សារ៉ា ឌូទែតេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សារ៉ា ហ្ស៊ីមមែរមែន ឌូទែតេ-កាពីអូ (Sara Zimmerman Duterte-Carpio) ដែលត្រូវបានស្គាល់ជាទូទៅថា "Inday Sara" គឺជាមេធាវី និងអ្នកនយោបាយហ្វីលីពីន ដែលបច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជាអនុប្រធានាធិបតីទី១៥ នៃសាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីន។ យោងតាមវិគីភីឌា នាងជាអនុប្រធានាធិបតីស្ត្រីទី៣ ជាអនុប្រធានាធិបតីទី៣ ដែលមកពីកោះមីនដាណាវ (Mindanao) និងជាអនុប្រធានាធិបតីដែលមានវ័យក្មេងជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសនេះ។ នាងជាបុត្រីរបស់អតីតប្រធានាធិបតីទី១៦ រ៉ូឌ្រីហ្គោ ឌូទែតេ (Rodrigo Duterte) និងធ្លាប់ធ្វើជាអភិបាលក្រុងដាវ៉ាវ (Davao City) ពីឆ្នាំ២០១០ ដល់ឆ្នាំ២០១៣ និងមួយអាណត្តិទៀតពីឆ្នាំ២០១៦ ដល់ឆ្នាំ២០២២។ មុននោះ នាងជាអនុអភិបាលក្រុងដាវ៉ាវចន្លោះឆ្នាំ២០០៧-២០១០។

អាជីពនយោបាយរបស់នាងជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងត្រកូលឌូទែតេ ដែលមានឥទ្ធិពលធំនៅភាគខាងត្បូងហ្វីលីពីន។ ក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២២ នាងបានចូលរួមជាមួយបេក្ខជនប្រធានាធិបតី បុងបុង ម៉ាកូស (Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr.) បង្កើតសម្ព័ន្ធភាព UniTeam និងឈ្នះឆ្នោតយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដី។ ក្រោយកាន់តំណែង នាងក៏បានទទួលតួនាទីជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអប់រំ (DepEd Secretary) រហូតដល់ការលាលែងរបស់នាងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោមវិបត្តិនយោបាយជាមួយប្រធានាធិបតីម៉ាកូស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សារ៉ា ឌូទែតេ កើតនៅថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ នៅទីក្រុងដាវ៉ាវ ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន។ តាមវិគីភីឌា នាងមានសញ្ជាតិហ្វីលីពីន និងមានដើមកំណើតចម្រុះ រួមមានហ្វីលីពីន អាល្លឺម៉ង់ និងចិន។ ឪពុកនាង រ៉ូឌ្រីហ្គោ ឌូទែតេ គឺជាអ្នកនយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលក្រោយមកកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទី១៦ រីឯម្តាយនាង អេលីហ្សាបិត ហ្ស៊ីមមែរមែន (Elizabeth Zimmerman) មានដើមកំណើតអាល្លឺម៉ង់-អាមេរិក។ ជីតាទួតខាងម្តាយ លោក George John Zimmerman គឺជាជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានឫសគល់អាល្លឺម៉ង់។

នាងបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយមេធាវី Manases "Mans" Carpio និងមានបុត្រចំនួន ៣ នាក់។ មុនចូលនយោបាយ នាងបានសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាលនៅ San Pedro College ហើយបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រច្បាប់ពីសាកលវិទ្យាល័យ San Beda College។ ក្រោយមក នាងធ្លាប់បម្រើការជាស្មៀនតុលាការជាន់ខ្ពស់ មុននឹងឈានជើងចូលកាន់តំណែងសាធារណៈដំបូង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការចាប់ផ្ដើមអាជីពនយោបាយរបស់សារ៉ាបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០០៧ ដោយនាងជាប់ឆ្នោតជាអនុអភិបាលក្រុងដាវ៉ាវ ក្នុងវ័យត្រឹមតែ ២៨ ឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យនាងក្លាយជាស្ត្រីដំបូងគេកាន់តំណែងនេះ។ តាមវិគីភីឌា នាងបានផ្តោតសំខាន់លើកិច្ចការសង្គម និងកម្មវិធីសម្រាប់យុវជន។ នៅឆ្នាំ២០១០ នាងបានឈរឈ្មោះជាអភិបាលក្រុង និងឈ្នះឆ្នោត។ ក្នុងអាណត្តិដំបូងនេះ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានឥរិយាបថដឹកនាំម៉ឺងម៉ាត់ ដូចជាហេតុការណ៍ឆ្នាំ២០១១ ដែលនាងបានប្រើកម្លាំងទៅលើមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ម្នាក់ ក្នុងជម្លោះដីធ្លី ដែលនាងអះអាងថាជាការការពារសិទ្ធិអ្នកក្រុង។

បន្ទាប់ពីសម្រាកមួយអាណត្តិ (ដោយសារប្ដូរតំណែងជាមួយឪពុកនាង ដែលធ្វើជាអនុអភិបាលក្រុង) នាងបានវិលត្រឡប់ជាអភិបាលក្រុងវិញនៅឆ្នាំ២០១៦។ ក្នុងអាណត្តិទីពីរ នាងបានដឹកនាំកម្មវិធីជំនួយស្ត្រីនិងកុមារ និងគ្រប់គ្រងវិបត្តិជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅក្រុងដាវ៉ាវ ដែលត្រូវបានសាទរជាទូទៅ។ ស្របពេលជាមួយគ្នា ឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់នាងបានកើនឡើងតាមរយៈការគាំទ្រយុទ្ធនាការប្រធានាធិបតីរបស់ឪពុកនាងនៅឆ្នាំ២០១៦។

នៅមុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២២ មានការរំពឹងថា សារ៉ាអាចឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតី ប៉ុន្តែក្រោយមកនាងបានសម្រេចចូលរួមជាបេក្ខជនអនុប្រធានាធិបតី រួមជាមួយលោក ម៉ាកូស។ សម្ព័ន្ធភាព UniTeam ទទួលបានសំឡេងភាគច្រើនលើសលប់ ហើយនាងបានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ នៅឯក្រុងដាវ៉ាវ ដោយមានវត្តមានឪពុកម្តាយនាងជាសាក្សី។ ក្រោយមក នាងក៏ត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋលេខាធិការអប់រំ បន្ថែមលើតួនាទីអនុប្រធានាធិបតី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អាណត្តិអនុប្រធានាធិបតីរបស់សារ៉ា ឌូទែតេ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយជម្លោះនយោបាយជាមួយប្រធានាធិបតី ម៉ាកូស។ យោងតាមវិគីភីឌា និងរបាយការណ៍អន្តរជាតិ ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅឆ្នាំ២០២៣ ដោយសារការមិនចុះសម្រុងគ្នាលើថវិកា និងឥទ្ធិពលនយោបាយ។ ជាលទ្ធផល នាងបានលាលែងពីតំណែងជារដ្ឋលេខាធិការអប់រំនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោយមានសវនាការសភាដ៏តានតឹង ដែលនាងបដិសេធមិនធ្វើសច្ចាប្រណិធាន (សំបថ) មុនពេលផ្តល់សក្ខីកម្ម។

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សភាតំណាងរាស្ត្របានអនុម័តដំណើរការចោទប្រកាន់ដកតំណែង (impeachment) លើនាង ដោយចោទប្រកាន់ពីបទប្រើប្រាស់ថវិកាសម្ងាត់មិនត្រឹមត្រូវ អំពើពុករលួយ និងការគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតប្រធានាធិបតី។ ការជំនុំជម្រះក្ដីនេះកំពុងរង់ចាំព្រឹទ្ធសភាធ្វើការសម្រេច ដែលអាចបណ្ដាលឱ្យនាងត្រូវដកចេញពីតំណែង។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ឪពុករបស់នាង អតីតប្រធានាធិបតី រ៉ូឌ្រីហ្គោ ឌូទែតេ ត្រូវបានតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) ចាប់ខ្លួននៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ទាក់ទងនឹងសង្គ្រាមប្រឆាំងគ្រឿងញៀនរបស់លោក។ សារ៉ាបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងឡាអេ (The Hague) ប្រទេសហូឡង់ ហើយថ្លែងសុន្ទរកថាយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ទៅកាន់អ្នកគាំទ្រហ្វីលីពីននៅឯទីលាន Malieveld កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ដោយទាមទារឱ្យដោះលែងលោក និងបញ្ជូនត្រឡប់មកហ្វីលីពីនវិញ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យអនាគតនយោបាយរបស់នាងប្រឈមនឹងភាពមិនប្រាកដប្រជា ប៉ុន្តែនាងនៅតែជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានមូលដ្ឋានគាំទ្ររឹងមាំនៅភាគខាងត្បូង និងជាតួអង្គសំខាន់ក្នុងនយោបាយហ្វីលីពីនបច្ចុប្បន្ន។