ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អគារខ្ពស់ (skyscraper) គឺជាអគារដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ខ្លាំង ហើយអាចប្រើប្រាស់បានជាអចិន្ត្រៃយ៍ ដែលជាទូទៅត្រូវបានកំណត់ថាមានកម្ពស់យ៉ាងហោចណាស់ ១០០ ម៉ែត្រ ឬ ១៥០ ម៉ែត្រ ប៉ុន្តែមិនទាន់មាននិយមន័យណាមួយដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកលឡើយ ក្រៅពីថាជាអគារខ្ពស់។ អគារខ្ពស់ៗអាចផ្ទុកនូវកន្លែងផ្សេងៗ រួមមានការិយាល័យ តំបន់ពាណិជ្ជកម្ម សណ្ឋាគារ និងកន្លែងស្នាក់នៅជាដើម។ អគារខ្ពស់គឺជាលក្ខណៈទូទៅនៅក្នុងតំបន់កណ្តាលទីក្រុង ឬតំបន់ពាណិជ្ជកម្មកណ្តាល (CBD) នៃទីក្រុងធំៗ ជាពិសេសនៅអាមេរិក អាស៊ី និងអូស្ត្រាលី ដោយសារតម្រូវការខ្ពស់សម្រាប់ទំហំ និងការកំណត់នៃដីធ្លី។

គំរូអគារខ្ពស់បំផុតក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្នគឺ Burj Khalifa នៅឌូបៃ សហព័ន្ធអារ៉ាប់រួម ដែលមានកម្ពស់ ៨២៨ ម៉ែត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការរីករាលដាលនៃអគារខ្ពស់ៗមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងភូមិសាស្ត្រទីក្រុង និងដង់ស៊ីតេប្រជាជន។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងដែលមានដីមានកម្រិតនិងតម្លៃខ្ពស់ ដូចជាហុងកុង ញូវយ៉ក និងសៀងហៃ បានជំរុញឲ្យមានការសាងសង់អគារខ្ពស់ៗយ៉ាងច្រើន។ ឧទាហរណ៍ ហុងកុងមានតម្លៃដីខ្ពស់និងការកំណត់ភូមិសាស្ត្រ ដែលធ្វើឲ្យការសាងសង់អគារខ្ពស់ក្លាយជារឿងសមហេតុផល។ អគារខ្ពស់ៗទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាកន្លែងធ្វើការប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្ទុកលំនៅដ្ឋានសម្រាប់ប្រជាជនយ៉ាងច្រើនក្នុងទំហំដីតូច ជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះលំនៅដ្ឋានក្នុងទីក្រុង។

នៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដូចជាឌូបៃ និងអាប៊ូដាប៊ី អគារខ្ពស់ៗត្រូវបានសាងសង់ឡើងជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបង្កើតសញ្ញាសម្គាល់និងទាក់ទាញវិនិយោគ ខណៈនៅអាស៊ីខាងកើត ការអភិវឌ្ឍនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការចាប់កំណើតនៃអគារខ្ពស់បានចាប់ផ្តើមនៅចុងសតវត្សទី ១៩។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៥ អគារ Home Insurance Building នៅទីក្រុងឈីកាហ្គោ សហរដ្ឋអាមេរិក ជាអគារដំបូងគេដែលប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធដែកថែបទ្រទម្ងន់អគារយ៉ាងពេញលេញ។ វាត្រូវបានហៅថាជា "skyscraper" ដំបូងបង្អស់ ទោះបីជាមុននោះជាង ២០ ឆ្នាំ អគារ Oriel Chambers នៅ Liverpool ចក្រភពអង់គ្លេស បានប្រើប្រាស់ស៊ុមដែកនិងជញ្ជាំងកញ្ចក់ប្រភេទ curtain wall ដែលបានបង្កើតគោលគំនិតថ្មីសម្រាប់សំណង់ខ្ពស់នៅពេលក្រោយ។

ក្នុងដើមសតវត្សទី ២០ អគារខ្ពស់ៗបានរីកដុះដាលនៅញូវយ៉ក ដូចជាអគារ Flatiron Building (ឆ្នាំ ១៩០២) និង Empire State Building (ឆ្នាំ ១៩៣១) ដែលបានកាន់កាប់ងារជាអគារខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោកអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ការបង្កើតជណ្តើរយន្តសុវត្ថិភាពដោយលោក Elisha Otis ក៏ជាកត្តាដែលជំរុញឲ្យអគារខ្ពស់អាចប្រើប្រាស់បានជាក់ស្តែង។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ រចនាបថអន្តរជាតិ (International Style) ដូចជាអគារ Seagram Building (១៩៥៨) បាននាំមកនូវរូបរាងសាមញ្ញ។ វិស្វករ Fazlur Rahman Khan បានណែនាំប្រព័ន្ធប្រអប់ទ្រន (tube frame) ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ដែលអាចឲ្យសំណង់ឡើងដល់កម្ពស់ជាង ៤០០ ម៉ែត្រ ដូចជា Willis Tower និង World Trade Center ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អគារខ្ពស់ៗដើរតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ ដោយសារពួកវាអនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់ដីក្នុងតំបន់ទីក្រុងមានតម្លៃថ្លៃឲ្យអស់ប្រសិទ្ធភាព។ គម្រោងអគារខ្ពស់ទំនើបភាគច្រើនជាអគារពហុមុខងារ ដែលរួមបញ្ចូលការិយាល័យ អាផាតមិន សណ្ឋាគារ និងហាងពាណិជ្ជកម្ម បង្កើនប្រាក់ចំណូលនិងកាត់បន្ថយហានិភ័យវិនិយោគ។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ អគារខ្ពស់ត្រូវគេចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចនិងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យា។ ឧទាហរណ៍ Burj Khalifa បានក្លាយជារូបតំណាងទីក្រុងឌូបៃ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់។ ជាន់កំពូលនៃអគារខ្ពស់ជាច្រើនត្រូវបានកែច្នៃជាកន្លែងទេសភាព ឬភោជនីយដ្ឋាន ដូចជា The Sky Garden នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ដែលជាគំរូនៃការបើកទំហំឯកជនឲ្យក្លាយជាសាធារណៈ។

ស្របពេលនេះ និរន្តរភាពបានក្លាយជានិន្នាការចម្បង ដោយមានការផ្តល់វិញ្ញាបនប័ត្រ LEED សម្រាប់អគារដែលសន្សំថាមពល និងប្រើប្រាស់សម្ភារបៃតង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការសាងសង់អគារខ្ពស់នៅតែបន្តពង្រឹងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើទេសភាពទីក្រុងសកល។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ អគារ Shanghai Tower បានក្លាយជាសំណង់ដែលខ្ពស់បំផុតនិងទទួលបានវិញ្ញាបនប័ត្រ LEED Platinum សម្រាប់ការរចនាសន្សំថាមពល។ ការច្នៃប្រឌិតថ្មីដូចជាការប្រើប្រាស់ឈើប្រណីត (mass timber) ក៏កំពុងត្រូវបានសាកល្បង ដូចជាគម្រោង Ascent MKE នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាអគារខ្ពស់ធ្វើពីឈើបំផុតក្នុងលោក។

ការវិវត្តទាំងនេះកំពុងជំរុញឲ្យក្រុងនានាជុំវិញពិភពលោកគិតឡើងវិញពីរបៀបរៀបចំលំហរស់នៅ ជាពិសេសក្រោយវិបត្តិជំងឺរាតត្បាត ដោយផ្តោតលើសុខភាព ភាពបត់បែន និងនិរន្តរភាព។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការតាមដាននិន្នាការអន្តរជាតិទាំងនេះអាចជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃ នៅពេលដែលទីក្រុងភ្នំពេញនិងក្រុងផ្សេងទៀតក្នុងតំបន់កំពុងឈានចូលយុគសម័យនគរូបនីយកម្មរបស់ខ្លួន។