ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី គឺជាប្រទេសមួយដែលគ្មានច្រកសមុទ្រ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុបភាគអាគ្នេយ៍ និងកណ្ដាល លើឧបទ្វីបបាល់កង់។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហុងគ្រីនៅភាគខាងជើង រ៉ូម៉ានីនៅភាគឦសាន ប៊ុលហ្គារីនៅភាគអាគ្នេយ៍ ម៉ាសេដូនខាងជើងនៅភាគខាងត្បូង ក្រូអាតនៅភាគពាយព្យ បូស្នី-ហឺហ្សេហ្គោវីណានៅភាគខាងលិច និងម៉ុងតេណេហ្គ្រោនៅភាគនិរតី។ លើសពីនេះ ស៊ែប៊ីបានអះអាងថាខ្លួនមានព្រំដែនរួមជាមួយនឹងប្រទេសអាល់បានី តាមរយៈដែនដីកូសូវ៉ូដែលមានជម្លោះ។ យោងតាមទិន្នន័យ Wikipedia ប្រជាជនស៊ែប៊ីមានចំនួនប្រមាណ ៦.៦ លាននាក់ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលកូសូវ៉ូ។ រាជធានីបែលក្រាដ (Belgrade) គឺជាទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់ប្រទេស។

ប្រទេសស៊ែប៊ីបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ដោយធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងក្រោយមកជាសាធារណរដ្ឋស្នូលនៃយូហ្គោស្លាវី។ សព្វថ្ងៃនេះ ស៊ែប៊ីជាប្រទេសបេក្ខភាពសម្រាប់សមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុប ហើយនៅតែជាកត្តាសំខាន់ក្នុងស្ថិរភាពតំបន់បាល់កង់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រទេសស៊ែប៊ី ស្ថិតនៅលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ដោយមានទំនាបនៅភាគខាងជើង (តំបន់ Vojvodina) និងភ្នំខ្ពស់ៗនៅភាគខាងត្បូង។ ទន្លេដានូប (Danube) ដែលជាទន្លេវែងជាងគេទីពីរនៅអឺរ៉ុប ហូរកាត់ប្រទេសនេះ និងផ្ដល់សារៈសំខាន់ខាងដឹកជញ្ជូន និងវារីអគ្គិសនី។ ប្រទេសនេះមានភ្នំជាង ១៦៥ និងឧទ្យានជាតិជាច្រើន ដូចជា Kopaonik និង Đerdap ជាដើម ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមកពីជុំវិញពិភពលោក។

យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២២ ដែល Wikipedia បានដកស្រង់ ប្រជាជនស៊ែប៊ីភាគច្រើនជាជនជាតិស៊ែប (Serbs) ប្រមាណជាង ៨០% ហើយនៅមានជនជាតិភាគតិចដូចជា ហុងគ្រី បូស្នី និងរ៉ូម៉ានីជាដើម។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាស៊ែប (Serbian) ដែលប្រើទាំងអក្សរស៊ីរីលីក (Cyrillic) និងអក្សរឡាតាំង (Latin) ជាលក្ខណៈពិសេសមួយដែលគេហៅថា synchronic digraphia។ សាសនាសំខាន់ជាងគេគឺគ្រិស្តសាសនានិកាយអូធូដុក (Eastern Orthodoxy) ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើវប្បធម៌ជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បានរៀបរាប់ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ែប៊ី មានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយមានវប្បធម៌វីនកា (Vinča) ដែលមានអាយុកាលប្រមាណ ៤០០០–៤៥០០ ឆ្នាំមុនគ.ស។ នៅក្នុងសម័យរ៉ូម៉ាំង ទឹកដីស៊ែប៊ីបច្ចុប្បន្នគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃចក្រភព ហើយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះជឿថា អធិរាជរ៉ូម៉ាំងរហូតដល់ ១៨ អង្គ បានប្រសូតនៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវជាប្រទេសស៊ែប៊ី។

ក្នុងយុគសម័យកណ្ដាល ស៊ែប៊ីបានឈានឡើងជាអាណាចក្រមួយដ៏មានឥទ្ធិពល ក្រោមការដឹកនាំរបស់អធិរាជ Stefan Dušan (គ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៤៦) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Dušan the Mighty។ យ៉ាងណាមិញ សមរភូមិកូសូវ៉ូក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៩ ដែលស៊ែប៊ីចាញ់ចក្រភពអូតូម៉ង់ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់ដែលបានបង្កប់ក្នុងស្មារតីជាតិនិយមស៊ែប៊ីរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ បន្ទាប់ពីការត្រួតត្រារបស់អូតូម៉ង់អស់ជាច្រើនសតវត្ស ការបះបោរស៊ែប៊ី (Serbian Revolution) នៅដើមសតវត្សទី ១៩ បាននាំទៅដល់ការបង្កើតរដ្ឋស៊ែប៊ីទំនើប ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Karađorđe និង Miloš Obrenović។

នៅសតវត្សទី ២០ ស៊ែប៊ីបានដើរតួជាស្នូលក្នុងការបង្កើតប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដែលក្នុងនោះស៊ែប៊ីបានបាត់បង់ប្រជាជនប្រមាណ ៨៥០,០០០ នាក់ ឬមួយភាគបួននៃចំនួនប្រជាជនមុនសង្គ្រាម។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងបន្ទាប់មកក្នុងសម័យសង្គមនិយមក្រោមការដឹកនាំរបស់ Josip Broz Tito ស៊ែប៊ីនៅតែជាសាធារណរដ្ឋមួយក្នុងសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី។ ការដួលរលំនៃយូហ្គោស្លាវីក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ បាននាំមកនូវជម្លោះបង្ហូរឈាម រួមទាំងសង្គ្រាមកូសូវ៉ូឆ្នាំ ១៩៩៩ ដែលបណ្ដាលឲ្យមានការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អង្គការណាតូ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយពីឆ្នាំ ២០០០ ស៊ែប៊ីបានដើរលើផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ និងកំណែទម្រង់នយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចស៊ែប៊ី គឺជាសេដ្ឋកិច្ចចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ (upper-middle income) ដោយពឹងផ្អែកលើវិស័យសេវាកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម។ ប្រទេសនេះជាប្រទេសផ្គត់ផ្គង់ផ្លែឈើកកធំជាងគេមួយទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុប ហើយផលិតផលដូចជា រ៉ាស់ប៊ែរី (raspberry) ប្លែកប៊ែរី (blackberry) និងប៉ោម គឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់។ លើសពីនេះ រោងចក្ររថយន្ត Fiat នៅ Kragujevac គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃវិស័យឧស្សាហកម្ម ហើយស្ថានីយវារីអគ្គិសនី Đerdap 1 នៅលើទន្លេដានូប គឺជាស្ថានីយមួយធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប។

ផ្នែកវប្បធម៌ ស៊ែប៊ីមានបេតិកភណ្ឌដ៏សំបូរបែប ដោយមានវត្តអារាមគ្រិស្តអូធូដុកជាច្រើន ដូចជា វត្ត Manasija និងវិហារ Saint Sava ដែលជាព្រះវិហារអូធូដុកធំជាងគេមួយនៅលើពិភពលោក។ សិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រក៏រីកចម្រើនដែរ ដោយ Ivo Andrić បានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ។ ក្នុងវិស័យកីឡា ស៊ែប៊ីមានអត្តពលិកល្បីៗដូចជា Novak Djokovic (វាយកូនបាល់) និង Nikola Jokic (បាល់បោះ) ដែលជាសមិទ្ធផលជាតិ។ ម្ហូបអាហារស៊ែប៊ីក៏មានលក្ខណៈពិសេសដោយមានមុខម្ហូបដូចជា សាច់អាំង និងស្ពៃក្ដោបជ្រក់ជាដើម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសស៊ែប៊ីកំពុងដើរលើមាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកការចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែការចរចាត្រូវបានយឺតយ៉ាវដោយសារបញ្ហាកូសូវ៉ូ ដែលបានប្រកាសឯករាជ្យពីស៊ែប៊ីនៅឆ្នាំ ២០០៨ ប៉ុន្តែស៊ែប៊ីមិនទទួលស្គាល់ឡើយ។ តាម Wikipedia លោក Aleksandar Vučić ដែលជាប្រធានាធិបតីតាំងពីឆ្នាំ ២០១៧ បានដឹកនាំប្រទេសដោយមានគោលនយោបាយការទូតដ៏ស្មុគស្មាញ រក្សាតុល្យភាពរវាងសហភាពអឺរ៉ុប រុស្ស៊ី និងចិន។ ស៊ែប៊ីក៏ជាប្រទេសសំខាន់ក្នុងតំបន់បាល់កង់ ដោយមានឥទ្ធិពលលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ស្ថានភាពនៅស៊ែប៊ីអាចជាមេរៀនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការកសាងជាតិ និងការដោះស្រាយជម្លោះក្រោយសង្គ្រាម។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោកដែលបែកខ្ញែក ទីតាំងរបស់ស៊ែប៊ីរវាងមហាអំណាច បង្ហាញពីរបៀបដែលប្រទេសតូចមួយព្យាយាមរក្សាអធិបតេយ្យភាព និងផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួន។ ការវិវត្តនយោបាយថ្មីៗ និងកិច្ចខិតខំធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសជិតខាង ក៏ជាប្រធានបទដែលត្រូវបានតាមដានដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិផងដែរ។