ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចគ្មានសញ្ជាតិ ដែលមានដើមកំណើតពីក្រុមភាសាឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ហើយកាន់សាសនាឥស្លាមជាចម្បង ដែលរស់នៅក្នុងរដ្ឋរ៉ាខិន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ យោងតាមវីគីភីឌា មុនពេលកើតមានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍លើជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ានៅឆ្នាំ២០១៧ ដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្សជាង ៧៤០,០០០ នាក់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសបង់ក្លាដែស មានជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាប្រមាណ ១,៤ លាននាក់កំពុងរស់នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។

ពួកគេត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវគេធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្លាំងជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ តាមវីគីភីឌា ពួកគេត្រូវបានបដិសេធមិនផ្តល់សញ្ជាតិក្រោមច្បាប់សញ្ជាតិឆ្នាំ១៩៨២ របស់មីយ៉ាន់ម៉ា ហើយមានការរឹតត្បិតលើសេរីភាពនៃការធ្វើដំណើរ ការទទួលបានការអប់រំរដ្ឋ និងការងាររាជការ។ លក្ខខណ្ឌផ្នែកច្បាប់នេះ ត្រូវបានអ្នកសិក្សា អ្នកវិភាគ និងឥស្សរជននយោបាយមួយចំនួនប្រៀបធៀបទៅនឹងរបបអាប៉ាថេដ។ ការផ្លាស់ទីលំនៅដ៏ធំចុងក្រោយបំផុតនៅឆ្នាំ២០១៧ បានជំរុញឱ្យតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) ធ្វើការស៊ើបអង្កេតអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បើកសវនាការក្តីដែលចោទប្រកាន់ពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាមានស្រុកកំណើតប្រពៃណីនៅក្នុងរដ្ឋរ៉ាខិន (ដែលពីមុនហៅថាអារ៉ាកាន) ស្ថិតនៅប៉ែកខាងលិចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ប្រជាជននេះមានចំនួនប្រហែល ១,៤ លាននាក់មុនឆ្នាំ២០១៧ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់ជំរំជនភៀសខ្លួនក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស ខណៈខ្លះទៀតភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី និងថៃ។

ភាសារ៉ូហ៊ីងយ៉ាជាកម្មសិទ្ធិនៃអម្បូរភាសាឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ហើយមានលក្ខណៈជិតនឹងភាសាបេងហ្គាលី។ ប្រជាជនរ៉ូហ៊ីងយ៉ាភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយមានវប្បធម៌ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។ ដោយសារគ្មានសញ្ជាតិ ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាត្រូវបានចាត់ទុកជាជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសកំណើតរបស់ពួកគេ ហើយទទួលរងនូវការរើសអើងជាប្រព័ន្ធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់អារ៉ាកាន (រ៉ាខិនបច្ចុប្បន្ន) ធ្លាប់ជារាជាណាចក្រឯករាជ្យមួយដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអាណាចក្រស៊ូលតង់បេងហ្គាល់។ យោងតាមវីគីភីឌា កាក់ប្រាក់ពីអារ៉ាកាននាសតវត្សរ៍ទី១៦ ជាភស្តុតាងនៃការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មនិងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់នេះ។ ទីក្រុងម្រៅឧ (Mrauk U) ដែលជារដ្ឋធានីចាស់របស់អារ៉ាកាន ធ្លាប់ជាទីក្រុងពហុជាតិសាសន៍ ហើយជាស្រុកកំណើតរបស់កវីដ៏ល្បីឈ្មោះម្នាក់គឺ អាឡាវអល (Alaol)។

នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស (ឆ្នាំ១៨២៦-១៩៤៨) មានការធ្វើចំណាកស្រុកពីអាស៊ីខាងត្បូងមកកាន់រ៉ាខិន ដែលធ្វើឱ្យចំនួនប្រជាជនមូស្លីមកើនឡើង។ រូបថតវិហារឥស្លាមចាស់ៗនៅទីក្រុងអាគីយ៉ាប (Akyab) ក្នុងសម័យអង់គ្លេសបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីវត្តមានរបស់សហគមន៍មូស្លីមនាពេលនោះ។ បន្ទាប់ពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៤៨ លោក អឹម អេ ហ្កាហ្វារ (M. A. Gaffar) ជាសមាជិកសភាធម្មនុញ្ញ ធ្លាប់បានអំពាវនាវឱ្យមានការទទួលស្គាល់ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាជាផ្លូវការ ប៉ុន្តែការខិតខំនោះមិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ។

ច្បាប់សញ្ជាតិឆ្នាំ១៩៨២ បានដកហូតសញ្ជាតិពីជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ា ដោយចាត់ទុកពួកគេជាជនបរទេស។ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍បានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ២០១២ ដែលបណ្តាលឱ្យមានអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ា និងការបំផ្លាញសង្កាត់របស់ពួកគេ ដូចជាភូមិណារហ្ស៊ី (Narzi) នៅទីក្រុងស៊ីតធ្វេ (Sittwe) ដែលត្រូវបានដុតនិងវាយកម្ទេចចោលទាំងស្រុង។ ការគាបសង្កត់ដោយយោធានៅឆ្នាំ២០១៧ ឈានដល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ដោយមានរបាយការណ៍ពីអំពើសម្លាប់រង្គាល រំលោភសេពសន្ថវៈ និងដុតបំផ្លាញភូមិសាស្ត្រ ដែលបង្ខំឱ្យជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ារាប់សែននាក់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ពីមុនពេលមានវិបត្តិ ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្ម នេសាទ និងពាណិជ្ជកម្មខ្នាតតូចនៅក្នុងរដ្ឋរ៉ាខិន។ ប៉ុន្តែដោយសារការរឹតត្បិតចលនា និងកង្វះសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី សេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បច្ចុប្បន្ន ជនភៀសខ្លួនរ៉ូហ៊ីងយ៉ាពឹងផ្អែកលើជំនួយមនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។

វប្បធម៌រ៉ូហ៊ីងយ៉ាមានលក្ខណៈប្លែក ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីអាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យោងតាមវីគីភីឌា ភាសារ៉ូហ៊ីងយ៉ាមានប្រព័ន្ធសរសេរផ្ទាល់ខ្លួន ហើយមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីអភិរក្សតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដូចជាក្តារចុចនិម្មិតជាភាសារ៉ូហ៊ីងយ៉ាជាដើម។ ការស្លៀកពាក់ប្រពៃណីដូចជាការស្លៀកឡង់គី (sarong) និងការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសាសនាឥស្លាម បង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ កវីអាឡាវអលដែលជាឥស្សរជនអក្សរសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃមរតកនេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិបត្តិរ៉ូហ៊ីងយ៉ានៅតែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌និងច្បាប់អន្តរជាតិដ៏សំខាន់មួយ។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) បានចាប់ផ្តើមការស៊ើបអង្កេតលើអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ហើយតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) កំពុងពិនិត្យករណីចោទប្រកាន់ពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ជំរំជនភៀសខ្លួននៅកុទូប៉ាឡុង (Kutupalong) ក្នុងតំបន់កូកបាហ្សារ (Cox's Bazar) ប្រទេសបង់ក្លាដែស បានក្លាយជាជំរំធំបំផុតមួយក្នុងលោក ដែលផ្ទុកមនុស្សរាប់សែននាក់ក្នុងស្ថានភាពលំបាក រួមទាំងការផ្ទុះជំងឺឆ្លងដូចជារោគខាន់ស្លាក់ជាដើម។

ចំពោះអ្នកអាន KhmerPulse វិបត្តិនេះពាក់ព័ន្ធដោយសារតំបន់អាស៊ានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានេះ តែការឯកភាពគ្នាក្នុងប្លុកនៅមានកម្រិត។ ជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ាបានភៀសខ្លួនតាមសមុទ្រទៅកាន់ប្រទេសអាស៊ានផ្សេងទៀត រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ ទោះបីក្នុងចំនួនតិចក្តី។ ករណីនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស ភាពគ្មានសញ្ជាតិ និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជនជាតិភាគតិច ដែលជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការអភិវឌ្ឍនិងសន្តិសុខក្នុងតំបន់។