ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភាពរើសអើងផ្អែកលើយេនឌ័រ (Sexism) គឺជាការប្រកាន់ពូជសាសន៍ ឬការរើសអើងដោយផ្អែកលើភេទ ឬយេនឌ័ររបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ តាម Wikipedia ភាពរើសអើងនេះអាចប៉ះពាល់ដល់មនុស្សគ្រប់ភេទ ប៉ុន្តែភាគច្រើនប៉ះពាល់ដល់ស្ត្រី និងកុមារី។ វាជាប់ទាក់ទងនឹងតួនាទីយេនឌ័រ និងការគិតស្មុគ្រស្មាញ ហើយអាចរួមបញ្ចូលនូវជំនឿថាភេទមួយមានឧត្តមភាពជាងភេទមួយទៀត។ ភាពរើសអើងយេនឌ័រធ្ងន់ធ្ងរអាចបង្កឱ្យមានការយាយីផ្លូវភេទ ការរំលោភសេពសន្ថវៈ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទផ្សេងៗទៀត។

យោងតាម Wikipedia បន្ថែម ការរើសអើងយេនឌ័រក៏សំដៅទៅលើការរំលោភលើឱកាសស្មើគ្នា ឬការរំលោភលើសមភាពលទ្ធផលដោយផ្អែកលើយេនឌ័រ ដែលហៅថាសមភាពជាក់ស្តែង។ វាអាចកើតឡើងពីទម្លាប់សង្គម ឬបទដ្ឋានវប្បធម៌ ហើយបានក្លាយជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សានិងសកម្មភាពនយោបាយទូទាំងពិភពលោក។

និយមន័យ និងទម្រង់នៃការរើសអើង

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការរើសអើងយេនឌ័រមានទម្រង់ជាច្រើន រួមមានការរើសអើងក្នុងវិស័យការងារ ការអប់រំ និងនយោបាយ។ ការគិតស្មុគ្រស្មាញអំពីតួនាទីយេនឌ័រ ដូចជាស្ត្រីគួរតែធ្វើការងារផ្ទះ ហើយបុរសគួរជាអ្នករកប្រាក់ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់នៃភាពរើសអើង។ រូបភាពផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក៏ដើរតួនាទីក្នុងការបន្តការគិតស្មុគ្រស្មាញនេះដែរ ដូចជារូបភាពស្ត្រីដែលត្រូវបានបង្ហាញជាវត្ថុផ្លូវភេទនៅក្នុងម៉ឺនុយស្រាទំពាំងបាយជូរ ឬផ្ទាំងប៉ាណូដែលមានចំណងជើងថា «តើអ្នកជាស្ត្រីឬ?»។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មានទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរដូចជាការដុតស្ត្រីមេម៉ាយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ (Sati) ដែលតាម Wikipedia បានកើតមានរហូតដល់ដើមសតវត្សទី១៩។ ចំណែកការកាត់ស្បែកស្ត្រី (FGM) ការបង្ខំឱ្យរៀបការនៅវ័យកុមារ និងការវាយប្រហារដោយទឹកអាស៊ីត ក៏ជាទម្រង់នៃអំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រដែលនៅតែកើតមានក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ននេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភាពរើសអើងយេនឌ័រមានប្រវត្តិជាយូរមកហើយ។ នៅចុងសតវត្សទី១៩និងដើមសតវត្សទី២០ ចលនា Suffragette នៅចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានទាមទារសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ស្ត្រី។ រូបភាពពី Wikipedia បង្ហាញការចាប់ខ្លួនអ្នកស្រ្តី Dora Thewlis ក្នុងឆ្នាំ១៩១៤ នៅក្រុងឡុងដ៍។ មុនសម័យនេះ ស្ត្រីត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានឋានៈទាបជាងបុរស ហើយសៀវភៅ Malleus Maleficarum (១៥២០) បាននាំឱ្យមានការប្រមាញ់មេធ្មប់ ដែលភាគច្រើនសំដៅទៅលើស្ត្រី។

នៅក្នុងវប្បធម៌មួយចំនួន ការចងជើងនៅក្នុងប្រទេសចិន និងការបង្ខំឱ្យស្ត្រីស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ផ្កាឈូក (ដូចរូបភាព Louis XV) បង្ហាញពីការដាក់តួនាទីយេនឌ័រយ៉ាងតឹងរឹង។ តាម Wikipedia ការតស៊ូដើម្បីសមភាពបានបន្តរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ នៅពេលដែលប្រទេសជាច្រើនចាប់ផ្តើមអនុម័តច្បាប់ប្រឆាំងការរើសអើង ហើយចលនាស្ត្រីនិយមនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០-១៩៧០ បានជំរុញការផ្លាស់ប្តូរសង្គមយ៉ាងខ្លាំង។

ផលប៉ះពាល់ និងទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ភាពរើសអើងយេនឌ័រមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជាក់ស្តែង។ គម្លាតប្រាក់ឈ្នួលរវាងយេនឌ័រនៅតែជាការពិតសូម្បីតែនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វប្រាក់ចំណូលប្រចាំសប្តាហ៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ២០០៩។ ស្ត្រីគ្រប់ពូជសាសន៍ទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលទាបជាងបុរស ដែលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរើសអើងនៅកន្លែងធ្វើការ។

ក្រៅពីវិស័យសេដ្ឋកិច្ច អំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័របង្កការឈឺចាប់ខាងរាងកាយ និងផ្លូវចិត្តយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ តាម Wikipedia ឧទាហរណ៍ដូចជាការវាយប្រហារដោយទឹកអាស៊ីតនៅកម្ពុជា ឬការបង្ខំឱ្យរៀបការដោយមានបណ្ណាការនៅឥណ្ឌា គឺជាភស្តុតាងនៃការចាត់ទុកស្ត្រីជាវត្ថុ។ អង្គការ Amnesty International បានរាយការណ៍ថា «អំពើហិង្សាទាក់ទងនឹងបណ្ណាការនៅតែបន្ត ហើយវាជាឧទាហរណ៍នៃអ្វីដែលកើតឡើងនៅពេលស្ត្រីត្រូវបានចាត់ទុកជាទ្រព្យសម្បត្តិ»។

ការជ្រើសរើសភេទទារក (sex-selective abortion) ក៏ជាទម្រង់មួយនៃភាពរើសអើងដែលនាំឱ្យអតុល្យភាពអត្រាកំណើត ដូចក្នុងផែនទីពិភពលោកឆ្នាំ២០១២។ បញ្ហានេះបានបង្កឱ្យមានយុទ្ធនាការប្រឆាំងនៅក្នុងប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា ដោយរដ្ឋាភិបាលចិនបានដាក់ពាក្យស្លោកថា «បង្ក្រាបការកំណត់ភេទទារកនិងការបញ្ចប់គភ៌ដោយខុសច្បាប់»។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ភាពរើសអើងយេនឌ័រនៅតែជាបញ្ហាសកល។ ចលនា #MeToo ដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៧ បានលាតត្រដាងពីវិសាលភាពនៃការយាយីផ្លូវភេទ និងការរំលោភអំណាចក្នុងឧស្សាហកម្មភាពយន្ត និងវិស័យផ្សេងៗ។ តាមការរាយការណ៍ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ (ហើយបានលើកយកមកបង្ហាញក្នុង Wikipedia) ការតវ៉ាដូចជាបាតុកម្មនៅទីក្រុង Bangalore ប្រទេសឥណ្ឌា ក្រោយពីមានការរំលោភស្ត្រីជាសមូហភាពនៅទីក្រុង Delhi ឆ្នាំ២០១២ បានបង្ហាញពីកំហឹងរបស់សាធារណជនចំពោះអំពើហិង្សាយេនឌ័រ។

នៅកម្ពុជា ភាពរើសអើងយេនឌ័របង្ហាញខ្លួនតាមរយៈអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ការរើសអើងនៅកន្លែងធ្វើការ និងបទល្មើសដូចជាការវាយប្រហារដោយទឹកអាស៊ីត។ រូបភាពជនរងគ្រោះពី Wikipedia គឺជាការរំឭកពីតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលកំពុងធ្វើការដើម្បីពង្រឹងច្បាប់ប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សាយេនឌ័រ និងផ្តល់ជំនួយដល់ជនរងគ្រោះ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីភាពរើសអើងយេនឌ័រ មិនត្រឹមតែជាប្រធានបទសកលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាមានផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់សង្គមខ្មែរ។ ការគាំទ្រសមភាពយេនឌ័រ និងការប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សា ជាជំហានដ៏សំខាន់ឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព និងយុត្តិធម៌។