ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមគឺជាទម្រង់នៃសកម្មភាពនយោបាយ និងសង្គមដែលកើតឡើងនៅលើវេទិកាឌីជីថល ដូចជា Facebook Twitter TikTok និង YouTube ជាដើម។ វារួមមានការចែករំលែកព័ត៌មាន ការបង្កើតញត្តិអនឡាញ ការផ្សាយផ្ទាល់នៃបាតុកម្ម និងការប្រើប្រាស់ហាសធីក (hashtags) ដើម្បីកៀរគរការគាំទ្រ។ យោងតាមវីគីភីឌា បាតុភូតនេះបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍនៃបច្ចេកវិទ្យា Web 2.0 និងការរីករាលដាលនៃស្មាតហ្វូន ដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បង្កើត និងចែកចាយមាតិកាបានយ៉ាងងាយស្រួល។

ទម្រង់តវ៉ានេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងចលនាសង្គមជាច្រើន ដូចជា Arab Spring Occupy Wall Street Black Lives Matter និង #MeToo ។ វាជួយកាត់បន្ថយរបាំងនៃការចូលរួម និងបង្កើនល្បឿននៃការរៀបចំ ប៉ុន្តែក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាដូចជា ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការត្រួតពិនិត្យ និងការបង្រ្កាបពីរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមជារឿងចាំបាច់ក្នុងយុគសម័យឌីជីថលនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមមិនមែនជាលក្ខណៈជាតិតែមួយនោះទេ វាបានរីករាយពាសពេញពិភពលោក។ នៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ានិងអាហ្វ្រិកខាងជើង បាតុកម្ម Arab Spring ឆ្នាំ២០១០-២០១២ ត្រូវបានរៀបចំជាចម្បងតាមរយៈ Facebook និង Twitter ។ នៅអាស៊ីបូព៌ា ហុងកុងបានឃើញការប្រើប្រាស់ Telegram និង LIHKG ក្នុងចលនាឆ្ពោះទៅរកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅអឺរ៉ុប ក្រុម Gilets Jaunes នៅបារាំងបានប្រើប្រាស់ Facebook ដើម្បីប្រមូលផ្តុំបាតុកររាប់រយពាន់នាក់។ រីឯនៅអាមេរិកខាងជើង ចលនា Black Lives Matter និង Occupy Wall Street សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើបណ្តាញសង្គម។

ចំពោះទិន្នន័យប្រជាជនវិញ ក្រុមអ្នកប្រើប្រាស់សំខាន់គឺយុវជនអាយុចន្លោះ ១៨ ដល់ ៣៥ ឆ្នាំ ដែលជាម្ចាស់ឧបករណ៍ស្មាតហ្វូននិងមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអ៊ីនធឺណិត។ យោងតាមវីគីភីឌា យុវជនមាននិន្នាការខ្ពស់ក្នុងការចូលរួមសកម្មភាពតវ៉ាតាមអនឡាញ ដោយសារពួកគេមានភាពប៉ិនប្រសប់ខាងបច្ចេកវិទ្យា និងមានទំនាក់ទំនងសង្គមច្រើនតាមអនឡាញ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ Reuters ប្រទេសកម្ពុជាមានអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមយ៉ាងសកម្ម ដោយ Facebook ជាវេទិកាចម្បងសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន និងសកម្មភាពតវ៉ា។ ការផ្សាយផ្ទាល់តាម Facebook Live ត្រូវបានអ្នកធ្វើសកម្មភាពប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់ដើម្បីទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជន និងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

សកម្មភាពនយោបាយតាមអ៊ីនធឺណិតមានចាប់តាំងពីយុគសម័យអ៊ីមែលនិងវេទិកា Usenet នាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ ចលនា Zapatista នៅម៉ិកស៊ិកជាឧទាហរណ៍ដើមដំបូងដែលប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងទាមទារសិទ្ធិជនជាតិដើម។ យោងតាមវីគីភីឌា ការប្រើប្រាស់អ៊ីមែលដើម្បីប្រមូលផ្តុំការគាំទ្រអន្តរជាតិបានបង្កើតគំរូសម្រាប់សកម្មភាពតវ៉ាឌីជីថលនាពេលក្រោយ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅពេលដែល Facebook ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៤ និង Twitter ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដែលផ្តល់ឧបករណ៍ងាយស្រួលក្នុងការផ្សព្វផ្សាយសារទៅកាន់មហាជន។ ព្រឹត្តិការណ៍ Arab Spring ជាពិសេសចលនានៅទុយនីស៊ី និងអេហ្ស៊ីប បានបង្ហាញពីកម្លាំងនៃបណ្តាញសង្គមក្នុងការប្រមូលផ្តុំបាតុករ និងទម្លាក់របបផ្តាច់ការ។ ក្រោយមក ចលនា Occupy Wall Street នៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ hashtag #OccupyWallStreet ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកចូលរួមរាប់ពាន់នាក់ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក។

ចលនាសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន #MeToo ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ដែលបានលាតត្រដាងពីបញ្ហាបៀតបៀនផ្លូវភេទ និង Black Lives Matter ដែលបានរីករាយពាសពេញពិភពលោក។ នៅកម្ពុជា ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមបានលេចឡើងជារូបរាងនៅពេលដែលពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ Facebook ដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរំលោភដីធ្លី បញ្ហាបរិស្ថាន និងការរំលោភសិទ្ធិ។ ការប្រើប្រាស់ Live Video និងក្រុមសម្ងាត់បានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ក្នុងការជៀសវាងការត្រួតពិនិត្យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វិមាត្រសេដ្ឋកិច្ចនៃការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមគឺមានភាពស្មុគស្មាញ។ ម្ខាង វេទិកាសង្គមខ្លួនឯងទទួលបានប្រាក់ចំណូលពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដែលភ្ជាប់ជាមួយមាតិកាតវ៉ា ដែលជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនទាំងនេះមិនសូវមានឆន្ទៈបិទមាតិកាបែបនេះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សកម្មជនអាចរៃអង្គាសប្រាក់តាមរយៈវេទិកាដូចជា GoFundMe ឬ Patreon ដើម្បីគាំទ្របុព្វហេតុរបស់ពួកគេ។ យោងតាមវីគីភីឌា គំរូនេះបានជំរុញឱ្យមានវិជ្ជាជីវៈថ្មីមួយហៅថា "អ្នកធ្វើសកម្មភាពអាជីព" ដែលអាចរស់នៅដោយសារការបង្កើតមាតិកាតវ៉ា។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមបានបង្កើតឱ្យមានទម្រង់សិល្បៈឌីជីថលថ្មី ដូចជា Meme នយោបាយ វីដេអូមេនីត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍ផ្សព្វផ្សាយ និងការប្រើប្រាស់ហាសធីក (#) ជានិមិត្តសញ្ញារួបរួម។ ទោះជាយ៉ាងណា មានការរិះគន់ថាការតវ៉ាតាមអនឡាញអាចជា "សកម្មភាពស្រួលៗ" (slacktivism) ដែលមនុស្សចូលរួមតាមរយៈការចុច Like ឬ Share ដោយគ្មានសកម្មភាពជាក់ស្តែង។ នៅកម្ពុជា បាតុភូតនេះក៏មានវត្តមានផងដែរ ជាមួយនឹងចលនាដែលរួមបញ្ចូលធាតុនៃវប្បធម៌ប្រពៃណី ដូចជាការរាំតន្ត្រីប្រពៃណីនៅក្នុងការតវ៉ាដែលត្រូវបានផ្សាយលើ Facebook ដើម្បីពង្រីកសារសង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមនៅតែបន្តមានសារៈសំខាន់ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលមានកម្រិតសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសិទ្ធិប្រមូលផ្តុំ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ BBC និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា បានពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យបណ្តាញសង្គម និងបង្កើនការចាប់ខ្លួនអ្នកធ្វើសកម្មភាពអនឡាញ។ យោងតាមរបាយការណ៍ដដែល ការបិទបណ្តាញសង្គមជាបណ្តោះអាសន្នក្នុងអំឡុងព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយសំខាន់ៗបានក្លាយជារឿងធម្មតា។

ទន្ទឹមនេះ ការវិវត្តនៃបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដូចជា AI និងក្លែងក្លាយស៊ីជម្រៅ (Deepfakes) បានបង្កើតឱកាស និងហានិភ័យថ្មីសម្រាប់ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គម។ ឧទាហរណ៍ ក្រុមអ្នកតវ៉ាអាចប្រើ AI ដើម្បីបង្កើតសារដែលពិបាកតាមដាន ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលក៏អាចប្រើ AI ដើម្បីឃ្លាំមើល និងប្រមូលទិន្នន័យអ្នកតវ៉ាផងដែរ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះបង្កើតជាដាវមុខពីរ ហើយអ្នកតវ៉ាត្រូវរៀនសម្របខ្លួនជានិច្ច។

នៅកម្ពុជា ការតវ៉ាតាមបណ្តាញសង្គមបានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃជីវិតនយោបាយ ប៉ុន្តែក៏ស្ថិតក្រោមការគំរាមកំហែងពីការបង្រ្កាបផងដែរ។ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកបានរាយការណ៍ពីករណីជាច្រើននៃអ្នកតវ៉ាដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនបន្ទាប់ពីការផ្សាយផ្ទាល់ការតវ៉ា ដែលបង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងសន្តិសុខរដ្ឋ។