ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា លីបង់ខាងត្បូង (South Lebanon) គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ ដែលគ្របដណ្តប់លើអភិបាលក្រុងខាងត្បូង (South Governorate) និងអភិបាលក្រុងណាបាទីយ៉េ (Nabatiye Governorate) ។ អភិបាលក្រុងទាំងពីរនេះត្រូវបានបំបែកចេញពីខេត្តតែមួយនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ។ ជួនកាល ពាក្យនេះក៏រួមបញ្ចូលស្រុករ៉ាសាយ៉ា (Rashaya) និងស្រុកខាងលិចបេកា (Western Beqaa) ដែលជាស្រុកនៅភាគខាងត្បូងបំផុតនៃអភិបាលក្រុងបេកា (Beqaa Governorate) ផងដែរ ។ តំបន់នេះមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅខាងត្បូង និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅខាងលិច ហើយជាទីតាំងដែលមានសារៈសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួននៅក្នុងជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-លីបង់ ។

លីបង់ខាងត្បូងត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាមូលដ្ឋានរបស់ក្រុមហេសបូឡា (Hezbollah) ដែលជាអង្គការនយោបាយ និងយោធាស៊ីអាដ៏មានឥទ្ធិពល ។ តាមវិគីភីឌា ទីក្រុងធំៗដូចជា ទីរ៉ុស (Tyre) និងស៊ីដន (Sidon) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏រុងរឿងតាំងពីសម័យបុរាណ ។ វត្តមាននៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNIFIL) ក៏ជាលក្ខណៈសម្គាល់ដ៏សំខាន់នៃតំបន់នេះផងដែរ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា លីបង់ខាងត្បូងមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ២,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយសណ្ឋានដីរួមមានវាលទំនាបឆ្នេរ តំបន់ភ្នំ និងជ្រលងទន្លេ ។ ទន្លេលីតានី (Litani River) ដែលមានប្រវែងជាង ១៤០ គីឡូម៉ែត្រ ហូរកាត់តំបន់នេះ មុនពេលហូរចូលសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់កសិកម្ម ។ អាកាសធាតុជាប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេ ដែលមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាសើម អំណោយផលដល់ការដាំដុះ ។

ប្រជាជននៅភាគខាងត្បូងលីបង់ភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ ហើយនិយាយភាសាអារ៉ាប់ ។ សហគមន៍ស៊ីអាមូស្លីម (Shia Muslim) គឺជាក្រុមធំបំផុត បន្ទាប់មកមានសហគមន៍គ្រិស្តសាសនា និងស៊ុននីមូស្លីម តាមវិគីភីឌា ។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន ទីរ៉ុស ដែលជាកំពង់ផែប្រវត្តិសាស្ត្រ ណាបាទីយ៉េ និងជេហ្សីន (Jezzine) ។ តំបន់នេះក៏ជាទីជម្រករបស់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើន ដែលបានមករស់នៅតាំងពីជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ឆ្នាំ ១៩៤៨ មក ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះមានឫសគល់រាប់ពាន់ឆ្នាំ ។ ទីក្រុងទីរ៉ុស និងស៊ីដន គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអរិយធម៌ហ្វ៊ីនីស៊ី (Phoenicia) ដែលបានត្រួតត្រាពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៥ មុនគ្រិស្តសករាជ ។ យោងតាមវិគីភីឌា សំណង់បុរាណជាច្រើនពីសម័យនោះ រួមទាំងស្ថានីយរ៉ូម៉ាំង និងប៊ីហ្សង់ទីន នៅតែអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃ ហើយទីក្រុងទីរ៉ុសត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយយូណេស្កូ (UNESCO) ។

