ភ្នំរ៉ក់គី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភ្នំរ៉ក់គី (Rocky Mountains) គឺជាជួរភ្នំដ៏ធំមួយ និងជាប្រព័ន្ធភ្នំធំជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ។ យោងតាមវិគីភីឌា ជួរភ្នំនេះមានប្រវែងប្រហែល ៤,៨០០ គីឡូម៉ែត្រ គិតត្រង់ចម្ងាយ ដោយលាតសន្ធឹងពីភាគខាងជើងបំផុតនៃភាគខាងលិចប្រទេសកាណាដា រហូតដល់រដ្ឋញូម៉ិកស៊ិក នៅភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ចំណុចខាងជើងបំផុតរបស់វាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់កូឡុំប៊ីភាគខាងលិច ឬនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនអាឡាស្កា-យូខុន អាស្រ័យលើនិយមន័យខុសគ្នារវាងកាណាដា និងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ចំណុចខាងត្បូងបំផុតគឺនៅក្បែរតំបន់ទីក្រុងអាល់ប៊ូខឺគី រដ្ឋញូម៉ិកស៊ិក ។ ជួរភ្នំនេះគឺជាផ្នែកខាងកើតបំផុតនៃខ្សែភ្នំអាមេរិកខាងជើង (North American Cordillera) ហើយមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រខុសពីជួរភ្នំកាស្កាដ (Cascade Range) និងសៀរ៉ានេវ៉ាដា (Sierra Nevada) ដែលស្ថិតនៅខាងលិចជាង និងមានអាយុកាលភូគព្ភសាស្ត្រក្មេងជាង ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភ្នំរ៉ក់គីកាន់កាប់តំបន់ដ៏ធំទូលាយនៅភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ដោយគ្របដណ្តប់ផ្នែកខ្លះនៃរដ្ឋនានាក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជា ម៉នតាណា អ៊ីដាហូ វ៉ាយអូមីង ខូឡូរ៉ាដូ និងញូម៉ិកស៊ិក ព្រមទាំងខេត្តកូឡុំប៊ីភាគខាងលិច និងអាល់ប៊ឺរតា នៅប្រទេសកាណាដា ។ យោងតាមវិគីភីឌា ជួរភ្នំនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយកម្លាំងភូគព្ភសាស្ត្រ ហើយមានកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗជាច្រើន ដូចជាភ្នំរ៉ប់សុន (Mount Robson) នៅកូឡុំប៊ីភាគខាងលិច ដែលជាកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅភាគកាណាដានៃជួរភ្នំ និងជួរភ្នំធីថុន (Teton Range) នៅវ៉ាយអូមីង ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភ្នំរ៉ក់គីភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ជើងភ្នំ ដោយមានទីក្រុងធំៗដូចជា ដេនវើរ (Denver) នៅរដ្ឋខូឡូរ៉ាដូ ដែលស្ថិតនៅខាងកើតជួរភ្នំ ។ ជនជាតិដើមអាមេរិកាំងជាច្រើនក្រុម រួមទាំងបុព្វបុរសពួកភូអេប្លូ (Puebloans) បានរស់នៅក្នុងតំបន់នេះអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដូចបានបង្ហាញដោយប្រាសាទថ្មនៅមេសាវ៉េឌេ (Mesa Verde) ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃភ្នំរ៉ក់គីចាប់ផ្តើមពីការរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមអាមេរិកាំងរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន ។ យោងតាមវិគីភីឌា សំណល់បុរាណវិទ្យាដូចជា ប្រាសាទថ្មនៅមេសាវ៉េឌេ (Mesa Verde) ក្នុងរដ្ឋខូឡូរ៉ាដូ បង្ហាញពីអរិយធម៌បុរាណដែលបានកសាងផ្ទះនៅក្នុងរូងច្រាំងថ្ម ។ នៅចុងសតវត្សទី១៨ អ្នករុករកជនជាតិស្កុត លោក សឺរ អាឡិចសាន់ឌឺ ម៉ាកខេនហ្ស៊ី (Sir Alexander Mackenzie) បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ជួរភ្នំនេះក្នុងឆ្នាំ១៧៩៣ ដើម្បីស្វែងរកផ្លូវទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលឆ្លងកាត់ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ។ ក្រោយមកក្នុងសតវត្សទី១៩ ការពង្រីកទឹកដីទៅទិសខាងលិចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក បាននាំឱ្យមានការកសាងផ្លូវសម្រាប់អ្នកតាំងលំនៅ ដូចជា ផ្លូវឆៀរ៉ូគី (Cherokee Trail) ដែលបានបង្ហាញក្នុងគំនូរព្រាងឆ្នាំ១៨៥៩ ។ ការរកឃើញរ៉ែប្រាក់ និងមាសនៅទសវត្សទី១៨៥០ បានបង្កឱ្យមានការប្រញាប់ប្រញាល់ចូលទៅកាន់តំបន់ភ្នំរ៉ក់គី ដោយបង្កើតឱ្យមានទីក្រុងរុករករ៉ែជាច្រើន ដូចជា អាស្ពេន (Aspen) នៅរដ្ឋខូឡូរ៉ាដូ ដែលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលជីកយករ៉ែប្រាក់ដ៏សំខាន់នៅចុងសតវត្សទី១៩ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់ភ្នំរ៉ក់គីមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងពីការពឹងផ្អែកលើការជីកយករ៉ែ មកជាសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះដែលរួមមានទេសចរណ៍ កសិកម្ម ព្រៃឈើ និងថាមពល ។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅសតវត្សទី១៩ ការជីកយករ៉ែប្រាក់នៅអាស្ពេន និងតំបន់ផ្សេងទៀត បានជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែក្រោយមកបានធ្លាក់ចុះ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ឧទ្យានជាតិល្បីៗដូចជា ឧទ្យានជាតិយែលឡូស្តូន (Yellowstone) និងឧទ្យានជាតិរ៉ក់គីម៉ោនថេន (Rocky Mountain) គឺជាកត្តាទាញទេសចរណ៍សំខាន់ ដែលបង្កើតចំណូលរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ។ វប្បធម៌ក្នុងតំបន់ភ្នំរ៉ក់គី រួមផ្សំនូវប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើម ជាមួយនឹងឥទ្ធិពលរបស់អ្នកតាំងលំនៅអឺរ៉ុប ដែលបង្ហាញតាមរយៈតន្ត្រីប្រជាប្រិយ សិល្បៈ និងពិធីបុណ្យក្នុងស្រុកផ្សេងៗ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ននេះ ភ្នំរ៉ក់គីបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងទេសចរណ៍ ។ យោងតាមវិគីភីឌា ផ្ទាំងទឹកកកដូចជា Jackson Glacier បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកែប្រែទ្រង់ទ្រាយភ្នំ ហើយឥឡូវនេះពួកវាគឺជាប្រធានបទនៃការស្រាវជ្រាវអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ។ ឧទ្យានជាតិជាច្រើនក្នុងជួរភ្នំនេះ ដូចជា ឧទ្យានជាតិយែលឡូស្តូន ដែលល្បីដោយសារភ្នំភ្លើងនិងទឹកក្តៅ បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ រួមទាំងភ្ញៀវទេសចរមកពីប្រទេសកម្ពុជាកាន់តែច្រើនឡើងផងដែរ ។ ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងការអភិរក្សសត្វព្រៃ ដូចជា ចៀមភ្នំ (bighorn sheep) ដែលចំនួនបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំងក្រោយការតាំងលំនៅរបស់ជនជាតិអឺរ៉ុប-អាមេរិកាំង ក៏ជាបញ្ហាបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ ។