ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ជនជាតិរ៉ូម៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ស្ត្រីជនជាតិកាឡូនៅទីក្រុងហែលស៊ីនគី ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិរ៉ូម៉ា (Romani) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថារ៉ូម៉ានី ឬរ៉ូម (Rrom) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានដើមកំណើតពីតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងមានឫសគល់ភាសាឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ពួកគេធ្លាប់មានរបៀបរស់នៅបែបពនេចរ ឬចល័តជាប្រពៃណី ហើយបច្ចុប្បន្នមានចំនួនប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១២ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។ ភាគច្រើននៃពួកគេរស់នៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ជាពិសេសនៅតំបន់កណ្តាល ភាគខាងកើត និងភាគខាងត្បូង ក៏ដូចជានៅអាស៊ីខាងលិច (ដូចជាតួកគី)។ ឈ្មោះ "រ៉ូម៉ា" ទំនងជាមានប្រភពមកពីពាក្យសំស្ក្រឹត "ឌោម" (Dom) ដែលសំដៅទៅលើវណ្ណៈដាលីត (Dalit) ដែលមានប្រពៃណីជាអ្នកភ្លេងនិងអ្នករាំ។ វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា ពាក្យ «រ៉ូម៉ា» ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដោយសហភាពអឺរ៉ុប ដើម្បីជៀសវាងពាក្យ «ហ្សីបស៊ី» ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានន័យប្រមាថ។ ក្រុមនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាក្រុមជនជាតិដែលគ្មានរដ្ឋ (stateless nation) ដ៏ធំបំផុតមួយនៅអឺរ៉ុប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីបង្ហាញការប៉ាន់ស្មានចំនួនប្រជាជនរ៉ូម៉ានៅអឺរ៉ុប តាមរបាយការណ៍ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០០៧ ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ចំនួនប្រជាជនរ៉ូម៉ាសរុបនៅទ្វីបអឺរ៉ុបត្រូវបានប៉ាន់ស្មានប្រហែល ១០ លាននាក់ (យោងតាមទិន្នន័យក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០០៧) ដោយក្នុងនោះប្រទេសដែលមានសហគមន៍ធំជាងគេរួមមាន រូម៉ានី (ប្រហែល ១,៨ លាននាក់) ប៊ុលហ្គារី ហុងគ្រី ស្លូវ៉ាគី ស៊ែប៊ី និងអេស្ប៉ាញ។ ក្រៅពីអឺរ៉ុប ក៏មានសហគមន៍រ៉ូម៉ាសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសតួកគី ប្រេស៊ីល សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដាផងដែរ។ ក្រុមជនជាតិរ៉ូម៉ាមិនមែនជាក្រុមតែមួយទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានបែងចែកទៅជាក្រុមរងជាច្រើន ដូចជា រ៉ូម៉ានីចាល់ (Romanichal) នៅចក្រភពអង់គ្លេស កាឡេ (Kalé) នៅអេស្ប៉ាញ ស៊ីនទី (Sinti) នៅអាល្លឺម៉ង់ និងរ៉ូម៉ាឡុម (Romani Lom) នៅតំបន់បាល់កង់ ដែលនីមួយៗមានទំនៀមទម្លាប់ និងគ្រាមភាសាខុសៗគ្នា។ ភាសារ៉ូម៉ានី (Romani) គឺជាភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុបដែលមានគ្រាមភាសាចម្រុះ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាភាសាជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ស៊ុយអែត និងអាល្លឺម៉ង់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

រូបគំនូរពីសៀវភៅ Spiezer Schilling បង្ហាញការមកដល់ដំបូងនៃជនជាតិរ៉ូម៉ានៅជិតប៊ែន ប្រទេសស្វីស ក្នុងសតវត្សទី១៥ ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រពីការសិក្សាភាសាវិទ្យា និងពន្ធុវិទ្យាដែលត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុងវិគីភីឌា ជនជាតិរ៉ូម៉ាមានដើមកំណើតនៅឧបទ្វីបឥណ្ឌា ជាពិសេសនៅតំបន់រ៉ាចាស្ថាន (Rajasthan) បច្ចុប្បន្ន។ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ពួកគេទៅទិសខាងលិចបានចាប់ផ្តើមប្រហែលក្នុងឆ្នាំ ១០០០ នៃគ.ស. ដោយឆ្លងកាត់ចក្រភពកាស្នាវីដ (Ghaznavid Empire) ហើយបន្ទាប់មកចូលទៅក្នុងចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន (Byzantine Empire)។ ពួកគេបានមកដល់ទ្វីបអឺរ៉ុបនៅចន្លោះសតវត្សទី១៣ ដល់ទី១៤។ កាលពីដំបូង ពួកគេត្រូវបានស្វាគមន៍ដោយមានលិខិតអនុញ្ញាតពីសម្តេចប៉ាប ឬព្រះចៅអធិរាជ ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានបណ្តេញ និងបៀតបៀន។

នៅពេលមកដល់អឺរ៉ុប ពួកគេត្រូវបានគេហៅថា «ហ្សីបស៊ី» (Gypsies) ដោយសារការយល់ច្រឡំថាមានប្រភពមកពីអេហ្ស៊ីប។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា នៅក្នុងតំបន់វ៉ាឡាជៀ (Wallachia) និងម៉ុលដាវី (Moldavia) (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃរូម៉ានី) ជនជាតិរ៉ូម៉ាត្រូវបានធ្វើជាទាសករអស់ជាច្រើនសតវត្ស រហូតដល់ការរំដោះនៅក្នុងបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៨៤៨។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ របបណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានធ្វើការប្រល័យពូជសាសន៍លើជនជាតិរ៉ូម៉ា ដោយសម្លាប់រង្គាលមនុស្សប្រមាណពី ២៥០,០០០ ទៅ ៥០០,០០០ នាក់ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេហៅថា ពោរ៉ាជ្មោស (Porajmos) ឬ សាមុឌារីផេន (Samudaripen) ដែលមានន័យថាការសម្លាប់រង្គាលរ៉ូម៉ា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ស្ត្រីជនជាតិរ៉ូម៉ាកំពុងធ្វើការទស្សន៍ទាយតាមរយៈការមើលបាតដៃ នៅទីក្រុងសាន់ត្យាហ្គោ ប្រទេសឈីលី ឆ្នាំ ១៩៤៤ ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណីរបស់ជនជាតិរ៉ូម៉ាពឹងផ្អែកលើអាជីពចល័តដូចជា ជាងដែក ជាងទង់ដែង ជាងធ្វើកន្ត្រក ពាណិជ្ជករសេះ តន្ត្រីករ និងអ្នកទស្សន៍ទាយ។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ សហគមន៍រ៉ូម៉ាមួយចំនួននៅតែប្រកបរបរទាំងនេះ ខណៈអ្នកខ្លះទៀតបានងាកទៅរកការងារកសិកម្ម សំណង់ និងសេវាកម្ម។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាពក្រីក្រ និងការខ្វះឱកាសសេដ្ឋកិច្ចនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំសម្រាប់ពួកគេ។

វប្បធម៌រ៉ូម៉ាសម្បូរបែប និងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើវប្បធម៌អឺរ៉ុប។ តន្ត្រីរ៉ូម៉ាត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាប្រភពដើមនៃស្ទីលតន្ត្រីជាច្រើន ដូចជាហ្វ្លាមេងកូ (Flamenco) នៅអេស្ប៉ាញ និងតន្ត្រីប្រជាប្រិយនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងពីក្រុមតន្ត្រីដូចជា Fanfare Ciocărlia ដែលល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ ក្រមច្បាប់ប្រពៃណីរបស់រ៉ូម៉ា ដែលគេហៅថា រ៉ូម៉ានីផេន (Romanipen) គ្រប់គ្រងអំពីភាពបរិសុទ្ធ និងរបៀបរស់នៅក្នុងសហគមន៍។ ពិធីបុណ្យសាសនាក៏មានសារៈសំខាន់ដែរ ដូចជាការធ្វើធម្មយាត្រាប្រចាំឆ្នាំទៅកាន់ Saintes-Maries-de-la-Mer នៅបារាំង ដែលទាក់ទាញអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្តរ៉ូម៉ាជាច្រើន។ ម្យ៉ាងទៀត ជនជាតិរ៉ូម៉ាខ្លះកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម (ជាពិសេសនៅតំបន់បាល់កង់) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះសាសនាក្នុងសហគមន៍នេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងជនជាតិរ៉ូម៉ា (Antiziganism) នៅទីក្រុងសូហ្វ៊ីយ៉ា ប្រទេសប៊ុលហ្គារី ឆ្នាំ ២០១១ ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ជនជាតិរ៉ូម៉ានៅតែជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលរងគ្រោះខ្លាំងជាងគេនៅអឺរ៉ុប។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗរួមមាន ការរើសអើងជាប្រព័ន្ធ ការបណ្តេញចេញដោយបង្ខំ ការបែងចែកក្នុងវិស័យអប់រំ និងអត្រាគ្មានការងារធ្វើខ្ពស់។ ឧប្បត្តិហេតុនៃអំពើហិង្សា និងបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរ៉ូម៉ា (Antiziganism) នៅតែកើតមានជាប្រចាំ។ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និងសហភាពអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមគំនិតផ្តួចផ្តើម «ទសវត្សរ៍នៃការបញ្ចូលរ៉ូម៉ា» (Roma Decade) ពីឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ ២០១៥ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ ហើយបន្តជាមួយក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់រ៉ូម៉ាឆ្នាំ ២០២០–២០៣០។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទអំពីជនជាតិរ៉ូម៉ាផ្តល់ជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស ការរើសអើងជនជាតិភាគតិច និងការតស៊ូដើម្បីសមភាពនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ បទពិសោធន៍របស់សហគមន៍នេះអាចធ្វើជាមេរៀនសម្រាប់ការកសាងសង្គមពហុវប្បធម៌ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរើសអើងនៅកម្ពុជាផងដែរ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃជនជាតិភាគតិចដែលងាយរងគ្រោះក្នុងប្រទេស។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។