KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់៣០ មិថុនា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ៣០ មិថុនា ២០២៦

ខេត្តស៊ីឈួន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទេសភាពទីក្រុងឆេងទូ ដែលមានភ្នំព្រិលនៅពីក្រោយ ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ខេត្តស៊ីឈួនគឺជាខេត្តដ៏ធំមួយស្ថិតនៅតំបន់និរតីនៃប្រទេសចិន។ ខេត្តនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងអាងស៊ីឈួន និងខ្ពង់រាបទីបេ ដោយមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់ទន្លេជីនសា ខាងជើងជាប់ជួរភ្នំដាបា និងខាងត្បូងជាប់ខ្ពង់រាបយូណាន-គួយចូវ។ រាជធានីរបស់ខេត្តគឺទីក្រុងឆេងទូ ដែលជាទីក្រុងធំនិងទំនើប។ ប្រជាជនខេត្តនេះមានចំនួនប្រមាណ ៨៣ លាននាក់។ ខេត្តស៊ីឈួនមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តឈីងហៃ និងកានស៊ូនៅខាងជើង ខេត្តសានស៊ី និងទីក្រុងឆុងឈីងនៅខាងកើត ខេត្តគួយចូវ និងយូណាននៅខាងត្បូង និងតំបន់ស្វយ័តទីបេនៅខាងលិច។

ខេត្តស៊ីឈួនល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោកដោយសារខ្លាឃ្មុំផេនដាយក្ស ម្ហូបអាហារហឹរដ៏មានរសជាតិពិសេស និងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងធម្មជាតិសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជាព្រះពុទ្ធបដិមាធំនៅលេឝាន និងទីតាំងបុរាណវិទ្យាសានស៊ីងឌុយជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ទេសភាពហួងឡុងក្នុងខេត្តស៊ីឈួន ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្ររបស់ខេត្តស៊ីឈួនមានលក្ខណៈចម្រុះខ្លាំង ដោយមានទាំងអាងទំនាបមានជីជាតិ ដែលជាតំបន់កសិកម្មដ៏សំខាន់ និងតំបន់ភ្នំខ្ពស់ៗនៃខ្ពង់រាបទីបេនៅភាគខាងលិច។ ទន្លេសំខាន់ៗរួមមានទន្លេជីនសានៅភាគខាងលិច ហើយជួរភ្នំដាបានៅភាគខាងជើងផ្តល់ជារនាំងធម្មជាតិ។ យោងតាមវីគីភីឌា ប្រជាជនសរុបមាន ៨៣ លាននាក់ ដោយប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិហាន។ ជនជាតិយីគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំជាងគេនៅក្នុងខេត្តនេះ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពពីវីគីភីឌា។ ភាសាស៊ីឈួន ដែលជាភាសាចិនមួយប្រភេទ ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយមានវាក្យសព្ទ និងសំនៀងខុសពីភាសាចិនកុកងឺស្តង់ដារ។ ក្រៅពីនេះ ខេត្តស៊ីឈួនក៏មានទេសភាពធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាតល្បីល្បាញដូចជាតំបន់ហួងឡុង ជីវជៃគូ និងភ្នំស៊ីគូនាង (Mount Siguniang) ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ រូបភាពពីវីគីភីឌាក៏បង្ហាញពីភូមិលីនផាន (Linpan) ដែលជាការតាំងទីលំនៅបែបប្រពៃណីនៅខេត្តនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតកសិកម្មតាមជនបទ។ លើសពីនេះ តំបន់ជីវជៃគូ និងជ្រលងភ្នំប៉ីផេងហ្គូ (Bipenggou) សម្បូរទៅដោយបឹងពហុពណ៌ ទឹកជ្រោះ និងព្រៃឈើរង៉ឺង ដែលធ្វើឱ្យខេត្តនេះក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពូល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

