ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិសឺប៉ា (Sherpa) គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចដែលមានដើមកំណើតពីក្រុមជនជាតិទីបេ ហើយរស់នៅលើតំបន់ភ្នំខ្ពស់ក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់ ឥណ្ឌា និងតំបន់ស្វយ័តទីបេនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ពួកគេភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តបាក់ម៉ាទី (Bagmati) និងកូស៊ី (Koshi) នៅភាគខាងកើតនេប៉ាល់ ព្រមទាំងមានសហគមន៍នៅភាគខាងជើងទីក្រុងកាត់ម៉ាន់ឌូ (Kathmandu) ដូចជាប៊ីហ្គូ (Bigu) និងហេឡាំប៊ូ (Helambu)។ លើសពីនេះ ពួកគេក៏មានវត្តមាននៅក្នុងស្រុកធីងគ្រី (Tingri County) នៃទីបេ ប្រទេសប៊ូតង់ និងរដ្ឋស៊ីកគីម (Sikkim) និងភាគខាងជើងរដ្ឋបេងហ្គាល់ខាងលិច (West Bengal) នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ ជនជាតិសឺប៉ាមានវប្បធម៌ដែលចាក់ឫសលើព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ហើយបានសាងសង់វត្តដែលហៅថា ហ្គុមប៉ា (gompa) នៅតាមតំបន់រស់នៅរបស់ខ្លួន។ ក្នុងចំណោមវត្តទាំងនោះ វត្តតេងបូឆេ (Tengboche) គឺជាវត្តបព្វជិតដំបូងគេនៅក្នុងតំបន់សូលូ-ខុមប៊ូ (Solu-Khumbu) ដែលបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ដែលជនជាតិសឺប៉ារស់នៅ គឺជាផ្នែកមួយនៃជួរភ្នំហិម៉ាឡៃដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ និងអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា ទីតាំងសំខាន់ៗរបស់ពួកគេរួមមានខេត្តបាក់ម៉ាទី និងកូស៊ី តំបន់ហេឡាំប៊ូ ប៊ីហ្គូ និងតំបន់ជាយក្រុងកាត់ម៉ាន់ឌូ។ ក្រៅពីនេះ ពួកគេក៏បានតាំងទីលំនៅនៅក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀតដូចជា ធីងគ្រីនៃទីបេ ប្រទេសប៊ូតង់ ស៊ីកគីម និងបេងហ្គាល់ខាងលិច។ ចំនួនប្រជាជនសរុបមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភពដែលបានផ្តល់ឱ្យទេ ប៉ុន្តែគេអាចដឹងថាពួកគេជាសហគមន៍ដែលបែកខ្ញែកតាមភូមិសាស្ត្រដែលដាច់ស្រយាលពីគ្នា។ រូបភាពពី Wikipedia បង្ហាញពីស្ថាបត្យកម្មផ្ទះរបស់ពួកគេ ដែលប្រើដំបូលដែកដើម្បីទប់ទល់នឹងព្រិលធ្លាក់ខ្លាំង និងរក្សាសីតុណ្ហភាពក្នុងផ្ទះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការសរសេររបស់ Wikipedia ជនជាតិសឺប៉ាមានប្រវត្តិដែលចាប់ផ្តើមពីការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិទីបេចូលទៅក្នុងជ្រលងភ្នំនេប៉ាល់កាលពីរាប់សតវត្សមុន។ ពួកគេបាននាំយកនូវព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ និងទំនៀមទម្លាប់ព្រះសង្ឃមកជាមួយ ដែលបានក្លាយជាគ្រឹះនៃវប្បធម៌សឺប៉ា។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺការស្ថាបនាវត្តតេងបូឆេ (Tengboche) ដែលជាវត្តបព្វជិតដំបូងនៅក្នុងតំបន់សូលូ-ខុមប៊ូ (Solu-Khumbu)។ វត្តនេះបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការវិវត្តផ្នែកសាសនាពីការអនុវត្តតាមលំនៅឋានទៅជាសហគមន៍សង្ឃដែលមានវិន័យតឹងរឹង។ វត្តថាមេ (Thame Gompa) ដែលជាវត្តមួយទៀតត្រូវបានលើកឡើងដោយ Wikipedia ថាជាផ្នែកនៃបណ្តាវត្តជាច្រើននៅទូទាំងតំបន់សឺប៉ា។ ប្រពៃណីនៃការសាងសង់វត្តហ្គុមប៉ាបានជួយឱ្យពួកគេរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ ភាសា និងជំនឿសាសនាយ៉ាងរឹងមាំរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វប្បធម៌របស់ជនជាតិសឺប៉ាគឺជាលទ្ធផលនៃការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៅលើភ្នំខ្ពស់។ រូបភាពពី Wikipedia បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីដែលមានពណ៌ចម្រុះ និងស្ថាបត្យកម្មដំបូលដែកដែលមានលក្ខណៈពិសេស។ សកម្មភាពសង្គមនិងសាសនាផ្តោតលើវត្តអារាម ដែលជាកន្លែងសម្រាប់ការអប់រំ ពិធីបុណ្យ និងការប្រមូលផ្តុំសហគមន៍។ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច គេអាចសង្កេតឃើញតាមរយៈរូបភាពមួយថា ជនជាតិសឺប៉ាខ្លះបានចូលរួមក្នុងឧស្សាហកម្មឡើងភ្នំជាអ្នកនាំផ្លូវ ដូចលោក ពេម ឌ័រជី សឺប៉ា (Pem Dorjee Sherpa) ដែលថតនៅ Khumbu Icefall ។ ការងារនេះបានក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ និងបានភ្ជាប់សហគមន៍សឺប៉ាទៅនឹងសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍សកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសម័យទំនើបនេះ ជនជាតិសឺប៉ាបានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិ ជាពិសេសតាមរយៈតួនាទីរបស់ពួកគេជាអ្នកនាំផ្លូវឡើងភ្នំអេវើរេស (Mount Everest) និងកំពូលភ្នំដទៃទៀតនៅហិម៉ាឡៃ។ Wikipedia បានចាប់យករូបភាពអ្នកនាំផ្លូវម្នាក់នៅក្នុងសកម្មភាពលើ Khumbu Icefall ដែលជាផ្លូវដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ។ វិស័យនេះបានផ្តល់ឱកាសការងារដល់សហគមន៍សឺប៉ាជាច្រើន និងបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប៉ុបសកល។ ទន្ទឹមនឹងនេះ វត្តអារាមប្រពៃណីដូចជាថាមេ និងតេងបូឆេនៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជំនឿ និងជាភស្តុតាងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់របស់ពួកគេ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរនៅលើពិភពលោក ការស្វែងយល់អំពីជនជាតិសឺប៉ាផ្តល់នូវទស្សនវិស័យអំពីការរក្សាវប្បធម៌ក្នុងពេលដែលប្រឈមនឹងឥទ្ធិពលខាងក្រៅ និងការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថាន។