ត្បូងទទឹម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ត្បូងទទឹម (Ruby) គឺជាត្បូងធម្មជាតិមួយប្រភេទដែលមានពណ៌ផ្កាឈូកក្រហមរហូតដល់ក្រហមដូចឈាម។ ហើយវាក៏ជាវ៉ារ្យ៉ង់មួយនៃខនិជកូរ៉ុនដុម (corundum) ដែលមានសមាសធាតុអុកស៊ីដអាលុយមីញ៉ូម (Al2O3)។ យោងតាមវិគីភីឌា ត្បូងទទឹមគឺជាត្បូងដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយសម្រាប់គ្រឿងអលង្ការប្រពៃណី ហើយមានភាពប្រើប្រាស់បានយូរអង្វែងខ្លាំង។ ដោយសារភាពរឹងមាំរបស់វា (កម្រិត ៩ លើខ្នាត Mohs) ទើបធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមសម្រាប់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់ប្រភេទ។

ត្បូងទទឹមទទួលបានពណ៌ក្រហមដ៏លេចធ្លោរបស់វាពីសារធាតុក្រូមីញ៉ូម (Cr3+) ដែលជំនួសអ៊ីយ៉ុងអាលុយមីញ៉ូមក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រីស្តាល់។ វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា ប្រភេទផ្សេងទៀតនៃខនិជកូរ៉ុនដុមដែលមានគុណភាពត្បូងត្រូវបានគេហៅថា ត្បូងកណ្ដៀង (sapphire) ហើយជួនកាលគេក៏ហៅត្បូងទទឹមថាជា "ត្បូងកណ្ដៀងក្រហម" ផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសផលិតត្បូងទទឹមសំខាន់ៗរួមមាន មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) ថៃ ស្រីលង្កា និងម៉ូហ្សំប៊ិក។ ក្នុងចំណោមនោះ តំបន់ម៉ូកុក (Mogok) នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ត្រូវបានគេស្គាល់ថាផ្តល់នូវត្បូងទទឹមដែលមានគុណភាពខ្ពស់បំផុត ហៅថា "ឈាមព្រាប" (pigeon’s blood) ដែលមានពណ៌ក្រហមសុទ្ធ និងតម្លៃខ្ពស់បំផុត។ ត្បូងទទឹមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមសម្ពាធ និងកម្ដៅខ្ពស់នៅក្នុងថ្ម metamorphic ដូចជាថ្មម៉ាប (marble) និងជាញឹកញាប់ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងស្រទាប់ដីល្បាប់ (alluvial deposits)។

បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រទេសថ្មីៗដូចជា ម៉ាដាហ្កាស្ការ និងវៀតណាម ក៏បានចាប់ផ្តើមផលិតត្បូងទទឹមដ៏សំខាន់ដែរ ដែលធ្វើឱ្យទីផ្សារត្បូងទទឹមកាន់តែមានភាពចម្រុះ។ សហគមន៍មូលដ្ឋានដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងការរុករក និងជួញដូរត្បូងទទឹមមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ ហើយវាជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ត្បូងទទឹមត្រូវបានមនុស្សឱ្យតម្លៃជាយូរមកហើយ ចាប់តាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងវប្បធម៌ឥណ្ឌាបុរាណ គេហៅវាថា "រ័ត្នរាជ" (ratnaraj) ដែលមានន័យថា ស្តេចនៃត្បូងពេជ្រ (ឬស្តេចនៃត្បូង)។ រូបថតខាងលើបង្ហាញពីគ្រឿងអលង្ការមួយដែលគេស្គាល់ថាជា "Ruby Eye Amulet" ពីសម័យមេសូប៉ូតាមី ដែលបញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ត្បូងទទឹមជាគ្រឿងលម្អតាំងពីយូរលង់។

នៅយុគសម័យកណ្តាលអឺរ៉ុប ត្បូងទទឹមត្រូវបានគេយកទៅប្រើប្រាស់ដោយរាជវង្ស និងអ្នកបួស ដើម្បីតំណាងឱ្យអំណាច និងភាពខ្លាំងពូកែ។ គេជឿថាត្បូងទទឹមអាចការពារអ្នកពាក់ពីគ្រោះថ្នាក់ និងនាំមកនូវសំណាងល្អ។ សូម្បីតែក្នុងគម្ពីរបរិសុទ្ធក៏មានការលើកឡើងអំពីត្បូងទទឹមដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ត្បូងទទឹមគឺជាត្បូងពណ៌មួយក្នុងចំណោមត្បូងដែលមានតម្លៃខ្ពស់បំផុត ដោយពេលខ្លះតម្លៃរបស់វាក្នុងមួយការ៉ាតអាចលើសពីតម្លៃពេជ្រទៅទៀត។ តាមវិគីភីឌា ត្បូងទទឹមដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ពិសេសពណ៌ក្រហមសុទ្ធ មានតម្រូវការខ្លាំងនៅលើទីផ្សារគ្រឿងអលង្ការពិភពលោក។ នៅក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើន វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាត្បូងកំណើត (birthstone) សម្រាប់ខែកក្កដា ហើយជានិមិត្តរូបនៃសេចក្ដីស្រឡាញ់ ភាពក្លាហាន និងភាពខ្លាំងពូកែ។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ត្បូងទទឹមក៏ជាត្បូងដ៏មានតម្លៃដែលគេនិយមប្រើសម្រាប់គ្រឿងអលង្ការប្រពៃណី ហើយគេជឿថាវានាំមកនូវសំណាងល្អ និងការពារពីគ្រោះអាក្រក់។ ឧស្សាហកម្មរុករក និងជួញដូរត្បូងទទឹមបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសផលិត ទោះបីជាមានការព្រួយបារម្ភពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសិទ្ធិមនុស្សក៏ដោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ត្បូងទទឹមសំយោគ (synthetic ruby) ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីចុងសតវត្សទី១៩ ហើយឥឡូវត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងឧស្សាហកម្ម ដូចជា ឡាស៊ែរ និងគ្រាប់ទ្រនិចនាឡិកា ព្រមទាំងជាត្បូងដែលមានតម្លៃសមរម្យសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ។ តាមវិគីភីឌា ត្បូងទទឹមសំយោគមានលក្ខណៈគីមី និងរូបរាងដូចនឹងរបស់ធម្មជាតិដែរ ប៉ុន្តែគ្មានសារជាតិកម្រ និងអាចផលិតបានច្រើន។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ការព្រួយបារម្ភអំពី "ត្បូងទទឹមជម្លោះ" (conflict rubies) មកពីតំបន់មីយ៉ាន់ម៉ា ដែលប្រាក់ចំណូលពីការលក់អាចទ្រទ្រង់របបយោធា បានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងសហគមន៍អន្តរជាតិ។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗក្នុងការកែច្នៃ (treatment) ដូចជាការប្រើកម្តៅ និងការបំពេញស្នាមប្រេះដោយកញ្ចក់ បានធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃត្បូងកាន់តែស្មុគស្មាញ ហើយមន្ទីរពិសោធន៍ត្បូងទំនើបអាចកំណត់ប្រភពនិងការកែច្នៃបាន។