សូម៉ាលីឡង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សូម៉ាលីឡង់ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋសូម៉ាលីឡង់ គឺជារដ្ឋមួយដែលមានការទទួលស្គាល់ដោយផ្នែកនៅក្នុងតំបន់ស្នែងនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក (Horn of Africa) ។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅឆ្នេរខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រ Aden និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស Djibouti នៅទិសពាយ័ព្យ ប្រទេស Ethiopia នៅទិសខាងត្បូង និងខាងលិច និងប្រទេស Somalia នៅទិសខាងកើត ។ ទឹកដីដែលខ្លួនអះអាងមានផ្ទៃដី ១៧៦,១២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៦,២ លាននាក់ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ។ ទីក្រុង Hargeisa គឺជាទីក្រុងធំបំផុត និងជារដ្ឋធានី ។

សូម៉ាលីឡង់បានប្រកាសឯករាជ្យពីប្រទេស Somalia ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏យូរអង្វែង ។ ទោះបីមិនមានប្រទេសណាមួយជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក៏ដោយ ក៏រដ្ឋនេះនៅតែប្រតិបត្តិរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ កងទ័ព និងស្ថាប័នរបស់ខ្លួន ។ ស្ថេរភាពរបស់សូម៉ាលីឡង់បើធៀបនឹងតំបន់ដទៃនៃប្រទេស Somalia ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាករណីសិក្សាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សូម៉ាលីឡង់មានទេសភាពចម្រុះ ចាប់ពីវាលទំនាបឆ្នេរតូចចង្អៀត រហូតដល់ខ្ពង់រាបនិងភ្នំខ្ពស់ ។ ភ្នំ Naasa Hablood (ភ្នំដោះស្រី) ជាទីតាំងទេសភាពដ៏ល្បីនៅខាងក្រៅទីក្រុង Hargeisa ។ តំបន់ភ្នំ Al Madow និងទឹកធ្លាក់ Lamadaya ក៏ជាកន្លែងធម្មជាតិដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ (យោងតាមរូបភាពពីវិគីភីឌា) ។ ប្រទេសនេះមានឆ្នេរសមុទ្រវែងជាប់ឈូងសមុទ្រ Aden ដែលផ្ដល់ឱកាសពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ ។

ចំពោះប្រជាជនវិញ ប្រជាជនសូម៉ាលីឡង់ភាគច្រើនជាជនជាតិ Somali ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមត្រកូល Isaaq យោងតាមផែនទីក្រុមត្រកូលពីវិគីភីឌា ។ ក្រុមត្រកូលដទៃទៀតដូចជា Gadabuursi និង Ciise ក៏មានវត្តមានដែរ ។ រូបថតបុរាណបង្ហាញពីបុរសនិងស្ត្រីជនជាតិ Issa ក្នុងសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីឆ្នាំ ១៨៤៤ ។ ភាសាសំខាន់ៗរួមមាន ភាសា Somali ភាសាអារ៉ាប់ និងភាសាអង់គ្លេស ។ សាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ុននី គឺជាសាសនាចម្បងរបស់ប្រជាជនស្ទើរតែទាំងអស់ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ដែលជាសូម៉ាលីឡង់សព្វថ្ងៃនេះមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ ។ រូងគំនូរថ្ម Dhaymoole បានបង្ហាញពីជីវិតសត្វព្រៃដែលធ្លាប់មានវត្តមានរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ (ដកស្រង់ពីចំណងជើងរូបភាព) ។ នៅសម័យកណ្ដាល តំបន់នេះជាផ្នែកនៃចក្រភព Adal ដែលបានចូលរួមក្នុងជម្លោះជាមួយចក្រភព Ethiopia ដូចបង្ហាញក្នុងគំនូរសតវត្សរ៍ទី ១៥ ពីប្រទេសបារាំង (តាមរូបភាពពី Le livre des Merveilles) ។

នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ ចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្កើតអាណាព្យាបាល British Somaliland ដែលគ្របដណ្ដប់ទឹកដីបច្ចុប្បន្ន ។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ កាសែត Corriere della Sera របស់អ៊ីតាលីបានរាយការណ៍ពីការវាយលុករបស់អង់គ្លេសប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអ៊ីតាលីក្នុងយុទ្ធនាការ British Somaliland (យោងតាមចំណងជើងរូបភាព) ។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ចលនាទាមទារឯករាជ្យបានកើនឡើង ។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦០ រដ្ឋសូម៉ាលីឡង់បានទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេស ដោយមានលោក Muhammad Haji Ibrahim Egal ជានាយករដ្ឋមន្រ្តី (យោងតាមរូបថត) ។ តែក្រោយមកវាបានចូលរួមជាមួយអតីតអាណាព្យាបាលអ៊ីតាលី (Somalia italiana) ដើម្បីបង្កើតសាធារណរដ្ឋសូម៉ាលី ។