រូបសំណាកសំរឹទ្ធរបស់បូជាចារ្យជាន់ខ្ពស់ពីតំបន់សានស៊ីងឌុយ ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យនគរស៊ូ ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្តស៊ីឈួនមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ តាំងពីសម័យបុរាណ។ ការរកឃើញបុរាណវត្ថុនៅសានស៊ីងឌុយ និងជីនសា បានបង្ហាញពីអត្ថិភាពនៃនគរស៊ូដ៏រីកចម្រើន ដែលមានអាយុកាលជាង ៣០០០ ឆ្នាំមុន។ ក្នុងចំណោមវត្ថុបុរាណដ៏ល្បី មានរូបសំណាកសំរឹទ្ធធំៗ មាសបន្ទះឆ្លាក់ និងផ្កាយមាសព្រះអាទិត្យ (Golden Sun Bird) ដែលបង្ហាញពីជំនាញសិល្បៈ និងបច្ចេកវិទ្យាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់អរិយធម៌នេះ។

នៅសម័យរាជវង្សហានខាងកើត (គ.ស ២៥-២២០) មានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មសំខាន់ៗដូចជា សសរថ្មឆ្លាក់នៅផ្នូរលោកហ្គៅយី ក្នុងក្រុងយ៉ាអាន។ ក្នុងសម័យនគរបី (Three Kingdoms) មេដឹកនាំលីវប៉ីបានដណ្តើមកាន់កាប់ខេត្តយី (Yi Province) ដែលជាឈ្មោះដើមរបស់ស៊ីឈួន ហើយបានបង្កើតនគរស៊ូហាន (Shu Han) ដោយតាំងរាជធានីនៅឆេងទូ។ តាមរយៈការសិក្សាពីវីគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងយោធាដ៏សំខាន់នៅភាគនិរតីប្រទេសចិន។

នៅសម័យរាជវង្សថាង (គ.ស ៦១៨-៩០៧) ព្រះពុទ្ធសាសនាបានរីកចម្រើន ហើយព្រះពុទ្ធបដិមាធំនៅលេឝានត្រូវបានកសាងឡើង ដែលជារូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធឆ្លាក់លើភ្នំដ៏ធំជាងគេក្នុងពិភពលោក។ នៅសតវត្សទី ១៧ ផែនទីឆ្នាំ ១៦៥៩ របស់អ្នកភូមិសាស្ត្រហូឡង់ បង្ហាញពីឈ្មោះ «Suchuen» ដែលជាភស្តុតាងនៃការស្គាល់តំបន់នេះពីសំណាក់អឺរ៉ុប។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទីក្រុងឆុងឈីង (ដែលកាលនោះជាផ្នែកមួយនៃខេត្តស៊ីឈួន) បានទទួលរងការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់កងទ័ពជប៉ុន ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រពីវីគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សំពត់ចិនប៉ាក់បែបស៊ីឈួនដែលមានក្បាច់សត្វបក្សីពីរ ផលិតនៅចន្លោះសតវត្សទី ៧ និងទី ១០ ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខេត្តស៊ីឈួនបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ដោយបានក្លាយជាក្បាលម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយនៅភាគខាងលិចប្រទេសចិន។ ទីក្រុងឆេងទូបានអភិវឌ្ឍទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកវិទ្យា និងពាណិជ្ជកម្ម ដោយមានគម្រោងធំៗដូចជាតំបន់ធានហ្វូថ្មី (Tianfu New Area) និងអគារពាណិជ្ជកម្មទំនើប IFS ។ ផ្លូវហាយវ៉េស៊ីឈួន-ទីបេ ដែលឆ្លងកាត់បឹងកាសាក្នុងស្រុកលូហួ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតភ្ជាប់តំបន់ដាច់ស្រយាល និងជំរុញពាណិជ្ជកម្ម។ យោងតាមរូបភាពពីវីគីភីឌា ផ្លូវធំៗដូចជាមហាវិថីរ៉េនមីនខាងត្បូងនៅឆេងទូ បង្ហាញពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុងទំនើប។

វប្បធម៌ស៊ីឈួនក៏សម្បូរបែប និងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ ម្ហូបអាហារបែបស៊ីឈួន ដែលល្បីខាងរសជាតិហឹរ និងស្ពឹកដោយសារម្រេចស៊ីឈួន រួមមានមុខម្ហូបល្បីៗដូចជា ឡូហបផត (Hotpot) មាន់គុងប៉ាវ (Kung Pao chicken) មីដានដាន (Dandan noodles) និងមីគ្រឿងផ្សំចម្រុះ (Mixed sauce noodles) ជាដើម។ ក្រៅពីនេះ ការផលិតសំពត់ចិនប៉ាក់បែបស៊ីឈួន ដែលមានក្បាច់រចនាល្អិតល្អន់ មានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីរឆេងទូ។ ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងនៃសាសនាចម្រុះផងដែរ៖ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានទីតាំងសំខាន់ៗដូចជាភ្នំអឺម៉ី (Mount Emei) និងព្រះពុទ្ធលេឝាន សាសនាតាវមានវត្តនៅភ្នំឈីងឆេង ព្រមទាំងមានវិហារគ្រិស្តសាសនាដូចជាវិហារកាតូលិកអ៊ីម៉ាឃ្យូឡាតខនសិបស្យុងនៅឆេងទូ វិហារអង់គ្លេកង់ St John's នៅផៅនីង និងវិហារគ្រិស្តប្រូតេស្តង់អ៊ិនគ័ង ព្រមទាំងវត្តអ៊ីស្លាមដូចជាវត្តបាបា។ នៅតំបន់ភាគខាងជើងដូចជាស្រុកសេដា មានវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាបែបទីបេដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃជំនឿសាសនាក្នុងខេត្ត។ តំបន់អភិរក្សខ្លាឃ្មុំផេនដានៅឆេងទូក៏ជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរអន្តរជាតិដ៏សំខាន់ ដែលរួមចំណែកដល់ការអភិរក្សសត្វជិតផុតពូជនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

តំបន់ហិរញ្ញវត្ថុធានហ្វូថ្មីនៅទីក្រុងឆេងទូ ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ខេត្តស៊ីឈួនបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការអភិវឌ្ឍជាតិរបស់ប្រទេសចិន។ គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗ និងការពង្រីកទីក្រុងបានធ្វើឱ្យខេត្តនេះក្លាយជានិមិត្តរូបនៃយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ភាគខាងលិច។ ខ្លាឃ្មុំផេនដាយក្ស ដែលជាសត្វតំណាងរបស់ខេត្ត បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ និងជាផ្នែកមួយនៃការទូតវប្បធម៌របស់ប្រទេសចិន។ យោងតាមរូបភាពពីវីគីភីឌា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនស៊ីឈួនក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដោយប្រើប្រាស់រថយន្តយោធាទំនើប CSK-181។ ការរីកចម្រើនទាំងនេះបង្ហាញពីសារសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខេត្តស៊ីឈួននៅក្នុងប្រទេសចិនសម័យទំនើប ដែលជាព័ត៌មានមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកតាមដានការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់អាស៊ី។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

Related articles · 1 brief

រញ្ជួយដី ៥.៥ រ៉ិចទ័រ វាយប្រហារខេត្តស៊ីឈួន របួស ១៣ នាក់

នៅថ្ងៃចន្ទ ទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ ការរញ្ជួយដីកម្រិត ៥.៥ រ៉ិចទ័រ បានកើតឡើងនៅទីក្រុងយីប៊ីន ខេត្តស៊ីឈួន ភាគនិរតីប្រទេសចិន ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ១៣ នាក់រងរបួស និងមានជម្រៅ ៦ គីឡូម៉ែត្រ។

2 sources · Al Jazeera, The Straits Times