សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្តើមនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ ហើយកំពុងបន្តរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ថ្លៃថ្នូរ (Revolution of Dignity) ឬ Euromaidan ដែលបានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកប្រធានាធិបតី Viktor Yanukovych កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់និងបញ្ចូលឧបទ្វីបគ្រីមៀជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។ តាម Wikipedia រុស្ស៊ីក៏បានគាំទ្រក្រុមប្រដាប់អាវុធបំបែកខ្លួននិយមរុស្ស៊ី ដែលបានផ្ទុះសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងយោធាអ៊ុយក្រែននៅតំបន់ដុនបាស (Donbas) ភាគខាងកើតប្រទេស។

សង្គ្រាមនេះបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលប្រាំបីឆ្នាំ ដោយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងឧប្បត្តិហេតុនៅសមុទ្រ និងសង្គ្រាមតាមអ៊ីនធឺណិត។ តាមការកត់ត្រាដដែល នៅឆ្នាំ២០១៨ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសជាផ្លូវការថាតំបន់ភាគខាងកើតត្រូវបានរុស្ស៊ីកាន់កាប់។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រុស្ស៊ីបានបើកការលុកលុយទ្រង់ទ្រាយធំពេញអ៊ុយក្រែន ដែល Wikipedia បានហៅថាជាជម្លោះធំបំផុតនៅអឺរ៉ុបចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២មក។ សង្គ្រាមនេះបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយបានសម្លាប់មនុស្សរាប់សែននាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអ៊ុយក្រែនស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃទ្វីបអឺរ៉ុប មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងរុស្ស៊ី និងប្រទេសជាច្រើនទៀត។ តំបន់ដុនបាស ដែលរួមមានដែនដី Donetsk និង Luhansk គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម និងរ៉ែធ្យូងថ្មដ៏សំខាន់។ តាមផែនទីធនធានរ៉ែដែលបានបង្ហោះនៅលើ Wikipedia ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនមានប្រាក់បញ្ញើប្រេង ឧស្ម័ន និងធ្យូងថ្មយ៉ាងច្រើន ដែលជាកត្តាទាក់ទាញផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

តំបន់នេះមានប្រជាជនភាគច្រើននិយាយភាសារុស្ស៊ី និងមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ី។ ឧបទ្វីបគ្រីមៀ ក៏ជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ផងដែរ ដោយសារមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកសមុទ្រខ្មៅរបស់រុស្ស៊ីនៅទីក្រុង Sevastopol។ ការបែងចែកផ្នែកភាសា និងអត្តសញ្ញាណនេះ បានរួមចំណែកធ្វើឱ្យជម្លោះកាន់តែស្មុគស្មាញ តាមការវិភាគរបស់ Wikipedia។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃសង្គ្រាមនេះអាចតាមដានទៅដល់ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១ និងការកកើតរដ្ឋឯករាជ្យអ៊ុយក្រែន។ តាមចំណងជើងរូបថតរបស់ Wikipedia នៅឆ្នាំ១៩៩៤ កិច្ចព្រមព្រៀង Budapest Memorandum ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដោយអ៊ុយក្រែនបានបោះបង់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ជាថ្នូរនឹងការធានាសន្តិសុខពីរុស្ស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រោយមក បដិវត្តន៍ពណ៌ទឹកក្រូច (Orange Revolution) ឆ្នាំ២០០៤ និងការតវ៉ា Euromaidan ឆ្នាំ២០១៣-២០១៤ បានបង្ហាញពីការបែកបាក់នយោបាយរវាងក្រុមគាំទ្រលោកខាងលិច និងក្រុមគាំទ្ររុស្ស៊ី។

បន្ទាប់ពីការរត់ចេញរបស់ប្រធានាធិបតី Yanukovych ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ រុស្ស៊ីបានបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅក្នុងឧបទ្វីបគ្រីមៀ ហើយបានរៀបចំការធ្វើសាកល្បងប្រជាមតិមួយដែលនាំទៅដល់ការបញ្ចូលឧបទ្វីបនេះជាផ្លូវការក្នុងខែមីនា។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នានោះ ក្រុមប្រដាប់អាវុធបំបែកខ្លួននិយមបានកាន់កាប់អគាររដ្ឋបាលនៅទីក្រុង Sloviansk និងតំបន់ផ្សេងទៀត ដោយចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមនៅដុនបាស។ តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia មេបញ្ជាការរុស្ស៊ី Igor Girkin (Strelkov) បានសារភាពថា ខ្លួនជាអ្នកផ្តួចផ្តើមជម្លោះនេះតាំងពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤។

សង្គ្រាមនៅដុនបាសបានរួមបញ្ចូលការប្រយុទ្ធធំៗដូចជា សមរភូមិ Iloviask សមរភូមិអាកាសយានដ្ឋាន Donetsk និងការវាយប្រហារដោយគ្រាប់រ៉ុកកែតលើទីក្រុង Mariupol។ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ Minsk ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ២០១៤ និង២០១៥ ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ឈប់អំពើហឹង្សាបានទេ។ អង្គការសហប្រតិបត្តិការនិងសន្តិសុខអឺរ៉ុប (OSCE) បានបញ្ជូនអ្នកសង្កេតការណ៍ទៅត្រួតពិនិត្យ ប៉ុន្តែការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតែបន្ត ដូចបានកត់ត្រាក្នុងសព្វវចនាធិប្បាយនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ តាមតារាងហិរញ្ញវត្ថុរបស់ Wikipedia ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិពីសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសដទៃ បានធ្វើឱ្យប្រាក់រូប្លិ៍ធ្លាក់ថ្លៃធៀបនឹងដុល្លារ និងនាំឱ្យអតិផរណានៅរុស្ស៊ីកើនឡើង ដោយទិន្នផលសញ្ញាប័ណ្ណរុស្ស៊ីបានបង្ហាញពីខ្សែកោងបញ្ច្រាសជាសញ្ញាវិបត្តិ។

អឺរ៉ុបដែលពឹងផ្អែកលើឧស្ម័នរុស្ស៊ីតាមបំពង់បង្ហូរផ្សេងៗ បានប្រឈមនឹងវិបត្តិថាមពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយតម្លៃឧស្ម័ន TTF ឡើងថ្លៃដល់កម្រិតកំណត់ត្រា តាមតារាងរបស់ Wikipedia។ អ៊ុយក្រែនជាប្រទេសនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិសំខាន់ ហើយការបិទខ្ទប់សមុទ្រខ្មៅបានគម្រាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀងពិភពលោក។

ផ្នែកវប្បធម៌ ភាពខុសគ្នាខាងភាសា (រុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន) និងការប្រកាន់ភ្ជាប់សាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់ បានក្លាយជាចំណុចបែកបាក់ដ៏ជ្រៅ។ ការឃោសនារបស់រុស្ស៊ីបានប្រើប្រាស់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដើម្បីបង្ហាញថាខ្លួនកំពុងការពារជនជាតិរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន ខណៈអ៊ុយក្រែនព្យាយាមពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិ ដូចបានរៀបរាប់ក្នុងសព្វវចនាធិប្បាយនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនេះនៅតែជាចំណុចផ្តោតសំខាន់ក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ។ ការលុកលុយឆ្នាំ២០២២ បានធ្វើឱ្យអង្គការណាតូពង្រឹងវត្តមាននៅភាគខាងកើតអឺរ៉ុប។ តាមរូបថតរបស់ Wikipedia ប្រធានាធិបតី Putin បានទទួលការគាំទ្រពីប្រធានាធិបតីចិន Xi Jinping ក្នុងឱកាសព្យុហយាត្រានៅទីក្រុងមូស្គូកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ និងពីមេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើង Kim Jong Un ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ដែលបានហៅសង្គ្រាមនេះថាជា «ការប្រយុទ្ធដ៏ពិសិដ្ឋ»។

តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមដូចជា របាយការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅ Bucha ដែលបានរកឃើញសាកសពជនស៊ីវិលត្រូវបានចងដៃ បាននាំឱ្យតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិចាប់ផ្តើមការស៊ើបអង្កេត។ ចំនួនអ្នកស្លាប់និងជនភៀសខ្លួនបានកើនឡើងឥតឈប់ ដោយមានជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់បានរត់ចូលទៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ អាល្លឺម៉ង់ និងប្រទេសជិតខាងផ្សេងទៀត។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងស្ថាប័នមនុស្សធម៌នានាបានប្រឹងប្រែងជួយសង្គ្រោះ ប៉ុន្តែតម្រូវការនៅតែមានច្រើន។

សង្គ្រាមនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ ដោយធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈនិងទំនិញនាំចូលកើនឡើង។ នៅឆាកអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសជាច្រើនបានបោះឆ្នោតថ្កោលទោសការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគាំទ្រច្បាប់អន្តរជាតិ។ ជម្លោះនេះនៅតែជាវិបត្តិសកលដែលត្រូវតាមដាន ដោយសារផលវិបាកដ៏ធំធេងរបស់វាទៅលើសន្តិសុខ និងស្ថិរភាពពិភពលោក។