ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅស្រេប្រេនីកា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការសម្លាប់រង្គាលស្រេប្រេនីកា បានកើតឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ អំឡុងសង្រ្គាមបូស្នៀ។ កងទ័ពស៊ែបបូស្នៀនៃសាធារណរដ្ឋស៊ែបបូស្នៀ ក្រោមការបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍រ៉ាតកូ ម្លាឌីច រួមជាមួយក្រុមប៉ារ៉ាមីលីតេរីស៊ែប ស្កហ្វនី បានសម្លាប់បុរសនិងក្មេងប្រុសជនជាតិបូស្នៀកជាង ៨ ០០០ នាក់ នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងស្រេប្រេនីកា។ លើសពីនេះ ស្រ្តីនិងកុមារជនជាតិបូស្នៀកប្រមាណ ២៥ ០០០ ទៅ ៣០ ០០០ នាក់ ត្រូវបានគេរំលោភបំពាន និងបណ្តេញចេញពីតំបន់ដោយបង្ខំ។ ឧក្រិដ្ឋកម្មនេះត្រូវបានរៀបចំជាប្រព័ន្ធ ដោយប្រើប្រាស់រថយន្តក្រុងដឹកជនរងគ្រោះទៅកាន់កន្លែងសម្លាប់ រួចកប់ក្នុងផ្នូរមហាជន។ អំពើនេះជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រសម្អាតជាតិសាសន៍របស់ភាគីស៊ែប ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋឯកភាពជាតិសាសន៍នៅបូស្នៀ។ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី (ICTY) និងតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ដែលជាលើកទីមួយនៅអឺរ៉ុបចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២មក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស្រេប្រេនីកា ជាទីក្រុងមួយស្ថិតនៅជ្រលងភ្នំភាគខាងកើតនៃប្រទេសបូស្នៀ និងហេហ្សេកូវីណា មិនឆ្ងាយពីព្រំដែនប្រទេសស៊ែប៊ី។ យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ១៩៩១ ក្រុងស្រេប្រេនីកាមានប្រជាជនប្រមាណ ៣៧ ០០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិបូស្នៀក (មូស្លីម) រស់នៅក្នុងតំបន់ឡោមព័ទ្ធ (enclave) មួយ។ ទីក្រុងនេះមានភូមិជាច្រើននៅជុំវិញ ដូចជា ប៉ូតូឆារី ដែលក្រោយមកក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ជនភៀសខ្លួន។ នៅខែមេសា ១៩៩៣ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសស្រេប្រេនីកាជា “តំបន់សុវត្ថិភាព” ហើយបានដាក់កងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពហូឡង់ (Dutchbat) ប្រមាណ ៣៧០ នាក់ឱ្យការពារ។ តំបន់នេះមានភូមិសាស្ត្រជាភ្នំនិងព្រៃក្រាស់ អាកាសធាតុត្រជាក់ល្មម ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារមណីយដ្ឋានពេញនិយមមុនសង្គ្រាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សង្រ្គាមបូស្នៀ (១៩៩២-១៩៩៥) បណ្តាលមកពីការបែកបាក់នៃអតីតសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី និងការកើនឡើងនៃជាតិនិយមជ្រុល។ កងកម្លាំងស៊ែបបូស្នៀ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ម្លាឌីច បានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងស្រេប្រេនីកា ហើយនៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ ទីក្រុងនេះក៏ធ្លាក់ចូលក្នុងដៃពួកគេ។ កងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពហូឡង់ មិនអាចទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារបានទេ ហើយបានប្រគល់ជនស៊ីវិលដែលស្វែងរកទីជម្រកទៅឱ្យកងទ័ពស៊ែប។ ទាហានបូស្នៀកជាច្រើនបានព្យាយាមរត់គេចតាមព្រៃទៅកាន់ទឹកដីសុវត្ថិភាពនៅទូហ្សា ប៉ុន្តែភាគច្រើនត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ ចាប់ខ្លួន ឬសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងស៊ែប។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ បុរសនិងក្មេងប្រុសរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្រួសារ ដឹកជញ្ជូនតាមរថយន្តក្រុងទៅកាន់ទីតាំងសម្លាប់ដូចជា ឃ្លាំងនៅប៉ូតូឆារី សាលារៀន និងវាលស្រែ រួចត្រូវបានសម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃ។ នៅឯកសិដ្ឋានប្រាថូវ៉ាក់ ជនរងគ្រោះរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅចន្លោះថ្ងៃទី១៣ ដល់ ១៦ ខែកក្កដា។ សាកសពត្រូវបានលួចយកទៅកប់ក្នុងផ្នូរមហាជន ហើយក្រោយមកត្រូវបានរំកិលទៅកន្លែងបន្ទាប់បន្សំដើម្បីលាក់បាំងភស្តុតាង។ ការស្រាវជ្រាវដោយអ្នកជំនាញកោសល្យវិច័យ និងបច្ចេកវិទ្យា DNA ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ICMP បានជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះរាប់ពាន់នាក់ពីបំណែកឆ្អឹងដែលនៅសេសសល់។

