ចលនាបំបែកខ្លួននៅប៉ាគីស្ថាន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ចលនាបំបែកខ្លួននៅប៉ាគីស្ថាន គឺជាក្រុមនយោបាយ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាច្រើន ដែលប្រតិបត្តិការក្នុងខេត្តផ្សេងៗនៃប្រទេសនេះ ដោយមានគោលដៅស្វ័យភាពកាន់តែច្រើន ឬឯករាជ្យពេញលេញ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាទាំងនេះភាគច្រើនដឹកនាំដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានអារម្មណ៍ថាត្រូវបានគេមើលងាយ ដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដែលគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិពុនចាប (Punjabi)។

ចលនាបំបែកខ្លួនសំខាន់ៗ រួមមាន ចលនាប្រជាជនបាឡូជ (Baloch) នៅភាគនិរតី, ចលនាជាតិនិយមស៊ីនដ (Sindhi) នៅភាគអាគ្នេយ៍, និងចលនាប៉ាស្តុន (Pashtun) នៅភាគខាងជើង។ ចលនាទាំងនេះបានបង្កជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងសន្តិភាពដែលអូសបន្លាយជាច្រើនទសវត្សរ៍ ហើយបានធ្វើឲ្យស្ថិរភាពរបស់ប្រទេសប៉ាគីស្ថានប្រឈមនឹងការលំបាកជានិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ដែលមានចលនាបំបែកខ្លួនសកម្ម ស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែននៃប្រទេសជិតខាង ហើយមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ។ យោងតាមវិគីភីឌា ខេត្តបាឡូជីស្ថាន (Balochistan) ជាតំបន់ធំជាងគេរបស់ប៉ាគីស្ថាន តែមានប្រជាជនតិចជាងគេ ហើយសម្បូរទៅដោយភ្នំថ្ម និងវាលខ្សាច់។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិបាឡូជ និងប្រើភាសាបាឡូជ។

ខេត្តស៊ីនដ (Sindh) ស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយទន្លេឥណ្ឌុស (Indus) មានដីសម្បូរបែប និងជាទីតាំងនៃទីក្រុងការ៉ាជី (Karachi) ដែលជាទីក្រុងធំជាងគេ។ ប្រជាជនស៊ីនដ មានវប្បធម៌បុរាណនិងភាសាស៊ីនដដ៏សម្បូរបែប។

នៅភាគខាងជើង ខេត្តខៃប៊ឺរ-ប៉ាក់ទុនខ្វា (Khyber Pakhtunkhwa) និងតំបន់ជីលជីត-បាល់ទីស្ថាន (Gilgit-Baltistan) គឺជាតំបន់ភ្នំក្បែរព្រំដែនអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងចិន។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗនៅទីនេះគឺប៉ាស្តុន និងបាល់ទី (Balti) ដែលខ្លះមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ជាមួយអ៊ីរ៉ង់ និងអាស៊ីកណ្ដាល។

ភាពចម្រុះនេះបានបង្កើតឲ្យមានអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់ដ៏រឹងមាំ ដែលជាមូលដ្ឋាននៃចលនាបំបែកខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃចលនាបំបែកខ្លួននៅប៉ាគីស្ថាន អាចតាមដានតាំងពីការបង្កើតប្រទេសនៅឆ្នាំ ១៩៤៧។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋខ្លះដូចជាកាឡាត (Kalat) ក្នុងតំបន់បាឡូជីស្ថាន បានបដិសេធការចូលរួមជាមួយប៉ាគីស្ថាន ហើយបានបះបោរនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបវិញ។ ចលនាបះបោរជាបន្តបន្ទាប់បានផ្ទុះឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ឆ្នាំ១៩៦០ និងធំដុំមួយនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៣-១៩៧៧ ដែលដឹកនាំដោយគណបក្ស National Awami Party តែត្រូវរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក Zulfikar Ali Bhutto បង្ក្រាបយ៉ាងហិង្សា។

