ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាវិន័យមួយដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ដែលកសាង និងរៀបចំចំណេះដឹង ក្នុងទម្រង់ជាការពន្យល់ដែលអាចសាកល្បងបាន អំពីធម្មជាតិ និងសង្គម។ តាមវិគីភីឌា វិទ្យាសាស្ត្រត្រូវបានជំរុញដោយវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលជាវដ្តជាក់ស្តែង ហើយជាធម្មតារួមមានការសង្កេត ការបង្កើតសម្មតិកម្ម ការសាកល្បងសម្មតិកម្មទាំងនោះជាមួយភស្តុតាង និងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋាន។ ការពន្យល់ដែលអាចសាកល្បងបាន មានន័យថាការពន្យល់នោះអាចត្រូវបានពិនិត្យ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយភស្តុតាងបន្ថែម។

ពាក្យថា វិទ្យាសាស្ត្រ មិនត្រឹមតែសំដៅលើដំណើរការនេះប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងសំដៅលើអង្គចំណេះដឹងដែលដំណើរការនេះបង្កើតឡើងផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា អង្គចំណេះដឹងនេះត្រូវបានសហគមន៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តសាកល្បង ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងរៀបចំជាប្រព័ន្ធ ដូច្នេះចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រមិនឋិតថេរទេ។ ជាឧទាហរណ៍ សៀវភៅ Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica ត្រូវបានបោះពុម្ពលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៧ ដោយអ៊ីសាក់ ញូតុន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិទ្យាសាស្ត្រគឺជាសកម្មភាពរបស់មនុស្សជាសកល ដែលមិនចងក្រងនៅក្នុងប្រទេសណាមួយតែមួយ។ តាមវិគីភីឌា ចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវបានសហគមន៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តសាកល្បង ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងរៀបចំ ដែលបង្ហាញថាវិទ្យាសាស្ត្រជាកិច្ចការរួមរបស់មនុស្សជាតិ មិនមែនជាកិច្ចការរបស់បុគ្គលណាម្នាក់តែឯងទេ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រ ដូចជាបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្រព្រុស ដែលក្នុងឆ្នាំ ១៩០០ បានប្រារព្ធខួប ២០០ ឆ្នាំ ដោយមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើនចូលរួម។

ម៉ារី គូរី គឺជាតួអង្គមួយដ៏លេចធ្លោក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា គាត់ជាមនុស្សទីមួយដែលទទួលបានរង្វាន់ណូបែលពីរលើក គឺរង្វាន់រូបវិទ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ និងរង្វាន់គីមីវិទ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៩១១។ ការទទួលបានរង្វាន់អន្តរជាតិទាំងពីរនេះ បង្ហាញថាកិច្ចការវិទ្យាសាស្ត្រអាចទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍ពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ភស្តុតាងដំបូងៗនៃចំណេះដឹងបែបវិទ្យាសាស្ត្រមានតាំងពីសម័យបុរាណកាល។ តាមវិគីភីឌា តារាងដីឥដ្ឋ Plimpton 322 របស់ជនជាតិបាប៊ីឡូន ដែលកត់ត្រាលេខពីតាហ្គោរាស់ ត្រូវបានសរសេរឡើងប្រហែលឆ្នាំ ១៨០០ មុនគ្រិស្តសករាជ។ ចំណែកឯថ្មមេហ្គាលីតនៅតំបន់ Nabta Playa ក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលកសាងឡើងដោយប្រជាជននៅយុគថ្មថ្មី បានបង្ហាញថាមនុស្សបុរាណក៏បានប្រើប្រាស់ការសង្កេតតារាសាស្ត្រផងដែរ។

នៅសម័យក្រិកបុរាណ ចំណេះដឹង និងការពិភាក្សាអំពីធម្មជាតិ និងសង្គមបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។ តាមវិគីភីឌា រូបផ្គុំក្បឿងដែលបង្ហាញសាលាប្លាតូ (Plato's Academy) ធ្វើឡើងចន្លោះឆ្នាំ ១០០ មុនគ្រិស្តសករាជ និងឆ្នាំ ៧៩ នៃគ្រិស្តសករាជ បង្ហាញទស្សនវិទូ និងអ្នកប្រាជ្ញក្រិកជាច្រើន។ ក្រោយមកទៀត នៅសតវត្សរ៍ទី ៦ សៀវភៅដៃបុរាណ Vienna Dioscurides មានទំព័រដំបូងគូររូបក្ងោកយ៉ាងល្អិតល្អន់។

ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ១៧ តទៅ វិទ្យាសាស្ត្រសម័យទំនើបបានរីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់។ តាមវិគីភីឌា សៀវភៅ Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica របស់អ៊ីសាក់ ញូតុន ត្រូវបានបោះពុម្ពលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៦៨៧ ហើយនៅឆ្នាំ ១៨៣៧ ឆាល ដាវីន បានគូរដ្យាក្រាមដំបូងនៃដើមឈើវិវត្តន៍។ ការងារទាំងនេះបង្ហាញពីការបន្តរីកចម្រើននៃចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រពីសម័យមួយទៅសម័យមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌វិទ្យាសាស្ត្រពឹងផ្អែកលើការចេញផ្សាយ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាសាធារណៈ។ តាមវិគីភីឌា ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ Nature បានចេញផ្សាយលេខទីមួយនៅថ្ងៃទី ៤ វិច្ឆិកា ១៨៦៩។ ការផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវបែបនេះ គឺជាផ្នែកមួយនៃដំណើរការដែលសហគមន៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តសាកល្បង និងរៀបចំចំណេះដឹងរួមគ្នា។

ក្រៅពីទស្សនាវដ្តី វិទ្យាសាស្ត្រក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សាធារណៈតាមរយៈសារមន្ទីរ និងការតាំងពិព័រណ៍។ តាមវិគីភីឌា គ្រោងឆ្អឹងដាយណូស័រ ត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិទីក្រុងហ៊ូស្តុន ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបង្ហាញចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រដល់សាធារណជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវបានសហគមន៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជានិច្ច ដោយសារការសាកល្បង និងការផ្ទៀងផ្ទាត់មិនឈប់។ ឧទាហរណ៍មួយដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ គឺក្រាហ្វកុំព្យូទ័រនៃរន្ធអូហ្សូននៅតំបន់អង់តាក់ទិក ដែលធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ដោយប្រើទិន្នន័យពីកែវយឹតអវកាស។ ក្រាហ្វនេះបង្ហាញថា ការសង្កេត និងទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតាមដានបញ្ហាបរិស្ថាននៅលើពិភពលោក។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទាំងនៅកម្ពុជា និងនៅក្រៅប្រទេស ប្រធានបទដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សុខភាពសាធារណៈ និងបច្ចេកវិទ្យា គឺជាប្រធានបទព័ត៌មានអន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការយល់ដឹងអំពីវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ និងការតាមដានរបៀបដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តពិនិត្យ និងកែតម្រូវចំណេះដឹង គឺជាមូលដ្ឋានមួយដែលជួយឱ្យអ្នកអានវាយតម្លៃព័ត៌មានបានកាន់តែច្បាស់។