ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចលនាខាលីស្ថាន (Khalistan movement) គឺជាចលនាបំបែកទឹកដីដែលស្វែងរកការបង្កើតមាតុភូមិដាច់ដោយឡែកមួយសម្រាប់ជនជាតិស៊ីក (Sikh) ដោយបង្កើតរដ្ឋអធិបតេយ្យដែលមានឈ្មោះថា ខាលីស្ថាន (Khalistan) នៅក្នុងតំបន់ប៉ុនចាប (Punjab)។ ព្រំដែននៃខាលីស្ថានដែលបានស្នើឡើងមានភាពខុសគ្នា ដោយក្រុមខ្លះស្នើឱ្យរួមបញ្ចូលតែរដ្ឋបញ្ញប (Punjab) នៃប្រទេសឥណ្ឌាដែលមានប្រជាជនស៊ីកភាគច្រើន ខណៈក្រុមដទៃទៀតបានអះអាងថារួមបញ្ចូលទាំងតំបន់ប៉ុនចាបប៉ាគីស្ថាន និងផ្នែកខ្លះនៃភាគខាងជើងឥណ្ឌា ដូចជា ចានឌីហ្គារ (Chandigarh) ហារីយ៉ាណា (Haryana) និង ហ៊ីម៉ាចាល់ប្រាដេស (Himachal Pradesh) ជាដើម។

ចលនានេះកើតចេញពីមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមស៊ីក ហើយបានក្លាយជាចលនាដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើនយោបាយ និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ ជាពិសេសនៅទសវត្សរ៍១៩៨០ ដែលមានអំពើហឹង្សាធំៗកើតឡើង។ វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា វាជាចលនាដែលមានគោលដៅបង្កើតរដ្ឋសម្រាប់ជនជាតិសាសន៍ស៊ីក ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃអត្តសញ្ញាណសាសនា និងជាតិសាសន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ប៉ុនចាបគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលភូមិសាស្ត្រនៃការទាមទារខាលីស្ថាន។ តំបន់នេះស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា ហើយមានប្រវត្តិជាខេត្តមួយក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលគេស្គាល់ថាជា “ខេត្តប៉ុនចាបអង់គ្លេស” (British Punjab)។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៧ នៅពេលបែងចែកឥណ្ឌា ប៉ុនចាបត្រូវបានពុះជាពីរ គឺប៉ុនចាបខាងកើតដែលស្ថិតក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងប៉ុនចាបខាងលិចដែលស្ថិតក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ១៩៦៦ រដ្ឋបញ្ញបភាគខាងកើតត្រូវបានរៀបចំឡើងវិញ ដោយបំបែកចេញជារដ្ឋថ្មីៗ រួមមាន ហារីយ៉ាណា ហ៊ីម៉ាចាល់ប្រាដេស និងរដ្ឋបញ្ញបបច្ចុប្បន្ន។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា រដ្ឋបញ្ញបឥណ្ឌាបច្ចុប្បន្នគឺជារដ្ឋតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលមានប្រជាជនស៊ីកភាគច្រើន។ ជនជាតិស៊ីកនិយាយភាសាពូនចាប៊ី (Punjabi) និងកាន់សាសនាស៊ីក (Sikhism) ដែលជាសាសនាឯកទេសមួយ មានគោលការណ៍សំខាន់ៗដូចជា សមភាព និងការបម្រើសហគមន៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលវិគីភីឌាបានប្រមូលទុក ចលនាខាលីស្ថានមានឫសគល់តាំងពីសម័យបែងចែកឥណ្ឌាឆ្នាំ ១៩៤៧ នៅពេលដែលជនជាតិស៊ីកបាត់បង់ទឹកដីកំណើត និងមានការព្រួយបារម្ភអំពីអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។ ផែនទីបែងចែកដែលចេញដោយក្រសួងភូមិសាស្ត្រអង់គ្លេសនាឆ្នាំ ១៩៤៧ បានសម្គាល់តំបន់មួយថាជា “មាតុភូមិស៊ីក” ដែលបង្ហាញថាគំនិតបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យសម្រាប់ស៊ីកមានតាំងពីពេលនោះមកម៉្លេះ។

ចលនានេះបានពង្រីកឡើងខ្លាំងក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៧០ និង ១៩៨០ ដោយមានការកើនឡើងនៃសកម្មភាពយោធា និងការទាមទារនយោបាយ។ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតគឺការធ្វើឃាតនាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា អ៊ីនឌីរ៉ា ហ្គានឌី នៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយឆ្មាំសន្តិសុខស៊ីករបស់នាង ក្រោយពីនាងបានបញ្ជាឱ្យធ្វើប្រតិបត្តិការយោធានៅក្នុងព្រះវិហារមាស (Golden Temple) ដែលជាទីសក្ការៈរបស់ស៊ីក។ ការធ្វើឃាតនេះបានបង្កឱ្យមានអំពើហិង្សាប្រឆាំងស៊ីកនៅទូទាំងប្រទេសឥណ្ឌា និងធ្វើឱ្យចលនាខាលីស្ថានកាន់តែមានភាពជ្រុលនិយម។

ឧក្រិដ្ឋកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងចលនាខាលីស្ថាន គឺការបំផ្ទុះយន្តហោះ Air India Flight 182 ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨៥ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់បាត់បង់ជីវិត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំពើភេរវកម្មដែលធ្វើឡើងដោយក្រុមស៊ីកជ្រុលនិយមដែលកំពុងតស៊ូដើម្បីខាលីស្ថាន ហើយបានបន្សល់ទុកនូវរបួសយ៉ាងជ្រៅដល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ព្រមទាំងសហគមន៍ស៊ីកនៅទូទាំងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តំបន់ប៉ុនចាបត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាយូរមកហើយថាជា “ជង្រុកស្បៀងនៃប្រទេសឥណ្ឌា” ដោយសារតែដីមានជីជាតិ និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រទំនើប ដែលជួយទ្រទ្រង់ផលិតកម្មស្រូវសាលី និងដំណាំផ្សេងៗ។ វប្បធម៌ស៊ីកក៏មានសារៈសំខាន់ខាងសាសនា ភាសា និងសិល្បៈ ដោយមានការរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់អត្តសញ្ញាណជាតិឥណ្ឌា។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្តីស្រមៃនៃខាលីស្ថានបានធ្វើឱ្យមានការបែងចែកនៅក្នុងសហគមន៍នេះ រវាងអ្នកដែលគាំទ្រការបំបែកទឹកដី និងអ្នកដែលចង់រួមរស់ក្នុងសហព័ន្ធឥណ្ឌា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ចលនាខាលីស្ថានបានថមថយកម្លាំងយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ុន្តែវានៅតែជាប្រធានបទនយោបាយដែលរសើប និងជាបញ្ហាសន្តិសុខសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌា។ ក្រុមសកម្មជនដែលគាំទ្រខាលីស្ថាននៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសនៅកាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបន្តធ្វើយុទ្ធនាការដើម្បីផ្សព្វផ្សាយ និងប្រមូលការគាំទ្រ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ឥណ្ឌាតែងតែចោទប្រកាន់ប្រទេសទាំងនេះថាមិនបានចាត់វិធានការគ្រប់គ្រាន់ប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពបំបែកទឹកដី។

អំពើហឹង្សាពីអតីតកាល ដូចជាការបំផ្ទុះយន្តហោះ Air India Flight 182 នៅតែជារបួសដែលមិនទាន់ជាសះស្បើយសម្រាប់គ្រួសារជនរងគ្រោះ ហើយជាការដាស់តឿនពីផលវិបាកនៃចលនាបំបែកទឹកដីនេះ។ ក្នុងបរិបទសាកល ប្រធានបទខាលីស្ថានក៏ជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាស់រវាងអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងការទាមទារស្វ័យស័ច្ចតា ដែលអាចជាមេរៀនសម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រវត្តិនៃចលនាបំបែកទឹកដីដូចគ្នា។