នៅទសវត្សរ៍ ១៩៨០ រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលសូម៉ាលីបានប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាធ្ងន់ធ្ងរលើប្រជាជន Isaaq ដោយបានបំផ្លាញទីក្រុង Hargeisa រហូតដល់ ៩០% (យោងតាមចំណងជើងរូបភាព) ។ ក្រុមឧទ្ទាម Somali National Movement (SNM) បានដឹកនាំការតស៊ូប្រឆាំង ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល សូម៉ាលីឡង់បានប្រកាសឯករាជ្យឡើងវិញ (តាមរូបភាពបូជនីយដ្ឋាន MiG) ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម៉ាលីឡង់បានកសាងសន្តិភាព និងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយក្រុម Khatumo នៅឆ្នាំ ២០១៧ (យោងតាមរូបភាព) ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់សូម៉ាលីឡង់ពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើការចិញ្ចឹមសត្វ និងការនាំចេញសត្វពាហនៈ ដែលក្នុងនោះមាន ពពែ គោ និងអូដ្ឋ ដឹកចេញតាមកំពង់ផែ Berbera ទៅកាន់ទីផ្សារនៃប្រទេសអារ៉ាប់ (យោងតាមរូបថត) ។ ក្រៅពីនេះ ការផ្ញើប្រាក់ពីជនភៀសខ្លួននៅបរទេស (diaspora remittances) និងការនាំចេញជ័រក្រអូប frankincense ក៏រួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ ។

កំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) បានកើនឡើងពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០១៨ (យោងតាមក្រាហ្វិកពីវិគីភីឌា) ។ ក្រុមហ៊ុន DP World បានវិនិយោគក្នុងការអភិវឌ្ឍកំពង់ផែ Berbera ថ្មី ដែលរំពឹងថានឹងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ ។ រូបិយប័ណ្ណផ្លូវការគឺស៊ីលីងសូម៉ាលីឡង់ (Somaliland Shilling) ដែលមានចរាចរជាមួយដុល្លារអាមេរិកផងដែរ (យោងតាមរូបថតក្រដាសប្រាក់) ។

ចំពោះវប្បធម៌ សូម៉ាលីឡង់មានបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប ។ ការសូត្រគម្ពីរគួរអាននៅលើបន្ទះឈើ (គម្ពីរគួរអានប្រពៃណី) និងការប្រើហ៊្វេនណា (henna) សម្រាប់តុបតែងសក់ ជាទម្លាប់ប្រពៃណីដែលបន្តពូជ ។ កវីល្បីឈ្មោះ Hadrawi (ដែលមានរូបភាព) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយកំណាព្យនិងវប្បធម៌ Somali ។ កីឡាបាល់ទាត់ក៏មានប្រជាប្រិយភាពផងដែរ ដោយក្រុមជម្រើសជាតិសូម៉ាលីឡង់បានចូលរួមប្រកួតមិត្តភាពអន្តរជាតិ (យោងតាមរូបភាព)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ សូម៉ាលីឡង់កំពុងបន្តដំណើរឆ្ពោះទៅរកការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ។ នៅឆ្នាំ ២០២៤ លោក Abdirahman Mohamed Abdullahi (Irro) មកពីគណបក្ស Waddani បានឈ្នះឆ្នោតប្រធានាធិបតី ដែលបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្ដូរអំណាចដោយសន្តិវិធី (យោងតាមវិគីភីឌា) ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការកសាងតំបន់នេះធ្វើឲ្យសូម៉ាលីឡង់ក្លាយជាគំរូស្ថេរភាពនៅក្នុងស្នែងអាហ្វ្រិក ។

កត្តាមួយដែលប្រជាជនកម្ពុជាគួរយកចិត្តទុកដាក់ គឺទំនាក់ទំនងរវាងសូម៉ាលីឡង់ និងតៃវ៉ាន់ ។ យោងតាមរូបថត រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសសូម៉ាលីឡង់បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ លោកស្រី Tsai Ing-wen ។ ក្នុងនាមកម្ពុជាប្រកាន់គោលនយោបាយចិនតែមួយ ករណីនេះអាចជាប្រធានបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ។

លើសពីនេះ ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់សូម៉ាលីឡង់នៅជិតច្រក Bab el-Mandeb បានធ្វើឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងពីមហាអំណាច ។ កិច្ចព្រមព្រៀងរវាង Ethiopia និងសូម៉ាលីឡង់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ដើម្បីប្រើប្រាស់កំពង់ផែ Berbera និងផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម បានបង្កភាពតានតឹងជាមួយរដ្ឋាភិបាលសូម៉ាលី (យោងតាមរបាយការណ៍អន្តរជាតិ) ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃសូម៉ាលីឡង់ក្នុងនយោបាយតំបន់ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។