នៅក្នុងខេត្តស៊ីនដ គំនិតជាតិនិយមបានរីកចម្រើនក្រោយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយសារជម្លោះធនធានទឹក និងការគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិពុនចាប និងមូហាជៀរ (Muhajir) នៅតំបន់ទីក្រុង។ ក្រុមជាច្រើនដូចជា Jeay Sindh Qaumi Mahaz បានអំពាវនាវឲ្យមានឯករាជ្យ ឬស្វ័យភាពកាន់តែខ្ពស់។

ចាប់ពីដើមសតវត្សរ៍ទី២១ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធធំមួយបានផ្ទុះឡើងម្ដងទៀតនៅបាឡូជីស្ថាន បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោក Nawab Akbar Bugti ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦។ កងទ័ពរំដោះបាឡូជីស្ថាន (Baloch Liberation Army) និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀត បានធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន-ប៉ាគីស្ថាន (CPEC)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ហេតុផលសេដ្ឋកិច្ចគឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់នៅពីក្រោយចលនាបំបែកខ្លួន។ យោងតាមវិគីភីឌា ខេត្តបាឡូជីស្ថានសម្បូរទៅដោយឧស្ម័នធម្មជាតិ រ៉ែមាស និងទង់ដែង ប៉ុន្តែប្រជាជនភាគច្រើនទទួលបានប្រាក់ចំណូលតិចតួច ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅមានកម្រិតទាប។ អារម្មណ៍ថាត្រូវបានកេងប្រវ័ញ្ចដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល បានជំរុញឲ្យមានកំហឹងនិងការគាំទ្រដល់ក្រុមបំបែកខ្លួន។

នៅស៊ីនដ ការបែងចែកធនធានទឹកពីទន្លេឥណ្ឌុស គឺជាប្រធានបទក្ដៅក្រហាយ ជាពិសេសការដកហូតទឹកទៅកាន់ខេត្តពុនចាប។ សម្រាប់ក្រុមប៉ាស្តុន ការបាត់បង់ដីធ្លីនិងឱកាសសេដ្ឋកិច្ច រួមជាមួយអំពើហិង្សាពីក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ បានបង្កឲ្យមានការមិនពេញចិត្ត។

ខាងវប្បធម៌ ក្រុមទាំងនេះមានមោទនភាពចំពោះភាសា អក្សរសាស្ត្រ និងប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។ ភាសាបាឡូជ ស៊ីនដ និងប៉ាស្តូ (Pashto) សុទ្ធតែមានអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែកពីភាសាអ៊ូរឌូ (Urdu) ដែលជាភាសាជាតិ។ ពួកគេយល់ថា វប្បធម៌របស់ពួកគេកំពុងត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការដាក់សម្ពាធឲ្យធ្វើសមាហរណកម្ម ដែលនាំឲ្យពួកគេងាកទៅរកលទ្ធិជាតិនិយម ឬបំបែកខ្លួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ចលនាបំបែកខ្លួននៅប៉ាគីស្ថាន មានពាក់ព័ន្ធតាមរយៈភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់ និងឥទ្ធិពលនៃគម្រោងខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative) របស់ចិន។ យោងតាមវិគីភីឌា CPEC ដែលជាផ្នែកសំខាន់នៃគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះ បានបង្កើនការវិនិយោគនៅតំបន់បាឡូជីស្ថាន ប៉ុន្តែក៏បានធ្វើឲ្យអំពើហិង្សាកាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយសារក្រុមបំបែកខ្លួនយល់ថាធនធានកំពុងត្រូវបានប្លន់។

ជាងនេះទៀត អស្ថិរភាពនៅប៉ាគីស្ថាន អាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីកណ្ដាល ដែលមានផលប៉ះពាល់ដល់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល និងនយោបាយអន្តរជាតិ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងទទួលឥទ្ធិពលពីការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច ការយល់ដឹងអំពីចលនាបំបែកខ្លួន និងការគ្រប់គ្រងជម្លោះក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ គឺមានសារៈសំខាន់។

ចលនាប្រដាប់អាវុធនៅបាឡូជីស្ថាន ក៏ត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ពីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ អំពីការចោទប្រកាន់ពីការរំលោភសិទ្ធិដោយកងកម្លាំងប៉ាគីស្ថាន។ បញ្ហានេះអាចជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសផ្សេងទៀតក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះជាតិពន្ធ័ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន។