ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា (Wikipedia) រាជសវនាការ ឬហៅថា Real Audiencia (ឬសាមញ្ញថា Audiencia) គឺជាសាលាឧទ្ធរណ៍មួយដែលមាននៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងចក្រភពរបស់ខ្លួន។ ឈ្មោះរបស់ស្ថាប័ននេះប្រែមកតាមពាក្យសំដីថា "រាជសវនាការ" ហើយជាការប្រើប្រាស់ផ្លូវការសម្រាប់តុលាការឧទ្ធរណ៍រាជានិយម។ វិគីភីឌាបានបន្ថែមថា នៅសម័យដើមនៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ តុលាការឧទ្ធរណ៍ទាំងនេះត្រូវបានផ្ដល់ឈ្មោះបន្ថែមថា Chancillería ដើម្បីសម្គាល់តុលាការដែលមានអំណាចពិសេស។

រាល់ Audiencia នីមួយៗមានចៅក្រមដែលហៅថា Oidores (មកពីពាក្យអេស្ប៉ាញ "oír" មានន័យថាស្តាប់) ពីព្រោះតួនាទីចម្បងរបស់ពួកគេគឺស្តាប់រឿងក្តី និងពិនិត្យសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការថ្នាក់ក្រោម។ ស្ថាប័ននេះជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងការពង្រឹងអំណាចរាជានិយមលើអាណានិគមរបស់អេស្ប៉ាញ ហើយបានដើរតួជាសសៃប្រសាទនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅទូទាំងចក្រភពនោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រាក្នុងវិគីភីឌា រាជសវនាការត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទូទាំងចក្រភពអេស្ប៉ាញ ដោយគ្របដណ្តប់ទឹកដីនានា រួមទាំងអាណានិគមនៅអាមេរិកឡាទីន និងទីក្រុងនានាក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញផ្ទាល់។ ករណីឧទាហរណ៍ដែលបានរៀបរាប់រួមមាន Audiencia នៃទីក្រុងលីម៉ា (ប្រទេសប៉េរូបច្ចុប្បន្ន) និង Audiencia នៃទីក្រុងម៉ិកស៊ិក (អតីតអង់គ្លេសថ្មី)។ យោងតាមរូបគំនូរដែលផ្តល់ដោយវិគីភីឌា សមាជិកនៃ Audiencia នីមួយៗរួមមាន ប្រធានម្នាក់ (presidente) ចៅក្រម oidores ចៅក្រមរងឬ alcaldes de corte ព្រះរាជអាជ្ញា (fiscal) និងនាយអាជ្ញាសាលា (alguacil mayor)។

រូបភាពនេះដកស្រង់ចេញពីសាត្រាស្លឹករឹតឈ្មោះ "Nueva Crónica y Buen Gobierno" ដែលនិពន្ធដោយលោក Felipe Guaman Poma de Ayala នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ ហើយបង្ហាញពីសមាជិកនៃ Audiencia លីម៉ា ដែលរួមមាន ប្រធាន ចៅក្រម alcaldes de corte ព្រះរាជអាជ្ញា និងនាយអាជ្ញាសាលា។ ការពិពណ៌នានេះបញ្ជាក់អំពីឋានៈ និងតួនាទីរបស់បុគ្គលិកក្នុងតុលាការរាជានិយមអាណានិគម ហើយបង្ហាញពីការប្រមូលផ្តុំអំណាចតុលាការនៅក្នុងដៃនៃមន្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមឯកសារវិគីភីឌា អគារប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលធ្លាប់ជាទីតាំងរបស់ Audiencia គឺវិមានឧបរាជ (Palacio Virreinal) នៅកណ្តាលទីក្រុងម៉ិកស៊ិក។ វិមាននេះមិនត្រឹមតែជាលំនៅដ្ឋានរបស់ឧបរាជ (viceroy) នៃអង់គ្លេសថ្មីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាកន្លែងដែល Audiencia បានបើកសវនាការស្តាប់រឿងក្តីផងដែរ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា បន្ទាប់ពីប្រទេសម៉ិកស៊ិកបានទទួលឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញនៅឆ្នាំ ១៨២១ អគារនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាវិមានជាតិ (National Palace) ហើយបច្ចុប្បន្នជាទីតាំងរដ្ឋាភិបាលម៉ិកស៊ិក។

ការវិវត្តនៃតួនាទីរបស់ Audiencia នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមអេស្ប៉ាញបានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរពីតុលាការសុទ្ធសាធ ទៅជាស្ថាប័នដែលមានមុខងាររដ្ឋបាលផងដែរ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា Audiencia គឺជាសាលាឧទ្ធរណ៍ ប៉ុន្តែវាក៏បានដើរតួជាទីប្រឹក្សារបស់ឧបរាជ និងជាអាជ្ញាធរត្រួតពិនិត្យអំណាចរដ្ឋបាលផងដែរ។ ដូច្នេះ វាជាផ្នែកនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលធានាថាច្បាប់រាជានិយមត្រូវបានអនុវត្តនៅទូទាំងដែនដីអាណានិគម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ក្នុងនាមជាសាលាឧទ្ធរណ៍ដែលមានយុត្តាធិការលើវិវាទជាច្រើន ការសម្រេចរបស់ Audiencia អាចជះឥទ្ធិពលដល់វិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងកម្មសិទ្ធិដីធ្លី ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចអាណានិគម។ វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា Audiencia ក៏ជាឧបករណ៍នៃអំណាចរាជានិយម ដែលជួយធានាឱ្យមានការគោរពច្បាប់ និងសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ដែលជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយស្ថិរភាព។

ផ្នែកវប្បធម៌ ស្ថាប័ននេះបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ច្បាប់អេស្ប៉ាញ ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាបានបន្តនៅក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៃប្រទេសនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញជាច្រើនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ កេរដំណែលនេះរួមមានទាំងវាក្យស័ព្ទច្បាប់ គោលការណ៍ និងប្រពៃណីតុលាការដែលកើតចេញពីសម័យដែល Audiencia ជាស្ថាប័នកំពូលក្នុងការផ្តល់យុត្តិធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន អគារប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា វិមានជាតិក្នុងទីក្រុងម៉ិកស៊ិក ដែលធ្លាប់ជាទីតាំងរបស់ Audiencia បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងជាកន្លែងសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់។ វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងថា កេរដំណែលរបស់ Audiencia មិនត្រឹមតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មាននៅក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការទំនើបផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរដែលចាប់អារម្មណ៍អំពីយុត្តិធម៌ និងការគ្រប់គ្រង ការយល់ដឹងអំពីស្ថាប័ន Audiencia អាចជួយពន្យល់ពីគំរូអភិបាលកិច្ចដែលបានខ្ចីពីអតីតអាណានិគម និងឥទ្ធិពលរបស់វាមកលើសង្គមទំនើប។ ការស្រាវជ្រាវបន្ថែមលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ Audiencia អាចត្រូវបានស្វែងរកតាមរយៈឯកសារ និងបណ្ណសារឌីជីថលនានា ដែលផ្តល់ដោយស្ថាប័នដូចជា Wikipedia ជាដើម។