ទិដ្ឋភាពទូទៅ

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា អំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទ សំដៅទៅលើការប្រព្រឹត្តិដែលមានលក្ខណៈផ្លូវភេទ និងមិនត្រូវបានស្វាគមន៍ ដោយស្ថិតនៅលើវិសាលគមមួយដែលរួមបញ្ចូលអាកប្បកិរិយាផ្លូវភេទជាច្រើនប្រភេទ។ វាអាចមានចាប់ពីអាកប្បកិរិយាដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសមរម្យដោយសីលធម៌បុគ្គល ឬសង្គម រហូតដល់ការបៀតបៀនផ្លូវភេទ និងការរំលោភផ្លូវភេទដែលជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ក៏បានចាត់ទុកអំពើហិង្សាផ្លូវភេទថាជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដ៏សំខាន់ផងដែរ។ WHO បានប៉ាន់ប្រមាណថា ស្ត្រីប្រមាណ ១ ក្នុងចំណោម ៣ នាក់នៅទូទាំងពិភពលោកធ្លាប់ទទួលរងនូវអំពើហិង្សាផ្លូវកាយ ឬផ្លូវភេទក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ។

ប្រភេទនៃអំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទ

យោងតាមវិគីភីឌា អំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទគ្របដណ្តប់លើជួរនៃអាកប្បកិរិយាដ៏ធំទូលាយ ដែលរួមមាន៖ ការបៀតបៀនផ្លូវភេទ (ការស្នើសុំផ្លូវភេទដោយមិនចង់បាន ឬការប្រព្រឹត្តិដែលបង្កើតបរិយាកាសអរិភាព) ការរំលោភផ្លូវភេទ (ការប៉ះពាល់ផ្លូវភេទដោយគ្មានការយល់ព្រម) ការរំលោភសេពសន្ធវៈ (ការរួមភេទដោយបង្ខំ) និងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ។ អាកប្បកិរិយាមួយចំនួនអាចគ្រាន់តែជាការរំលោភលើក្រមសីលធម៌នៅកន្លែងធ្វើការ ឬការប្រមាថដោយពាក្យសំដី ខណៈខ្លះទៀតជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរ។ វិសាលគមនេះបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃប្រធានបទនេះ ដែលអាចខុសគ្នាតាមវប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធច្បាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងអំពីអំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទបានវិវត្តន៍ជាលំដាប់។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្របខណ្ឌច្បាប់ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក គោលការណ៍ណែនាំដំបូងស្តីពីការបៀតបៀនផ្លូវភេទត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគណៈកម្មការឱកាសការងារស្មើភាព (EEOC) ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០។ នេះបានកត់សម្គាល់ការទទួលស្គាល់ផ្លូវច្បាប់ជាផ្លូវការថាការបៀតបៀនផ្លូវភេទគឺជាទម្រង់នៃការរើសអើង។ បន្ទាប់មកប្រទេសជាច្រើនបានអនុម័តច្បាប់ហាមឃាត់ការបៀតបៀនផ្លូវភេទ និងការរំលោភផ្លូវភេទ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) បានបង្កើតអនុសញ្ញាស្តីពីការលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងប្រឆាំងនឹងស្ត្រី (CEDAW) ដែលមានបទប្បញ្ញត្តិពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ។

នៅចុងសតវត្សទី ២០ និងដើមសតវត្សទី ២១ ចលនាសង្គមជាច្រើនបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើនការយល់ដឹងអំពីបញ្ហានេះ។ ចលនា #MeToo ដែលបានផ្ទុះឡើងជាសកលក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ បានលាតត្រដាងករណីធំៗជាច្រើននៃការប្រព្រឹត្តិខុសផ្លូវភេទ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកម្សាន្ត នយោបាយ និងសាជីវកម្ម។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនានេះបាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ហើយបានជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាជាសាធារណៈអំពីព្រំដែននៃការយល់ព្រម និងអំណាច។ ចលនា #MeToo ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការបង្កើតច្បាប់ថ្មីៗ ដូចជាការពន្យាររយៈពេលនៃការផុតអាជ្ញាសម្រាប់បទល្មើសផ្លូវភេទនៅក្នុងរដ្ឋមួយចំនួនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកជាដើម។

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅកន្លែងធ្វើការ ការបៀតបៀនផ្លូវភេទអាចបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ផលិតភាព ការចំណាយផ្នែកច្បាប់ខ្ពស់ និងការថយចុះសីលធម៌ការងារ។ ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនបានអនុវត្តគោលនយោបាយប្រឆាំងការបៀតបៀន និងការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ។ WHO បានរាយការណ៍ថា អំពើហិង្សាផ្លូវភេទ រួមទាំងការបៀតបៀន អាចបណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តដូចជាជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត និងភាពតានតឹងក្រោយប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត (PTSD) ហើយការព្យាបាលបញ្ហាទាំងនេះអាចមានការចំណាយខ្ពស់សម្រាប់សង្គម។

វប្បធម៌ក៏ដើរតួនាទីក្នុងការកំណត់ថាតើអាកប្បកិរិយាមួយត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសមរម្យឬអត់។ អ្វីដែលអាចទទួលយកបាននៅក្នុងសង្គមមួយ អាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការបៀតបៀននៅក្នុងសង្គមមួយទៀត។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ឆ្ពោះទៅរកការគោរពព្រំដែនផ្លូវភេទ និងការយល់ព្រមកំពុងបន្តកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក។ ការអប់រំស្តីពីការយល់ព្រម និងការគោរពរាងកាយអ្នកដទៃ បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីសិក្សានៅតាមសាលារៀនក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅទូទាំងពិភពលោក ការយកចិត្តទុកដាក់លើអំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទបានកើនឡើងជាលំដាប់ ដោយសារចលនា #MeToo និងការរាយការណ៍ពីករណីធំៗ។ យោងតាម WHO ការបង្ការ និងឆ្លើយតបចំពោះអំពើហិង្សាផ្លូវភេទគឺជាអាទិភាពសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់មួយ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រធានបទនេះក៏កំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង ជាមួយនឹងការលើកឡើងជាសាធារណៈពីតម្រូវការពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ និងការអប់រំស្តីពីការយល់ព្រមផ្លូវភេទ។ អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) បានរាយការណ៍ថា ករណីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទជាច្រើននៅកម្ពុជាមិនត្រូវបានរាយការណ៍ ដោយសារការភ័យខ្លាច និងការមាក់ងាយសង្គម។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមបានផ្តល់វេទិកាដល់ជនរងគ្រោះក្នុងការចែករំលែកបទពិសោធន៍របស់ពួកគេ និងទាមទារយុត្តិធម៌។