តុលាការ ICTY បានកាត់ទោសឧត្តមសេនីយ៍ម្លាឌីច និងមេដឹកនាំនយោបាយស៊ែបបូស្នៀ លោករ៉ាដូវ៉ាន់ ការ៉ាចិច ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។ ឧត្តមសេនីយ៍ផ្សេងទៀតដូចជា រ៉ាឌីស្លាវ គ្រីស្ទីច ក៏ត្រូវបានកាត់ទោសដោយសារតួនាទីរបស់ពួកគេនៅក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្មនេះដែរ។ ក្រោយមក ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលហូឡង់បានសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះការបរាជ័យរបស់កងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពរបស់ខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនជម្លោះ ស្រេប្រេនីកាជាទីក្រុងដែលមានសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ ដោយពឹងផ្អែកលើការជីកយករ៉ែ (ប្រាក់ ស័ង្កសី និងសំណ) និងទេសចរណ៍សុខភាព ដោយសារប្រភពទឹកកម្សាន្តធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញតាំងពីសម័យរ៉ូម៉ាំង។ វប្បធម៌របស់ទីក្រុងមានភាពសម្បូរបែប ដោយមានអគារប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា វិហារអ៊ីស្លាមពណ៌ស ដែលកសាងឡើងក្នុងសតវត្សទី១៧។ សង្គ្រាមបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទាំងនេះស្ទើរទាំងស្រុង ហើយប្រជាជនបូស្នៀកត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ការស្តារសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនៅមានភាពយឺតយ៉ាវ ដោយសាររបួសជម្លោះ និងភាពតានតឹងជាតិសាសន៍ដែលនៅសេសសល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈ Wikipedia អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅស្រេប្រេនីកានៅតែជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ក្នុងនយោបាយនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ នៅឆ្នាំ២០២៤ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយកំណត់យកថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ជាទិវាឆ្លុះបញ្ចាំងនិងរំឭកអន្តរជាតិសម្រាប់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ឆ្នាំ១៩៩៥ នៅស្រេប្រេនីកា។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ពិធីរំឭកត្រូវបានរៀបចំនៅទីបញ្ចុះសពភោតូឆារី ដោយមានការបញ្ចុះសពជនរងគ្រោះដែលទើបកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន និងការចូលរួមពីមេដឹកនាំអន្តរជាតិ។ មរណយាត្រាសន្តិភាព (March of Peace) ក៏ប្រព្រឹត្តទៅជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយដើរតាមផ្លូវរត់គេចរបស់ជនរងគ្រោះកាលពីឆ្នាំ១៩៩៥។ ទោះយ៉ាងណា ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ស៊ែប៊ី និងសាធារណរដ្ឋស៊ែបបូស្នៀ បានប្រឆាំងនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថាវាធ្វើឱ្យមានការបែកបាក់ថែមទៀត។ មុននេះ នៅឆ្នាំ២០១៥ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រើសិទ្ធិវេតូក្នុងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ដើម្បីរារាំងសេចក្តីសម្រេចមួយដែលនឹងហៅអំពើនេះថាជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបានឆ្លងកាត់របបឃាតកម្មខ្មែរក្រហម ករណីស្រេប្រេនីកាបានផ្ដល់មេរៀនសំខាន់ៗស្តីពីយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងការបង្ការអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ សាលាក្តីខ្មែរក្រហម (ECCC) និង ICTY សុទ្ធតែជាផ្នែកនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបញ្ចប់និរន្តរភាពនៃឧក្រិដ្ឋកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនេះជួយពង្រឹងការចងចាំរួម និងការការពារសន្តិភាពនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាផងដែរ។