ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អបគមនិយម (Separatism) គឺជាការតស៊ូមតិដើម្បីបំបែកខ្លួនចេញពីក្រុមធំមួយ ដោយផ្អែកលើកត្តាវប្បធម៌ ជាតិពន្ធ សាសនា តំបន់ រដ្ឋាភិបាល ឬយេនឌ័រ។ តាមវិគីភីឌា អបគមនិយមជាធម្មតាសំដៅទៅលើការបំបែកខ្លួនពេញលេញខាងនយោបាយ ហើយមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុមអបគមនិយមទេ ប្រសិនបើក្រុមនោះគ្រាន់តែស្វែងរកស្វ័យភាពបន្ថែមប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកសិក្សាខ្លះក៏បានជជែកអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអបគមនិយម និងការផ្តាច់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតរដ្ឋ (secessionism) ដោយមានការពិភាក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយ។

នៅក្នុងបរិបទខ្លះ គេអាចមើលឃើញអបគមនិយមជាការបែងចែកតាមសាសនា ពូជសាសន៍ ឬយេនឌ័រ។ ប៉ុន្តែក៏មានទស្សនៈទូលំទូលាយមួយដែលយល់ថាការបំបែកខ្លួនដោយស្ម័គ្រចិត្តអាចជាមធ្យោបាយវិជ្ជមាន ហើយខុសពីការបែងចែកដោយបង្ខំពីរដ្ឋាភិបាល។ ជារួម អបគមនិយមជាបាតុភូតនយោបាយ-សង្គមដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចលនាអបគមនិយមបានកើតឡើងនៅស្ទើរគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក។ តំបន់ដែលមានក្រុមជនជាតិភាគតិច សាសនា ឬភាសាដាច់ដោយឡែកពីរដ្ឋកណ្តាល តែងតែជាទីតាំងនៃចលនាទាំងនេះ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងរួមមាន កាតាឡូនីនៅអេស្ប៉ាញ ខេត្តកូសូវ៉ូនៅតំបន់បាល់កង់ ឃឺឌីស្ថាននៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងតំបន់ជាច្រើនទៀតនៅអាស៊ី អាហ្រ្វិក និងអឺរ៉ុប។

មិនត្រឹមតែនៅក្នុងទឹកដីកំណើតប៉ុណ្ណោះទេ សហគមន៍ជនភៀសខ្លួន និងជនជាតិដើមនៅបរទេសក៏បានបង្កើតចលនាគាំទ្រអបគមនិយមដែរ ដូចជាការតវ៉ារបស់ជនជាតិស៊ីកនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ឬក្រុមកាប៊ីលនៅប្រទេសបារាំងជាដើម។ ចលនាទាំងនេះច្រើនមានការគាំទ្រពីប្រជាជនដែលជឿថាពួកគេគួរមានសិទ្ធិកំណត់ជោគវាសនាខ្លួនឯង តាមគោលការណ៍សិទ្ធិប្រជាជាតិក្នុងការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អបគមនិយមមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីទេ។ ឧទាហរណ៍សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគឺការផ្តាច់ខ្លួនរបស់រដ្ឋភាគខាងត្បូងនៃសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៨៦១ ដែលបណ្តាលឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក។ ទោះបីជាការបះបោរនេះបរាជ័យក៏ដោយ វាបានបង្ហាញថាចលនាបំបែករដ្ឋអាចបង្កឱ្យមានជម្លោះបង្ហូរឈាមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ចលនាអបគមនិយមបានកើតមានជាពិសេសក្នុងដំណើរការរំដោះអាណានិគម។ ប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ី អាហ្រ្វិក និងមជ្ឈិមបូព៌ាបានទទួលឯករាជ្យពីមហាអំណាចអាណានិគម។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត និងយូហ្គោស្លាវីនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ បានបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យថ្មីៗជាច្រើន ដោយផ្អែកលើអត្តសញ្ញាណជាតិ ឬតំបន់។

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ ក៏មានព្រឹត្តិការណ៍អបគមនិយមគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដូចជាការប្រកាសឯករាជ្យរបស់កូសូវ៉ូក្នុងឆ្នាំ២០០៨ និងការបំបែកខ្លួនរបស់ស៊ូដង់ខាងត្បូងបន្ទាប់ពីប្រជាមតិឆ្នាំ២០១១។ ករណីទាំងពីរនេះបង្ហាញថាចលនាអបគមនិយមអាចសម្រេចបានការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែក៏មានបន្សល់ទុកនូវជម្លោះនិងភាពតានតឹងផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មូលហេតុសំខាន់ៗដែលជំរុញឱ្យមានចលនាអបគមនិយមគឺកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ ខាងសេដ្ឋកិច្ច តំបន់ខ្លះមានអារម្មណ៍ថាពួកគេត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលកេងប្រវ័ញ្ច ឬមិនបានទទួលចំណែកសមរម្យពីធនធានធម្មជាតិ។ ឧទាហរណ៍ តំបន់កាតាឡូនីដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់អេស្ប៉ាញ មានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបខ្ពស់ ហើយអ្នកគាំទ្រឯករាជ្យយល់ថាពួកគេនឹងរីកចម្រើនជាងបើបំបែកខ្លួន។

ខាងវប្បធម៌ អបគមនិយមកើតឡើងពីការចង់រក្សាភាសា សាសនា និងប្រពៃណីដែលខុសពីក្រុមភាគច្រើន។ ជនជាតិប៊ែរប៊ែរនៅអាល់ហ្សេរី ដែលហៅថាកាប៊ីល បានតស៊ូទាមទារសិទ្ធិវប្បធម៌និងការទទួលស្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេ។ ដូចគ្នាដែរ ជនជាតិស៊ីកនៅឥណ្ឌាក៏បានបង្ហាញចលនាដើម្បីរដ្ឋឯករាជ្យឈ្មោះខាលីស្ថាន (Khalistan) ដោយផ្អែកលើសាសនានិងវប្បធម៌។ ជាទូទៅ នៅពេលដែលក្រុមមួយមានអារម្មណ៍ថាវប្បធម៌របស់ខ្លួនត្រូវបានគំរាមកំហែង ពួកគេអាចងាកទៅរកការទាមទារបំបែករដ្ឋ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២១ ចលនាអបគមនិយមនៅតែជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំង។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនដែលមានការគាំទ្រក្រុមបំបែករដ្ឋនៅដូនីតស្ក និងលូហ្គានស្ក ពីសំណាក់រុស្ស៊ី បានក្លាយជាវិបត្តិសន្តិសុខអន្តរជាតិ។ នៅអឺរ៉ុបខាងលិច ចលនាឯករាជ្យនៅកាតាឡូនី និងស្កុតឡែននៅតែមានសកម្មភាព ដោយមានការបោះឆ្នោតនិងប្រជាមតិជាបន្តបន្ទាប់។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា បញ្ហាអបគមនិយមមិនមែនជារឿងឆ្ងាយទេ។ ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានដូចជា ថៃ (ចលនានៅប៉ាតានី) មីយ៉ាន់ម៉ា (ក្រុមជនជាតិភាគតិចនានា) និងឥណ្ឌូនេស៊ី (ប៉ាពូខាងលិច) ក៏ធ្លាប់ជួបប្រទះនឹងចលនាបំបែករដ្ឋដែរ។ គោលការណ៍សុចរិតភាពទឹកដីរបស់អាស៊ាន និងអង្គការសហប្រជាជាតិ បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្ថិរភាព ប៉ុន្តែការទាមទារសិទ្ធិកំណត់ជោគវាសនាដោយខ្លួនឯងនៅតែជាប្រធានបទដ៏ស្មុគស្មាញក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ។