ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ (Secondary market) គឺជាទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុដែលឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានចេញលក់ពីមុនរួចហើយ ដូចជាភាគហ៊ុន បណ្ណបំណុល កិច្ចសន្យាជម្រើស (options) និងកិច្ចសន្យាអនាគត (futures) ត្រូវបានទិញលក់បន្ត។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទីផ្សារនេះមានភាពខុសប្លែកពីទីផ្សារបឋម (Primary market) ដែលជាកន្លែងដែលឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុថ្មីៗត្រូវបានចេញលក់លើកដំបូងដោយអ្នកចេញផ្សាយ ហើយប្រាក់ចំណូលពីការលក់នោះត្រូវបានប្រគល់ទៅអ្នកចេញផ្សាយផ្ទាល់។ ផ្ទុយមកវិញ នៅក្នុងទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ ការជួញដូរកើតឡើងរវាងអ្នកវិនិយោគឯកជន ឬស្ថាប័ន ហើយអ្នកចេញផ្សាយដើមមិនទទួលបានចំណូលពីការលក់បន្តនោះទេ។ ប្រភេទទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំសំខាន់ៗរួមមាន ផ្សារមូលប័ត្រ (stock exchange) ដូចជាផ្សារមូលប័ត្រញូវយ៉ក (NYSE) និង Nasdaq ព្រមទាំងប្រព័ន្ធជួញដូរក្រៅផ្សារ (over-the-counter ឬ OTC) ដែលមិនមានទីតាំងកណ្តាល។ ក្រៅពីផ្សារមូលប័ត្រ ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់បណ្ណបំណុល (bonds) ជាធម្មតាធ្វើឡើងតាមប្រព័ន្ធ OTC ដែលតភ្ជាប់ឈ្មួញកណ្តាលធំៗ ជាជាងនៅលើផ្សារកណ្តាល។

របៀបដំណើរការ

យោងតាម Wikipedia ដំណើរការនៃទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំពឹងផ្អែកលើការផ្គូផ្គងរវាងអ្នកទិញនិងអ្នកលក់តាមរយៈអន្តរការីដូចជាឈ្មួញកណ្តាលជាដើម។ នៅលើផ្សារមូលប័ត្រ ការបញ្ជាទិញ (orders) ត្រូវបានដាក់ជូន ហើយប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកនឹងធ្វើការផ្គូផ្គងតម្លៃសមស្រប។ តម្លៃនៃឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុត្រូវបានកំណត់ដោយកម្លាំងផ្គត់ផ្គង់និងតម្រូវការ — តម្លៃឡើងនៅពេលមានអ្នកទិញច្រើនជាងអ្នកលក់ និងចុះនៅពេលផ្ទុយមកវិញ។ កត្តាសំខាន់មួយដែលកំណត់ប្រសិទ្ធភាពរបស់ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំគឺ «សាច់ប្រាក់ងាយស្រួល» (liquidity) ដែលជាសមត្ថភាពក្នុងការទិញឬលក់ឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុមួយដោយមិនធ្វើឲ្យតម្លៃរបស់វាប្រែប្រួលខ្លាំង។ ទីផ្សារដែលមានសាច់ប្រាក់ងាយស្រួលខ្ពស់ ដូចជាផ្សារមូលប័ត្រធំៗ អាចឱ្យអ្នកវិនិយោគលក់ចេញវិញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ អ្នកធ្វើទីផ្សារ (market maker) ក៏ដើរតួនាទីផ្តល់សាច់ប្រាក់ងាយស្រួលដោយត្រៀមទិញនិងលក់ឧបករណ៍ជាប្រចាំ។

នៅក្នុងទីផ្សារដេញថ្លៃ (auction market) ដូចជា NYSE ការបញ្ជាទិញត្រូវបានប្រមូល និងផ្គូផ្គងតម្លៃទាបបំផុតសម្រាប់អ្នកទិញនិងខ្ពស់បំផុតសម្រាប់អ្នកលក់។ ចំណែកនៅក្នុងទីផ្សារអ្នកចែកចាយ (dealer market) ដូចជា Nasdaq អ្នកចូលរួមទិញលក់ដោយផ្ទាល់ពីឈ្មួញដែលផ្តល់តម្លៃទិញនិងលក់ជាប់ជានិច្ច។ ភាពខុសគ្នានេះជាផ្នែកមួយនៃរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារដែលអ្នកវិនិយោគគួរយល់ដឹង ដើម្បីប្រតិបត្តិការជួញដូរប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ យោងតាម Wikipedia ការបោសសម្អាត និងទូទាត់ប្រតិបត្តិការ (clearing and settlement) ក៏ជាដំណាក់កាលដ៏សំខាន់ដើម្បីធានាថាភាគីទាំងពីរគោរពតាមការព្រមព្រៀង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំត្រូវបានគេចាត់ទុកថាចាប់ផ្តើមនៅប្រទេសហូឡង់ ដោយយោងតាម Wikipedia ក្រុមហ៊ុន Dutch East India Company (VOC) បានចេញភាគហ៊ុនដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៦០២ ហើយភាគហ៊ុនទាំងនោះត្រូវបានជួញដូរបន្តនៅផ្សារមូលប័ត្រអាំស្ទែដាំ (Amsterdam Stock Exchange)។ នេះជាទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំដំបូងគេដែលអនុញ្ញាតឱ្យវិនិយោគិនលក់ភាគហ៊ុនពីការចេញជាសាធារណៈលើកដំបូង (IPO) ទៅឱ្យអ្នកដទៃ។ រូបគំនូរដោយ Emanuel de Witte ឆ្នាំ១៦៥៣ បង្ហាញពីទីធ្លានៃផ្សារមូលប័ត្រនេះ ដែលជាភស្តុតាងស្តីពីសកម្មភាពជួញដូរនាសម័យនោះ។ ក្រោយមក នៅសតវត្សទី១៨ និងទី១៩ ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំបានរីករាលដាលទៅកាន់ទីក្រុងឡុងដ៍ ញូវយ៉ក និងមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងៗទៀត។ ការបង្កើតផ្សារមូលប័ត្រញូវយ៉កនៅឆ្នាំ១៧៩២ គឺជាចំណុចរបត់មួយដែលធ្វើឱ្យទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសកល។ នៅចុងសតវត្សទី២០ ការណែនាំប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកបានធ្វើបដិវត្តន៍ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ ដោយបង្កើនល្បឿននិងតម្លាភាពនៃការជួញដូរ ហើយធ្វើឱ្យទីផ្សារមានលក្ខណៈសកលភាវូបនីយកម្ម។

សារៈសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការវិភាគក្នុង Wikipedia ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ ទីមួយ វាផ្តល់នូវសាច់ប្រាក់ងាយស្រួល ដែលលើកទឹកចិត្តការវិនិយោគព្រោះអ្នកវិនិយោគអាចប្តូរឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុរបស់ខ្លួនទៅជាសាច់ប្រាក់វិញបានគ្រប់ពេល។ ទីពីរ វាជាយន្តការសម្រាប់កំណត់តម្លៃ (price discovery) ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានទីផ្សារ និងការរំពឹងទុករបស់អ្នកចូលរួមជាច្រើន — ដំណើរការនេះជួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃពិតនៃឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ។ ទីបី វាអនុញ្ញាតឱ្យមានការគ្រប់គ្រងហានិភ័យតាមរយៈការជួញដូរឧបករណ៍ហិរញ្ញវត្ថុដេរីវេ (derivatives) ដូចជា options និង futures ជាដើម។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំជាកត្តាគន្លឹះសម្រាប់ការបែងចែកធនធាន (capital allocation) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងជាសូចនាករសុខភាពសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈសន្ទស្សន៍ភាគហ៊ុន (stock index) ផងដែរ។ លើសពីនេះ ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំជួយឲ្យមានការត្រួតពិនិត្យដោយទីផ្សារ (market discipline) ដោយផ្តល់សញ្ញាតាមរយៈតម្លៃភាគហ៊ុនអំពីប្រសិទ្ធភាពនិងការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហ៊ុន ដែលអាចនាំឱ្យមានការកាន់កាប់ (takeover) ប្រសិនបើដំណើរការមិនល្អ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងយុគសម័យបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំបានវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំង។ យោងតាម Wikipedia ការមកដល់នៃប្រព័ន្ធជួញដូរអេឡិចត្រូនិក និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទ បានធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគរាយរងអាចចូលដំណើរការទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំបានយ៉ាងងាយស្រួល កាត់បន្ថយឧបសគ្គដែលមានពីមុន។ សព្វថ្ងៃនេះ ការជួញដូរមូលប័ត្រអន្តរជាតិកើតឡើងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។ ការកើនឡើងនៃវេទិកាជួញដូរឥតគិតថ្លៃបានទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគជំនាន់ថ្មីចូលក្នុងទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ ដែលនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលទីផ្សារខ្លាំងនៅពេលខ្លះ។ ជាមួយគ្នានេះ នៅកម្ពុជា តាមគេហទំព័ររបស់ផ្សារមូលប័ត្រកម្ពុជា (CSX) ទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំកំពុងរីកចម្រើន ដោយមានក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីកាន់តែច្រើន និងការចូលរួមពីអ្នកវិនិយោគក្នុងស្រុកកាន់តែសកម្ម។ ការយល់ដឹងអំពីទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំជួយឱ្យអ្នកអានវាយតម្លៃឱកាស និងហានិភ័យនៅពេលវិនិយោគក្នុងភាគហ៊ុនឬបណ្ណបំណុល ហើយអាចរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។