ក្រោយមក តំបន់នេះបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពផ្សេងៗ រួមទាំងចក្រភពអូតូម៉ង់ ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប្រទេសលីបង់បានក្លាយជាដែនដីក្រោមអាណត្តិបារាំង ហើយទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៣ ។ ភាគខាងត្បូងលីបង់ចាប់ផ្តើមមានភាពតានតឹងខ្លាំងឡើងជាមួយនឹងការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលបានបណ្តាលឱ្យមានការហូរចូលនៃជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលបានលុកលុយ និងបង្កើតតំបន់សន្តិសុខមួយ ដែលបានពង្រីកបន្ថែមនៅឆ្នាំ ១៩៨២ ។ ការកាន់កាប់នេះបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០០ ទើបអ៊ីស្រាអែលដកទ័ពចេញ ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហេសបូឡាបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់ ហើយបានបង្កើតវត្តមានយោធាយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅក្នុងតំបន់ក្រោយការដកថយ ។ នៅឆ្នាំ ២០០៦ សង្រ្គាមរវាងអ៊ីស្រាអែល និងហេសបូឡាបានផ្ទុះឡើង បង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងលំនៅដ្ឋានរបស់ប្រជាជន ហើយការកសាងឡើងវិញត្រូវបានធ្វើឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ពឹងផ្អែកសំខាន់ទៅលើកសិកម្ម ជាមួយនឹងដំណាំសំខាន់ៗដូចជា ក្រូចឆ្មារ អូលីវ និងថ្នាំជក់ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ។ វិស័យនេសាទក៏មានសារៈសំខាន់នៅតាមតំបន់ឆ្នេរ ។ ទេសចរណ៍មានសក្តានុពលខ្ពស់ដោយសារទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងឆ្នេរសមុទ្រ ប៉ុន្តែត្រូវបានរារាំងដោយស្ថានភាពសន្តិសុខមិនស្ថិតស្ថេរ ។ ការផ្ញើប្រាក់ត្រឡប់មកវិញពីសមាជិកគ្រួសារដែលធ្វើការនៅបរទេសក៏ជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់មួយដែរ ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ភាគខាងត្បូងលីបង់មានបេតិកភណ្ឌដ៏សម្បូរបែប រួមមានអគារបុរាណ ពិធីបុណ្យសាសនា និងសិប្បកម្មប្រពៃណី ។ ម្ហូបអាហារក្នុងតំបន់ដូចជា ហូមូស (hummus) និងហ្វាឡាហ្វែល (falafel) ត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក ។ សាសនាស៊ីអាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ជាពិសេសតាមរយៈពិធីបុណ្យអាស៊ូរ៉ា (Ashura) យោងតាមវិគីភីឌា ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ភាគខាងត្បូងលីបង់នៅតែជាចំណុចប្រសព្វនៃជម្លោះនិងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ។ ក្រុមហេសបូឡា ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអង្គការភេរវជនដោយបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក នៅតែរក្សាវត្តមានយោធាដ៏ខ្លាំងក្លា និងឥទ្ធិពលនយោបាយនៅក្នុងតំបន់ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ។ ភាពតានតឹងជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅតែកើតមានញឹកញាប់ ដោយមានការប៉ះទង្គិចតាមព្រំដែនជាប្រចាំ ។ កងកម្លាំង UNIFIL ដែលមានទាហានមកពីប្រទេសជាង ៤០ ប្រចាំការនៅទីនេះ ដើម្បីជួយរក្សាស្ថិរភាព និងត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តដំណោះស្រាយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ។

គួរកត់សម្គាល់ថា តាមរយៈវិគីភីឌា ប្រទេសកម្ពុជាក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងបេសកកម្ម UNIFIL តាមរយៈការបញ្ជូនក្រុមដោះមីន និងវិស្វកម្ម ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាពអន្តរជាតិ ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse លីបង់ខាងត្បូងមិនត្រឹមតែជាតំបន់ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាកន្លែងដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងដើរតួនាទីដោយផ្ទាល់ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរក្សាសន្តិភាពផងដែរ ដែលជាមេរៀនសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះ និងតម្លៃនៃសន្តិភាព ។