ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មអវកាស គឺជាសេដ្ឋកិច្ចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការផលិតគ្រឿងសម្រាប់បញ្ជូនទៅកាន់អវកាស ការដឹកជញ្ជូន និងការផ្តល់សេវាកម្មពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ ។ ជារឿយៗ វាក៏ត្រូវបានហៅថា "ឧស្សាហកម្មផ្កាយរណប" ព្រោះសកម្មភាពសំខាន់ភាគច្រើនគឺទាក់ទងនឹងការផលិត និងដំណើរការផ្កាយរណប ។ ពាក្យ "អាជីវកម្មអវកាស" ក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរ ។ ឧស្សាហកម្មនេះរួមមានវិស័យសំខាន់ៗដូចជា ការផលិតយានអវកាស និងផ្កាយរណប ប្រព័ន្ធបាញ់បង្ហោះ ឧបករណ៍នៅលើដី និងសេវាទំនាក់ទំនងតាមផ្កាយរណប ។ ក្រៅពីនេះ ឧស្សាហកម្មអវកាសក៏រួមបញ្ចូលសកម្មភាពដូចជា ការរុករកភពផ្សេងៗ ការបេសកកម្មមនុស្សយន្ត ការអភិវឌ្ឍស្ថានីយ៍អវកាស និងថ្មីៗនេះ វិស័យទេសចរណ៍អវកាសក៏កំពុងលេចមុខឡើងផងដែរ ។

បច្ចុប្បន្ន ឧស្សាហកម្មនេះកំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការកើនឡើងនៃការវិនិយោគឯកជន និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ដូចជារ៉ុកកែតប្រើឡើងវិញ និងផ្កាយរណបខ្នាតតូច (SmallSats) ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX, Blue Origin និង Virgin Galactic បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរទិសដៅនៃឧស្សាហកម្មនេះ ពីការគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលទៅជាការប្រកួតប្រជែងពាណិជ្ជកម្មដ៏ខ្លាំងក្លាមួយ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវិគីភីឌា មជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ៗនៃឧស្សាហកម្មអវកាសមានទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួន ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក (ឧទ្យានអវកាស Cape Canaveral មជ្ឈមណ្ឌល NASA និងទីស្នាក់ការក្រុមហ៊ុន SpaceX) រុស្ស៊ី (តាមរយៈ Roscosmos) ចិន (CNSA) និងសមាជិកនៃទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) ។ ក៏មានមជ្ឈមណ្ឌលដែលកំពុងរីកចម្រើនផ្សេងទៀតនៅឥណ្ឌា (ISRO) ជប៉ុន (JAXA) និងកូរ៉េខាងត្បូង (KARI) ផងដែរ ។ ប្រទេសដទៃទៀតដូចជា កាណាដា អ៊ីស្រាអែល អារ៉ាប់រួម និងប្រេស៊ីល ក៏បានអភិវឌ្ឍកម្មវិធីអវកាសរៀងៗខ្លួនផងដែរ ។ ទីតាំងបាញ់បង្ហោះសំខាន់ៗរួមមាន Kennedy Space Center នៅរដ្ឋផ្លរីដា Kourou Spaceport នៅប្រទេសបារាំងហ្គីយ៉ាណា (សម្រាប់ ESA) និងមជ្ឈមណ្ឌលបាញ់បង្ហោះ Jiuquan នៅចិន ។ កត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជា ភាពជិតនឹងខ្សែអេក្វាទ័រអាចផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការសន្សំប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ការបាញ់បង្ហោះផងដែរ ។

ចំពោះកត្តាប្រជាជន ឧស្សាហកម្មនេះមិនត្រឹមតែពឹងផ្អែកលើអវកាសយានិក និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានវិស្វករ អ្នកបច្ចេកទេស អ្នកសរសេរកម្មវិធី និងបុគ្គលិកគ្រប់គ្រងរាប់សែននាក់ទូទាំងពិភពលោក ។ បុគ្គលល្បីៗដែលដឹកនាំវិស័យឯកជនរួមមានលោក Elon Musk (SpaceX) លោក Jeff Bezos (Blue Origin) និងលោក Richard Branson (Virgin Galactic) ។ តាមវិគីភីឌា បុគ្គលទាំងនេះបានជំរុញការប្រកួតប្រជែង និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម ដែលធ្វើឲ្យអវកាសកាន់តែងាយស្រួលចូលទៅដល់ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមការរាយការណ៍ពីវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃឧស្សាហកម្មអវកាសបានចាប់ផ្ដើមពីការអភិវឌ្ឍរ៉ុកកែតក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) ដោយប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបង្កើតរ៉ុកកែត V-2 ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់បានធ្វើការជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ដើម្បីអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាមីស៊ីលផ្លោង ដែលក្រោយមកបានប្រើសម្រាប់បាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប ។

នៅឆ្នាំ១៩៥៧ សហភាពសូវៀតបានបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប Sputnik ១ ជាផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតដំបូងគេ ដែលបានចាប់ផ្ដើមការប្រកួតប្រជែងអវកាសរវាងមហាអំណាចទាំងពីរ ។ នៅឆ្នាំ១៩៦១ លោក Yuri Gagarin បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងក្នុងអវកាស ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានឆ្លើយតបដោយកម្មវិធី Apollo ដែលបាននាំមនុស្សដំបូងទៅកាន់ឋានព្រះច័ន្ទនៅឆ្នាំ១៩៦៩ ។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ផ្កាយរណបសម្រាប់គោលបំណងស៊ីវិលក៏បានចាប់ផ្ដើម៖ TIROS-១ (១៩៦០) ជាផ្កាយរណបឧតុនិយមដំបូង Telstar-១ (១៩៦២) ជាផ្កាយរណបទូរគមនាគមន៍ដំបូង និង Syncom-៣ (១៩៦៤) ជាផ្កាយរណបដែលផ្ដល់សញ្ញា geostationary ដំបូង ។ ប្រព័ន្ធ GPS ដំបូងត្រូវបានដាក់ដំណើរការដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ។

កម្មវិធី Space Shuttle របស់ NASA (១៩៨១-២០១១) បានបង្កើតយានអវកាសដែលអាចប្រើឡើងវិញបាន និងបានរួមចំណែកដល់ការសាងសង់ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ (ISS) ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមត្រជាក់បញ្ចប់ ការសហការអន្តរជាតិបានពង្រឹង ហើយក្រុមហ៊ុនឯកជនបានចាប់ផ្ដើមចូលរួម ។ តាមវិគីភីឌា នៅសតវត្សទី២១ ក្រុមហ៊ុន SpaceX បានធ្វើបដិវត្តដោយបង្កើតរ៉ុកកែត Falcon 9 ដែលអាចប្រើឡើងវិញបាន ហើយបានកាត់បន្ថយថ្លៃដើមបាញ់បង្ហោះយ៉ាងខ្លាំង ។ ក្រៅពីនេះ គម្រោង Starship របស់ SpaceX ត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបញ្ជូនមនុស្សទៅកាន់ភពព្រះអង្គារ ដែលបង្ហាញពីមហិច្ឆតារីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មអវកាសគឺជាវិស័យសេដ្ឋកិច្ចដែលមានទំហំទឹកប្រាក់រាប់រយពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយគាំទ្រការងាររាប់លានកន្លែងដោយប្រយោល ។ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចម្បងរួមមាន ការផ្តល់សេវាទូរស័ព្ទ និងអ៊ីនធឺណិតតាមផ្កាយរណប ការផ្សាយទូរទស្សន៍ផ្កាយរណប ការរុករកផែនដី (Earth Observation) និងប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល (GPS) ។ ទីផ្សាររងសំខាន់ៗមានដូចជា ទីផ្សារសេវាបាញ់បង្ហោះ ទីផ្សារផលិតផ្កាយរណប និងទីផ្សារឧបករណ៍ដី ។ ជាមួយនឹងការចូលរួមរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជន តម្លៃនៃការបាញ់បង្ហោះបានថយចុះ ដែលជំរុញឲ្យមានការច្នៃប្រឌិតថ្មីៗកាន់តែច្រើន ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ ការរុករកអវកាសបានជំរុញការស្រមើលស្រមៃរបស់មនុស្សទូទាំងពិភពលោក និងបានបង្កើតឲ្យមានរឿងប្រឌិតវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជា Star Wars និង Star Trek ជាដើម ។ ភាពជោគជ័យនៃបេសកកម្មអវកាសដូចជា Apollo ១១ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមិទ្ធិផលរបស់មនុស្សជាតិទាំងមូល ។ លើសពីនេះ បច្ចេកវិទ្យាដែលបានអភិវឌ្ឍសម្រាប់អវកាស បានជះឥទ្ធិពលដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា ឧបករណ៍ចម្រោះទឹក កាមេរ៉ាទូរស័ព្ទ និងសម្ភារៈអ៊ីសូឡង់កម្ដៅជាដើម ។ តាមវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មនេះបានជំរុញឲ្យយុវជនចាប់អារម្មណ៍លើវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា (STEM) យ៉ាងខ្លាំង ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ជុំវិញ ឧស្សាហកម្មអវកាសមានពាក់ព័ន្ធកាន់តែខ្លាំងឡើងតាមរយៈសេវាផ្កាយរណបដូចជា ការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតតាមផ្កាយរណប (Starlink) ដែលអាចជួយផ្ដល់លទ្ធភាពប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុន SpaceX កំពុងពង្រីកបណ្ដាញ Starlink ទូទាំងពិភពលោក ហើយបានសម្រេចបានកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ការមានអ៊ីនធឺណិតល្បឿនលឿនតាមផ្កាយរណបអាចផ្លាស់ប្ដូរវិស័យអប់រំ ពាណិជ្ជកម្ម និងសុខាភិបាលនៅតំបន់ជនបទ ។

ក្រៅពីនេះ ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GPS និងទិន្នន័យផ្កាយរណបសម្រាប់ការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ការគ្រប់គ្រងគ្រោះទឹកជំនន់ និងការដាំដុះកសិកម្មច្បាស់លាស់ (Precision Agriculture) បានដើរតួនាទីកាន់តែសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទទួលបានសេវា GPS និងទូរទស្សន៍ផ្កាយរណបគឺជាផ្នែកមួយនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃរួចទៅហើយ ។ លើសពីនេះ ទិន្នន័យពីផ្កាយរណបអាចជួយកសិករខ្មែរក្នុងការត្រួតពិនិត្យសុខភាពដំណាំ និងព្យាករណ៍ទិន្នផលកសិកម្ម ខណៈរដ្ឋាភិបាលអាចប្រើទិន្នន័យនេះសម្រាប់គ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយបានកាន់តែប្រសើរ ។ អង្គការក្នុងតំបន់ដូចជា គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ ក៏បានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបដើម្បីតាមដានធនធានទឹកដែរ ។