ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia សហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធមួយដែលមានរដ្ឋាភិបាលប្រធានាធិបតីនិយម។ ប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់ខ្លួនត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្អែកលើការបែងចែកអំណាចជា ៣ សាខាធំៗ គឺ សាខានីតិប្បញ្ញត្តិ ដែលមានសភាតំណាងរាស្ត្រ (House of Representatives) និងព្រឹទ្ធសភា (Senate) បង្កើតបានសភាសហព័ន្ធ (Congress) ដែលមានសមត្ថកិច្ចចេញច្បាប់។ សាខានីតិប្រតិបត្តិ ដែលដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី ទទួលបន្ទុកអនុវត្តច្បាប់ និងជាប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ សាខាតុលាការ មានតុលាការកំពូល (Supreme Court) និងតុលាការសហព័ន្ធថ្នាក់ក្រោម ដែលមានអំណាចត្រួតពិនិត្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ យោងតាម Wikipedia ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីធានាឱ្យមានតុល្យភាពអំណាច (checks and balances) រវាងសាខាទាំងបី។ រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធមានអំណាចលើកិច្ចការជាតិ ចំណែករដ្ឋទាំង ៥០ មានអំណាចគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់រៀងៗខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈទិន្នន័យពី Wikipedia សហរដ្ឋអាមេរិកមានរដ្ឋចំនួន ៥០ និងរដ្ឋធានីសហព័ន្ធមួយគឺ វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី (Washington, D.C.)។ ប្រជាជនមានច្រើនជាតិសាសន៍ ដោយភាគច្រើននិយាយភាសាអង់គ្លេស។ របៀបបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតាមរយៈប្រព័ន្ធគណៈកម្មាធិការបោះឆ្នោត (Electoral College) មានន័យថា រដ្ឋតូចៗមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងបើគិតជាសមាមាត្រប្រជាជន។ យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃការពង្រីកសិទ្ធិបោះឆ្នោតមានការផ្លាស់ប្តូរធំៗ៖ ដំបូងឡើយមានតែបុរសស្បែកសដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិទេដែលអាចបោះឆ្នោតបាន។ នៅឆ្នាំ ១៨៧០ វិសោធនកម្មលើកទី ១៥ បានផ្តល់សិទ្ធិដល់បុរសស្បែកខ្មៅ ប៉ុន្តែត្រូវបានរាំងស្ទះដោយរដ្ឋភាគខាងត្បូង។ ស្រ្តីទទួលបានសិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩២០ តាមរយៈវិសោធនកម្មលើកទី ១៩។ ចលនាសិទ្ធិស៊ីវិលនៅទសវត្ស ១៩៥០-១៩៦០ បាននាំឱ្យមានច្បាប់ស្តីពីសិទ្ធិបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៦៥ ដែលធានាការចូលរួមរបស់ជនជាតិភាគតិច។ តាមទិន្នន័យពី Wikipedia សមាមាត្រអ្នកបោះឆ្នោតធៀបនឹងប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងពី ១-២% នៅដើមសតវត្ស ដល់ជាង ៤០% នៅសតវត្សទី ២១។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចងក្រងដោយ Wikipedia សាធារណរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយការប្រកាសឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៧៧៦។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ ១៧៨៧ បានបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ជាមួយនឹងវិសោធនកម្ម ១០ ដំបូងដែលហៅថា Bill of Rights ដើម្បីការពារសិទ្ធិបុគ្គល។ គណបក្សនយោបាយដំបូងរួមមាន Federalists និង Democratic-Republicans ក្រោយមកមាន Whigs និងគណបក្សដទៃទៀត។ ចាប់តាំងពីទសវត្ស ១៨៥០ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (Democratic) និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ (Republican) បានគ្រប់គ្រងឆាកនយោបាយជាពីរគណបក្សធំ។ តាម Wikipedia សង្គ្រាមស៊ីវិល (១៨៦១-១៨៦៥) បានបញ្ចប់ទាសភាព ហើយនាំឱ្យមានការកសាងឡើងវិញ (Reconstruction) ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រកាន់ពូជសាសន៍នៅតែបន្ត។ នៅសតវត្សទី ២០ របត់សំខាន់ៗរួមមាន យុគសម័យ Progressive, កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីរបស់ប្រធានាធិបតី Franklin D. Roosevelt, ចលនាសិទ្ធិស៊ីវិល, និងសង្គ្រាមត្រជាក់។ ព្រឹត្តិការណ៍ Watergate ក្នុងទសវត្ស ១៩៧០ នាំឱ្យមានការលាលែងរបស់ប្រធានាធិបតី Nixon។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ការបែកបាក់គ្នាខាងនយោបាយកាន់តែកើនឡើង ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ដោយ Wikipedia។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia លុយដើរតួនាទីធំធេងក្នុងនយោបាយអាមេរិក។ ការបរិច្ចាគយុទ្ធនាការនយោបាយ និងសកម្មភាពបញ្ចុះបញ្ចូល (lobbying) គឺជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃប្រព័ន្ធ។ ផ្លូវ K Street ក្នុងរដ្ឋធានីវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃឧស្សាហកម្មបញ្ចុះបញ្ចូលនេះ។ ក្រុមហ៊ុនធំៗ និងក្រុមផលប្រយោជន៍ពិសេសចំណាយលុយរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់ច្បាប់ និងគោលនយោបាយ។ នៅផ្នែកវប្បធម៌ សង្គមអាមេរិកមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយមានការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស្រ្តី សិទ្ធិជនជាតិភាគតិច និងសិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា សាលក្រមរបស់តុលាការកំពូលក្នុងរឿង Obergefell v. Hodges ឆ្នាំ ២០១៥ បានធ្វើឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នាស្របច្បាប់ទូទាំងប្រទេស ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃតុលាការលើបញ្ហាសង្គម។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយបានកើនឡើង ដោយប្រជាជននៅខាងស្តាំ និងខាងឆ្វេងចែករំលែកទស្សនៈតិចតួចបំផុត ដូចបង្ហាញក្នុងទិន្នន័យពី Wikipedia ស្តីពីការបែងចែកខាងនយោបាយនៅលើបណ្តាញសង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នយោបាយអាមេរិកមានសារសំខាន់ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើពិភពលោក និងលើកម្ពុជា។ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់អាមេរិកប៉ះពាល់ដល់ជំនួយ ពាណិជ្ជកម្ម និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆាកនយោបាយអាមេរិកបានជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ការវាយប្រហារលើអគារសភានៅថ្ងៃទី ៦ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២១ ដោយក្រុមអ្នកគាំទ្រប្រធានាធិបតី Donald Trump បានធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពីអនាគតប្រជាធិបតេយ្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះជាការប្រឈមដោយផ្ទាល់ចំពោះការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិវិធី។ លើសពីនេះ ទិន្នន័យពី Wikipedia បង្ហាញថាអាយុជាមធ្យមរបស់សមាជិកសភាកើនឡើង ដោយមានសមាជិកជាច្រើនដែលមានអាយុលើស ៧០ ឆ្នាំ ដែលជំរុញឱ្យមានការជជែកអំពីតំណាងយុវជន។ ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយខ្លាំងក៏ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពស្តីពីការបែងចែករបស់ Facebook។ សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ ការតាមដាននយោបាយអាមេរិកជាការសំខាន់ដើម្បីយល់ពីឥទ្ធិពលរបស់មហាអំណាចលើពិភពលោក។