ភាសាសំស្ក្រឹត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាសំស្ក្រឹត គឺជាភាសាបុរាណមួយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ត្រកូលភាសាឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ក្នុងគ្រួសារភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ភាសានេះបានកើតឡើងនៅអាស៊ីខាងត្បូង បន្ទាប់ពីភាសាជំនាន់មុនរបស់វាបានរីករាលដាលមកពីភាគពាយព្យក្នុងសម័យយុគថ្មរំលីងចុងក្រោយ។ ភាសាសំស្ក្រឹតជាភាសាពិសិដ្ឋរបស់សាសនាហិណ្ឌូ ជាភាសានៃទស្សនវិជ្ជាហិណ្ឌូបុរាណ និងជាភាសាសម្រាប់គម្ពីរប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិងសាសនាចេន។ វាបានដើរតួនាទីជាភាសាតំណភ្ជាប់ក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងត្បូងសម័យបុរាណនិងមជ្ឈិមសម័យ ហើយនៅពេលដែលវប្បធម៌ហិណ្ឌូនិងពុទ្ធសាសនាបានរីករាលដាលទៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីខាងកើត និងអាស៊ីកណ្តាលនៅដើមសម័យមជ្ឈិម សំស្ក្រឹតបានក្លាយជាភាសាសាសនានិងវប្បធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រមទាំងជាភាសារបស់ឥស្សរជននយោបាយនៅតំបន់ខ្លះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាសំស្ក្រឹតមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ដែលជាតំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន នេប៉ាល់ និងបង់ក្លាដែស។ ភាសានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយពួកព្រាហ្មណ៍ អ្នកប្រាជ្ញ និងវណ្ណៈគ្រប់គ្រងជាច្រើនសតវត្សរ៍។ តាម Wikipedia សំស្ក្រឹតមិនមែនជាភាសាដែលមានអ្នកនិយាយជាភាសាកំណើតច្រើនទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរក្សាទុកជាភាសាសក្ការៈក្នុងពិធីសាសនា និងការសិក្សា។ ការរីករាលដាលនៃសាសនាហិណ្ឌូ និងព្រះពុទ្ធសាសនាបាននាំភាសាសំស្ក្រឹតទៅកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ នៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ សិលាចារឹកនិងគម្ពីរជាច្រើនត្រូវបានសរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត។ សព្វថ្ងៃនេះ សហគមន៍អ្នកប្រាជ្ញ និងសិស្សនៅតែសិក្សាភាសានេះ ហើយមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរំលេចភាសាសំស្ក្រឹតនៅក្នុងភូមិខ្លះនៃប្រទេសឥណ្ឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃភាសាសំស្ក្រឹតអាចចែកចេញជាដំណាក់កាលសំខាន់ៗ៖ សំស្ក្រឹតវេទ (Vedic Sanskrit) ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងគម្ពីរវេទ ដូចជា រិកវេទ ដែលជាឯកសារចំណាស់ជាងគេបំផុត ហើយនិង សំស្ក្រឹតបុរាណ (Classical Sanskrit) ដែលត្រូវបានកំណត់ស្តង់ដារដោយអ្នកប្រាជ្ញបាណិនី (Pāṇini) នៅក្នុងសតវត្សទី៤ មុនគ.ស.។ តាម Wikipedia វេយ្យាករណ៍របស់បាណិនី ដែលមានឈ្មោះថា "អដ្ឋាធ្យាយី" (Ashtadhyayi) គឺជាស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យក្នុងការពិពណ៌នាភាសា ហើយអ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបចាត់ទុកថាវាមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងទ្រឹស្តីភាសាវិទ្យាទំនើប។

សំស្ក្រឹតមិនត្រឹមតែជាភាសានៃសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាភាសានៃវិទ្យាសាស្ត្របុរាណ ទស្សនវិជ្ជា និងអក្សរសិល្ប៍ផងដែរ។ សិលាចារឹកជាភាសាសំស្ក្រឹតត្រូវបានរកឃើញទូទាំងតំបន់អាស៊ី រួមទាំងសិលាចារឹកហាទីបាដាពីដើមសតវត្សទី១ មុនគ.ស. នៅប្រទេសឥណ្ឌា និងសិលាចារឹកពីសតវត្សទី៤-៥ គ.ស. នៅជ្វា និងវៀតណាម។ ឯកសារសាត្រាសំស្ក្រឹតចំណាស់ជាងគេដែលគេស្គាល់រួមមាន គម្ពីរស្ពីតសឺរ (Spitzer Manuscript) ដែលមានកាលបរិច្ឆេទប្រហែលសតវត្សទី២ គ.ស. ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរូងភ្នំគីហ្ស៊ីល (Kizil Caves) ក្នុងប្រទេសចិន តាមបណ្តោយផ្លូវសូត្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ សំស្ក្រឹតបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើភាសាជាច្រើននៅអាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅក្នុងវចនានុក្រមផ្លូវការ សាសនា និងអក្សរសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍ ភាសាខ្មែរ ថៃ ឡាវ និងភូមា មានពាក្យកម្ចីជាច្រើនមកពីសំស្ក្រឹត តាមរយៈឥទ្ធិពលសាសនានិងនយោបាយនៃនគរបុរាណ។ នៅកម្ពុជា សិលាចារឹកជាច្រើនពីសម័យអង្គរត្រូវបានសរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត ហើយពាក្យសំស្ក្រឹតត្រូវបានប្រើក្នុងព្រះរាជវាំង និងពិធីសាសនារហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ភាសាសំស្ក្រឹតមិនមែនជាភាសាពាណិជ្ជកម្មផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែវាជាភាសាសក្ការៈដែលគាំទ្រដល់ការផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹង សាសនា និងទំនាក់ទំនងរវាងនគរ។ ការធ្វើដំណើររបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ និងអ្នកប្រាជ្ញតាមផ្លូវពាណិជ្ជកម្មបានជួយផ្សព្វផ្សាយប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច រួមទាំងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹក កសិកម្ម និងតារាសាស្ត្រ ដែលបានកត់ត្រាជាភាសាសំស្ក្រឹត។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា ឥទ្ធិពលសំស្ក្រឹតក៏បានលេចឡើងនៅក្នុងសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម និងអក្សរសិល្ប៍ក្នុងតំបន់ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ភាសាសំស្ក្រឹតកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញ ទាំងក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងនៅលើសកលលោក។ តាម Wikipedia មានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្តារភាសានេះឡើងវិញ ដូចជាការបង្កើតភូមិនិយាយសំស្ក្រឹត និងកម្មវិធីសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យ។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ភាសាសំស្ក្រឹតមានសារសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រោះឫសគល់នៃភាសាខ្មែរផ្លូវការ ព្រមទាំងទំនៀមទម្លាប់ និងពិធីកាលសាសនាជាច្រើន បានមកពីសំស្ក្រឹត។ ការសិក្សាសំស្ក្រឹតអាចជួយយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម និងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរពីសម័យបុរាណ។

ជាមួយនឹងការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យា គម្ពីរនិងឯកសារសំស្ក្រឹតត្រូវបានឌីជីថល និងបកប្រែ ដែលធ្វើឱ្យចំណេះដឹងបុរាណនេះកាន់តែងាយស្រួលចូលទៅដល់សាធារណជនទូទៅ។