ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋរវ៉ាន់ដា គឺជាប្រទេសគ្មានដីជាប់សមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងកើត។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា រវ៉ាន់ដាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រពោរពេញដោយភ្នំ ជាពិសេសនៅភាគខាងលិច និងមានវាលស្មៅសាវ៉ាណានៅភាគអាគ្នេយ៍ ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសនេះត្រូវបានគេហៅថា «ទឹកដីនៃភ្នំរាប់ពាន់»។ រដ្ឋធានីគីហ្គាលីស្ថិតនៅកណ្តាលប្រទេស លើកម្ពស់ ១.៥៦៧ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។

រវ៉ាន់ដាមានព្រំប្រទល់ជាប់អ៊ូហ្គង់ដានៅខាងជើង តង់ហ្សានីនៅខាងកើត ប៊ូរុនឌីនៅខាងត្បូង និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោនៅខាងលិច។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ១៤ លាននាក់ រស់នៅលើផ្ទៃដី ២៦.៣៣៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ រវ៉ាន់ដាល្បីរន្ទឺផងដែរពីការស្តារ និងការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយសោកនាដកម្មអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ឆ្នាំ ១៩៩៤។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា រវ៉ាន់ដាស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃខ្សែសមភាព ក្នុងតំបន់ជ្រលងភ្នំហ្គ្រេតរីហ្វនៃអាហ្វ្រិកខាងកើត។ ភូមិសាស្ត្រភាគច្រើនជាតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប ដោយមានភ្នំភ្លើងមួយចំនួននៅភាគពាយ័ព្យ ដែលជាផ្នែកនៃជួរភ្នំវីរុងហ្គា។ អាកាសធាតុជាប្រភេទត្រូពិចខ្ពស់ភ្នំ មានរដូវវស្សាពីរ និងរដូវប្រាំងពីរក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយបឹងធំៗភាគច្រើនស្ថិតនៅភាគខាងលិច និងខាងជើង។

បើនិយាយពីប្រជាជន តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា រវ៉ាន់ដាមានប្រជាជនប្រមាណ ១៤ លាននាក់។ ជនជាតិភាគច្រើនគឺហ៊ូទូ (Hutu) និងទុតស៊ី (Tutsi) ហើយភាសាផ្លូវការរួមមានភាសាគីនយ៉ារវ៉ាន់ដា ភាសាអង់គ្លេស ភាសាបារាំង និងភាសាស្វាហ៊ីលី (Swahili)។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមជនបទ និងប្រកបរបរកសិកម្ម ប៉ុន្តែនគរូបនីយកម្មកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពិពណ៌នាថា មុនសម័យអាណានិគម តំបន់រវ៉ាន់ដាធ្លាប់ជាព្រះរាជាណាចក្រគ្រប់គ្រងដោយក្សត្រពីពូជជនជាតិទុតស៊ី។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ រវ៉ាន់ដាបានក្លាយជាផ្នែកនៃអាណានិគមអាល្លឺម៉ង់ ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ វាធ្លាក់ក្រោមអាណាព្យាបាលបែលហ្ស៊ិក។ ក្នុងអំឡុងពេលអាណានិគម គោលនយោបាយបែងចែកបានពង្រីកភាពតានតឹងរវាងក្រុមហ៊ូទូ និងក្រុមទុតស៊ី។

បន្ទាប់ពីទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៦២ ប្រទេសនេះបានឆ្លងកាត់អំពើហិង្សាជាច្រើនលើក រហូតដល់ឈានទៅដល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏រន្ធត់នៅឆ្នាំ ១៩៩៤។ តាមវិគីភីឌា ការធ្លាក់យន្តហោះរបស់ប្រធានាធិបតី Juvénal Habyarimana ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៤ បានបង្កឲ្យមានការសម្លាប់រង្គាលលើជនជាតិទុតស៊ី និងជនហ៊ូទូមធ្យមប្រមាណ ៨០០.០០០ នាក់ក្នុងរយៈពេល ១០០ ថ្ងៃ។ អំពើនេះបានបញ្ចប់នៅពេលដែលរណសិរ្សស្នេហាជាតិរវ៉ាន់ដា (RPF) ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Paul Kagame ដណ្ដើមអំណាចជោគជ័យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្រោយឆ្នាំ ១៩៩៤ រវ៉ាន់ដាបានស្តារសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មភាគច្រើន។ ដំណាំសំខាន់រួមមានកាហ្វេ និងតែ ជាទំនិញនាំចេញធំៗ។ វិស័យសេវាកម្ម និងទេសចរណ៍ក៏រីកចម្រើនផងដែរ ជាពិសេសទេសចរណ៍ផ្សងព្រេងដើម្បីទស្សនាស្វាហ្គោរីឡាភ្នំនៅឧទ្យានជាតិភ្នំភ្លើង។ រដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តគោលនយោបាយទាក់ទាញការវិនិយោគ និងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យា ធ្វើឱ្យគីហ្គាលីក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចស្អាត និងទំនើប។

ផ្នែកវប្បធម៌ តាមវិគីភីឌា របាំ និងតន្ត្រីដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងពិធីបុណ្យនានា។ សិប្បកម្មដូចជាការត្បាញកន្ត្រកជាកេរ្តិ៍ដំណែលដែលថែរក្សាយ៉ាងល្អ។ ម្ហូបប្រពៃណីដូចជាប្រូឆេត (brochettes) និងនំម៉ាន់ដាហ្ស៊ី (mandazi) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលអាហ្វ្រិកខាងកើត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ រវ៉ាន់ដាត្រូវបានគេលើកឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ លោក Paul Kagame ដែលដឹកនាំប្រទេសចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០០ ត្រូវបានគេសរសើរពីការជំរុញកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានរិះគន់ពីក្រុមសិទ្ធិមនុស្សពីការគាបសង្កត់អ្នកប្រឆាំងនយោបាយ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន យោងតាមរបាយការណ៍អង្គការអន្តរជាតិនានា។ ទោះជាយ៉ាងណា រវ៉ាន់ដាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាគំរូក្នុងវិស័យសុខាភិបាល ការអប់រំ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ រវ៉ាន់ដាផ្តល់មេរៀនស្តីពីការកសាងសង្គមឡើងវិញក្រោយជម្លោះ តាមរយៈយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងតុលាការសហគមន៍ «ហ្គាកាកា» (Gacaca)។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ភាពជាដៃគូជាមួយកម្ពុជាលើវិស័យកសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មក៏អាចជាឱកាសសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍ទៅវិញទៅមកផងដែរ។