រ៉ូណាល់ រីហ្គេន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រ៉ូណាល់ វីលសន រីហ្គេន ជាអ្នកនយោបាយ និងជាអតីតតារាសម្ដែងភាពយន្តជនជាតិអាមេរិក ដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទី៤០ នៃសហរដ្ឋអាមេរិកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៩។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia លោកជាសមាជិកនៃគណបក្សសាធារណរដ្ឋ ហើយបានក្លាយជាឥស្សរជនគន្លឹះនៅក្នុងចលនាអភិរក្សនិយមអាមេរិក។ រជ្ជកាលប្រធានាធិបតីរបស់លោក ត្រូវបានគេហៅថា «យុគសម័យរីហ្គេន» ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយបរទេសរបស់អាមេរិកយ៉ាងខ្លាំង។

លោករីហ្គេនត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាអ្នកនយោបាយមានមន្តស្នេហ៍ និងជាវាគ្មិនដ៏មានឥទ្ធិពល ដោយលោកតែងប្រើប្រាស់ពាក្យស្លោកដែលចងចាំបានយូរ ដូចជា «លោកហ្គ័របាឆូវ សូមរុះរើជញ្ជាំងនេះចោលចុះ!» (Mr. Gorbachev, tear down this wall!)។ លោកបានឈ្នះការបោះឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីពីរលើកគឺនៅឆ្នាំ១៩៨០ និងឆ្នាំ១៩៨៤ ដោយទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតពីមហាជនយ៉ាងច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia លោករីហ្គេនកើតនៅថ្ងៃទី ៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩១១ នៅក្នុងភូមិតាំងភីកូ (Tampico) រដ្ឋអ៊ីលីណយ។ ឪពុករបស់លោកឈ្មោះចន អេវើន «ជែក» រីហ្គេន ជាអ្នកលក់ស្បែកជើង ហើយម្ដាយឈ្មោះណេល ក្លាយហ្ស៍ រីហ្គេន ជាស្ត្រីមេផ្ទះ។ កុមារភាពរបស់លោកត្រូវបានចំណាយនៅទីក្រុងតូចៗជាច្រើនក្នុងរដ្ឋអ៊ីលីណយ។ មុនពេលចាប់អាជីពជាតារាសម្ដែង លោកបានធ្វើការជាអ្នករាយការណ៍កីឡាវិទ្យុនៅរដ្ឋអាយអូវ៉ា។

ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ លោកបានផ្លាស់ទៅកាន់ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេស ហើយបានចុះកុងត្រាជាមួយស្ទូឌីយោភាពយន្ត Warner Bros.។ លោកបានសម្ដែងក្នុងខ្សែភាពយន្តជាង ៥០ រឿង រួមទាំងរឿង Kings Row (១៩៤២) ដែលធ្វើឲ្យលោកទទួលបានការកោតសរសើរ។ ក្រៅពីអាជីពសម្ដែង លោកក៏បានបម្រើការជាប្រធានសមាគមតារាសម្ដែង Screen Actors Guild ពីឆ្នាំ១៩៤៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៥២ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ១៩៥៩ ទៅឆ្នាំ១៩៦០។ បទពិសោធន៍នេះបានជួយពង្រឹងទស្សនៈនយោបាយប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តរបស់លោក។

លោករីហ្គេនបានរៀបការពីរដង។ ភរិយាទីមួយគឺតារាសម្ដែង ជេន វ៉ៃម៉ាន់ (Jane Wyman) ដែលលោកមានកូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះម៉ូរិន និងបុត្រីដែលសុគតក្នុងពេលទារក។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩៥២ លោកបានរៀបការជាមួយតារាសម្ដែង ណាន់ស៊ី ដេវីស (Nancy Davis) និងមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះរ៉ន និងកូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះប៉ាទ្រីស៊ី អាន។ ណាន់ស៊ី បានក្លាយជាស្ត្រីទីមួយដ៏មានឥទ្ធិពល និងជាទីប្រឹក្សាដ៏ជិតស្និទ្ធរបស់លោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដើមដំបូងនៃអាជីពនយោបាយ៖ លោករីហ្គេនបានឈានជើងចូលឆាកនយោបាយដោយជោគជ័យនៅឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយឈ្នះការបោះឆ្នោតជាអភិបាលរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ លោកកាន់តំណែងពីរអាណត្តិរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅឆ្នាំ១៩៧៦ លោកបានខិតខំតែងតាំងឈ្មោះជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីរបស់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ ប៉ុន្តែបានចាញ់យ៉ាងជិតស្និទ្ធដល់ប្រធានាធិបតីជាប់ការងារ ជេរ៉ាល់ ហ្វដ។

ការកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី (១៩៨១–១៩៨៩)៖ យោងតាម Wikipedia លោករីហ្គេនបានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ១៩៨០ ដោយយកឈ្នះលោកជីមី ខារធឺរ។ នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨១ លោកត្រូវបានវាយប្រហារដោយលោក ចន ហ៊ីងកលី ជុនៀរ ក្នុងការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត ប៉ុន្តែលោកបានរួចជីវិតដោយអព្ភូតហេតុ។

ក្នុងនយោបាយក្នុងស្រុក លោកបានអនុវត្តគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលគេហៅថា «រីហ្គេណូមីក» (Reaganomics)៖ ការកាត់បន្ថយពន្ធលើប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើន ការកាត់បន្ថយបទបញ្ញត្តិសេដ្ឋកិច្ច ការទប់ស្កាត់អតិផរណាតាមរយៈគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុតឹងរឹង និងការបង្កើនការចំណាយយោធា។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានកើតឡើងឡើងវិញ ប៉ុន្តែក៏នាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវបំណុលជាតិយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ លោកក៏បានចាត់វិធានការរឹងមាំប្រឆាំងនឹងការធ្វើកូដកម្មរបស់បុគ្គលិកត្រួតពិនិត្យចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាស (PATCO) ដោយបណ្ដេញកម្មករជាង ១១,០០០ នាក់។

ក្នុងវិស័យសិទ្ធិពលរដ្ឋ លោកបានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់បង្កើតថ្ងៃបុណ្យ Martin Luther King Jr. នៅឆ្នាំ១៩៨៣ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការឆ្លើយតបយឺតយ៉ាវចំពោះវិបត្តិជំងឺអេដស៍។

គោលនយោបាយការបរទេស និងសង្គ្រាមត្រជាក់៖ លោករីហ្គេនបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់។ លោកបានពង្រឹងកម្លាំងយោធាអាមេរិក និងបានផ្ដួចផ្ដើមគម្រោងការពារមីហ្ស៊ីលអវកាស (Strategic Defense Initiative) ដែលគេហៅថា «សង្គ្រាមផ្កាយ»។ លោកបានគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងបានដាក់សម្ពាធលើសហភាពសូវៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៨៥ លោកមីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ បានឡើងកាន់អំណាចនៅសូវៀត ហើយកិច្ចប្រជុំរវាងមេដឹកនាំទាំងពីរបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញា INF កាត់បន្ថយអាវុធនុយក្លេអ៊ែររយៈចម្ងាយមធ្យមនៅឆ្នាំ១៩៨៧។

ទន្ទឹមនឹងនោះ អាណត្តិរបស់លោកក៏ប្រឈមនឹងរឿងអាស្រូវផងដែរ ជាពិសេសរឿងអាស្រូវអ៊ីរ៉ង់-កុងត្រា (Iran-Contra) ដែលក្នុងនោះមានការលក់អាវុធទៅឱ្យអ៊ីរ៉ង់ដោយសម្ងាត់ ដើម្បីផ្ដល់មូលនិធិដល់ក្រុមកុងត្រាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនីការ៉ាហ្គ័រ។ លោករីហ្គេនបានបដិសេធមិនដឹងអំពីរឿងនេះ ហើយគណៈកម្មការតួវ័រ (Tower Commission) បានសន្និដ្ឋានថាលោកមិនបានដឹងពេញលេញទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

មរតកនយោបាយរបស់លោករីហ្គេននៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសង្គមអាមេរិកសព្វថ្ងៃ។ គោលនយោបាយកាត់បន្ថយពន្ធ និងការបន្ធូរបន្ថយបទបញ្ញត្តិរបស់លោក ត្រូវបានចាត់ទុកជាគំរូសម្រាប់អ្នកនយោបាយសាធារណរដ្ឋជំនាន់ក្រោយ រួមទាំងប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ ផងដែរ។ ក្រុមអ្នកគាំទ្រលោកបានលើកតំកើងសមិទ្ធផលក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់ ខណៈអ្នករិះគន់លើកឡើងពីការកើនឡើងនៃបំណុលជាតិ និងវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។

លោករីហ្គេនបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ បន្ទាប់ពីប្រឈមនឹងជំងឺភ្លេចភ្លាំង (Alzheimer’s) អស់រយៈពេលមួយទសវត្សរ៍។ ពិធីបុណ្យសពរដ្ឋ (State Funeral) ត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងធំធេងនៅវ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី។ កន្លែងរំឭកវិញ្ញាណក្ខន្ធដ៏សំខាន់រួមមាន បណ្ណាល័យប្រធានាធិបតីរ៉ូណាល់ រីហ្គេន នៅរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ដែលជាកន្លែងដាក់តាំងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ និងយន្តហោះប្រធានាធិបតី Air Force One ជំនាន់លោកធ្លាប់ប្រើ។ នាវាផ្ទុកយន្តហោះ USS Ronald Reagan (CVN-76) ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក និងបានដំណើរការតាំងពីឆ្នាំ២០០៣។ លោកក៏ត្រូវបានដាក់រូបលើកាក់ដុល្លារស៊េរីប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ២០១៦ ផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការសិក្សាអំពីលោករីហ្គេនជួយឱ្យយល់កាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីនយោបាយអាមេរិក និងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើតំបន់អាស៊ី រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។