគីស្ដាំនិយមក៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងចលនាតស៊ូប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅអាស៊ី ដូចជាលោក Chiang Kai‑shek (ឆ្នាំ១៩៤៣) ដែលដឹកនាំរបបជាតិនិយមចិន និងលោក Winston Churchill នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ស្ដាំនិយមនៅលោកខាងលិចបានវិវត្តដើម្បីរួមបញ្ចូលនីអូលីបេរ៉ាល់និយម (neoliberalism) និងស្ដាំនិយមថ្មី (New Right) ដែលផ្ដោតលើទីផ្សារសេរី និងតម្លៃសង្គមអភិរក្ស ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ស្ដាំនិយមជាទូទៅគាំទ្រគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ការកាត់បន្ថយពន្ធ ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្ម និងការដាក់កំហិតតិចតួចលើអាជីវកម្ម ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា អ្នកសេដ្ឋកិច្ចដូចជា Friedrich Hayek (រូបខាងលើ) និង Milton Friedman បានផ្ដល់នូវមូលដ្ឋានទ្រឹស្ដីសម្រាប់គោលនយោបាយទាំងនេះ ដែលត្រូវបានអនុវត្តន៍ដោយរដ្ឋាភិបាលស្ដាំនិយមជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ស្ដាំនិយមមានទំនោរអភិរក្ស ដោយផ្ដល់តម្លៃខ្ពស់ទៅលើស្ថាប័នគ្រួសារ ជំនឿសាសនា ប្រពៃណីជាតិ និងច្បាប់រៀបរយសង្គម ។ ទស្សនវិទូនយោបាយអាមេរិក Russell Kirk (រូបថតឆ្នាំ១៩៦២) គឺជាឥស្សរជនសំខាន់ម្នាក់ដែលបានពង្រឹងមូលដ្ឋានបញ្ញាសម្រាប់ការអភិរក្សនិយមបែបវប្បធម៌នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសេរីនិយមសេដ្ឋកិច្ច និងអភិរក្សនិយមវប្បធម៌នេះបង្កើតបានជាភាពចម្រុះខាងមនោគមវិជ្ជាក្នុងចលនាស្ដាំនិយម ប៉ុន្តែជារួមពួកគេសង្កត់ធ្ងន់លើស្ថិរភាព និងប្រឆាំងនឹងការផ្លាស់ប្ដូរដ៏រហ័ស ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី២១ ពិភពលោកបានឃើញការរស់ឡើងវិញនៃស្ដាំនិយមបែបប្រជាភិថុត្តនិយម (right‑wing populism) នៅតាមបណ្ដាប្រទេសជាច្រើន ។ ឥស្សរជនដូចជា Donald Trump (រូបខាងលើ) ដែលបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បានដឹកនាំចលនាស្ដាំនិយមដោយសង្កត់ធ្ងន់លើគោលនយោបាយ «អាមេរិកមុនគេ» (America First) ការរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងការកាត់បន្ថយបទបញ្ញត្តិសេដ្ឋកិច្ច ។ នៅអឺរ៉ុប មេដឹកនាំដូចជា Viktor Orbán នៅហុងគ្រី និង Jarosław Kaczyński នៅប៉ូឡូញ បានបន្តជំរុញគោលនយោបាយអភិរក្សសង្គម និងជាតិនិយម ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីនយោបាយស្ដាំនិយមមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះឥទ្ធិពលរបស់វាប៉ះពាល់ដល់នយោបាយអន្តរជាតិ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍ដែលពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ដល់ប្រជាជនខ្មែរដែលរស់នៅក្រៅប្រទេស ។ នៅកម្ពុជា ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយក៏ធ្លាប់មានរបបស្ដាំនិយមដែរ ដូចជាសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០‑១៩៧៥) ដែលដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ គណបក្សនយោបាយខ្លះក៏មានធាតុផ្សំនៃស្ដាំនិយមដែរ ។ ការតាមដាននិន្នាការស្ដាំនិយមសកលអាចជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីនយោបាយក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក ។