ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ចល័តសង្គម (social mobility) គឺជាចលនារបស់បុគ្គល គ្រួសារ ឬក្រុមមនុស្សផ្សេងៗនៅក្នុងឬរវាងស្រទាប់សង្គមក្នុងសង្គមមួយ។ វាជាការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពសង្គមដែលទាក់ទងទៅនឹងស្ថានភាពដើមរបស់បុគ្គល។ ចលនានេះកើតឡើងរវាងថ្នាក់ឬស្រទាប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់សង្គមបែបបើកចំហ ដែលផ្តល់តម្លៃដល់លក្ខណៈសម្រេចបាន (achieved status) ដូចជាការអប់រំ និងសមត្ថភាព ជាជាងលក្ខណៈកំណើត (ascribed status) ដូចជាវណ្ណៈ ឬទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារ។

ចល័តសង្គមអាចបែងចែកជាប្រភេទសំខាន់ៗដូចជា ចល័តផ្តេក (horizontal) ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរមុខរបរឬទីតាំងដោយមិនផ្លាស់ប្តូរថ្នាក់សង្គម និងចល័តបញ្ឈរ (vertical) ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរទៅថ្នាក់សង្គមខុសគ្នា។ ចល័តបញ្ឈរអាចឡើងលើ ដូចជាការទទួលបានការងារល្អជាងមុន ឬចុះក្រោម ដូចជាការបាត់បង់ការងារ។ ម៉្យាងទៀត ចល័តក៏អាចជារវាងជំនាន់ (intergenerational) ដែលប្រៀបធៀបស្ថានភាពសង្គមរបស់ឪពុកម្តាយនិងកូន ឬក្នុងជំនាន់តែមួយ (intragenerational) ដែលតាមដានការផ្លាស់ប្តូរក្នុងជីវិតរបស់បុគ្គលម្នាក់។ សូចនាករដូចជាការអប់រំ ថ្នាក់សង្គម មុខរបរ និងប្រាក់ចំណូល ត្រូវបានប្រើដើម្បីព្យាករណ៍ និងវិភាគចលនាទាំងនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា កម្រិតចល័តសង្គមមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។ ក្រាហ្វឆ្នាំ២០០៦ ដែលបានបង្ហាញនេះ ប្រៀបធៀបប្រភាគកុមារដែលកើតក្នុងគ្រួសារក្រីក្រ ហើយបន្តក្រីក្រនៅពេលធំពេញវ័យ។ លទ្ធផលបង្ហាញថា នៅប្រទេសដូចជាដាណឺម៉ាក និងកាណាដា មានតែប្រមាណ ១៥% ប៉ុណ្ណោះនៃកុមារក្រីក្រដែលនៅក្រីក្រពេញវ័យ ខណៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ឬចក្រភពអង់គ្លេស តួលេខនេះឡើងដល់ជាង ៤០%។

កត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជាគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល កម្រិតវិនិយោគលើការអប់រំសាធារណៈ និងកម្មវិធីជំនួយសង្គម មានឥទ្ធិពលលើឱកាសចល័តសង្គម។ ប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងអប់រំដែលអាចចូលដំណើរការបានស្មើភាព តែងបង្ហាញអត្រាចល័តសង្គមខ្ពស់ជាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការសិក្សាអំពីចល័តសង្គមមានឫសគល់នៅក្នុងសង្គមវិទ្យានិងសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មពីឆ្នាំ១៩១៦ សម្រាប់សាលាវិជ្ជាជីវៈមួយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿទូទៅថា ការអប់រំគឺជាគន្លឹះដើម្បីផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពសង្គម។ ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មនេះបានទាក់ទាញជំនឿរបស់ជនជាតិអាមេរិកលើលទ្ធភាពនៃការកែលម្អខ្លួនឯង ហើយព្រមានអំពីផលវិបាកនៃចល័តសង្គមចុះក្រោម ក្នុងសម័យដែលវិសមភាពប្រាក់ចំណូលកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងកំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម។

ការយកចិត្តទុកដាក់ជាសាធារណៈចំពោះចល័តសង្គមបានកើនឡើងនៅសម័យក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានការអប់រំ និងបង្កើតកម្មវិធីសុខុមាលភាពសង្គម។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថា ចល័តសង្គមបានថយចុះនៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ទោះបីជាសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនក៏ដោយ ដែលជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីវិសមភាពកាន់តែខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ទំនាក់ទំនងរវាងវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងចល័តសង្គមត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់តាមរយៈខ្សែកោង The Great Gatsby Curve (ឆ្នាំ២០១២)។ ក្រាហ្វនេះបង្ហាញថា ប្រទេសដែលមានវិសមភាពប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស មានចល័តសង្គមអន្តរជំនាន់ទាប ពោលគឺជីវិតរបស់កុមារត្រូវបានកំណត់យ៉ាងខ្លាំងដោយឋានៈសេដ្ឋកិច្ចរបស់ឪពុកម្តាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសដែលមានវិសមភាពទាបដូចជាហ្វាំងឡង់ និងដាណឺម៉ាក បង្ហាញចល័តសង្គមខ្ពស់ជាង។ ឈ្មោះ "Great Gatsby Curve" ត្រូវបានដាក់ដោយយោងទៅលើតួអង្គ Jay Gatsby ក្នុងប្រលោមលោក "The Great Gatsby" ដែលតំណាងឱ្យការតស៊ូដើម្បីឡើងថ្នាក់សង្គមក្នុងសង្គមដែលមានវណ្ណៈតឹងរ៉ឹង។

កត្តាវប្បធម៌ក៏ដើរតួសំខាន់ដែរ។ នៅក្នុងសង្គមខ្លះ ជំនឿលើ "ក្តីស្រមៃអាមេរិក" (American Dream) ឬគំនិតថាការខិតខំប្រឹងប្រែងនឹងនាំទៅរកជោគជ័យ អាចជះឥទ្ធិពលដល់ការរំពឹងទុករបស់បុគ្គល។ ប៉ុន្តែការពិត ឱកាសជាក់ស្តែងច្រើនតែមានកម្រិតដោយសារកត្តារចនាសម្ព័ន្ធ។ ការអប់រំត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាយន្តការស្នូលសម្រាប់ចល័តសង្គម ប៉ុន្តែគុណភាព និងលទ្ធភាពទទួលបានការអប់រំតែងពឹងផ្អែកលើថ្នាក់សង្គម ដែលអាចបង្កើតជាវដ្តនៃវិសមភាពបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ចល័តសង្គមកំពុងក្លាយជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងកិច្ចពិភាក្សាជាសកលស្តីពីវិសមភាព។ តាមរូបភាពពីឆ្នាំ២០០៩ ដែលដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ប្រទេសដែលមានវិសមភាពខ្ពស់ តែងមានចល័តសង្គមទាប។ និន្នាការនេះនៅតែបន្តរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយត្រូវបានពង្រឹងដោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងជំងឺរាតត្បាតសកល ដែលបានធ្វើឱ្យគម្លាតសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែធំឡើង។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ប្រធានបទចល័តសង្គមមានសារៈសំខាន់ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាកំពុងឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងការកែទម្រង់វិស័យអប់រំ។ ការយល់ដឹងអំពីឧបសគ្គនិងឱកាសនៃចល័តសង្គមអាចជួយដល់ការបង្កើតគោលនយោបាយសាធារណៈ ដើម្បីធានាថាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានចែកចាយស្មើភាពគ្នាដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់ ជាពិសេសអ្នកនៅតាមជនបទ និងគ្រួសារដែលមានចំណូលទាប។