ប្រធានបទ Topic
ភេរវកម្មរដ្ឋ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ភេរវកម្មរដ្ឋ គឺជាអំពើភេរវកម្មដែលធ្វើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលមួយប្រឆាំងនឹងពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន ឬពលរដ្ឋនៃរដ្ឋមួយផ្សេងទៀត។ គំនិតនេះខុសពី “ភេរវកម្មដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋ” ដែលជាអំពើរបស់ក្រុមមិនមែនរដ្ឋ ក្រោមការគាំទ្រពីរដ្ឋ។ អំពើហិង្សារដ្ឋគឺជាបាតុភូតដែលកើតមានឡើងពាសពេញប្រវត្តិសាស្រ្តមនុស្សជាតិ ចាប់ពីសម័យបដិវត្តន៍បារាំង រហូតដល់សង្រ្គាមសម័យទំនើប។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា អំពើទាំងនេះច្រើនតែមានទិសដៅបង្ក្រាបគូប្រកួតនយោបាយ រក្សាអំណាច ឬបង្កភាពភ័យខ្លាចដល់ប្រជាជន ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ភេរវកម្មរដ្ឋបានកើតឡើងនៅទូទាំងតំបន់ភូមិសាស្រ្តសំខាន់ៗនៃពិភពលោក។ នៅអឺរ៉ុប គឺរបបភេរវកម្មនៅបារាំង (១៧៩៣-១៧៩៤) ដែលប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់។ នៅអាស៊ី របបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) បានសម្លាប់ប្រជាជនខ្មែរប្រមាណ ២ លាននាក់ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់វិគីភីឌា។ នៅអាមេរិកឡាទីន របបផ្តាច់ការយោធានៅឈីលី (ក្រោមលោក ពីណូឆេត) និងអាហ្សង់ទីន បានប្រើវិធី “ការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ” លើគូប្រកួតនយោបាយរាប់ម៉ឺននាក់។ ជនរងគ្រោះរួមមាន សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស អ្នកកាសែត សហជីពកម្មករ និងជនជាតិភាគតិច។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗ វិគីភីឌាបានលើកឡើងពីការចោទប្រកាន់ភេរវកម្មរដ្ឋនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ស៊ីរី និងកូរ៉េខាងជើង។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមកំណត់ត្រាវិគីភីឌា ការប្រើភេរវកម្មរដ្ឋមានឫសគល់ពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែគំរូទ្រង់ទ្រាយធំដំបូងក្នុងយុគសម័យទំនើបគឺ “របបភេរវកម្ម” នៅបារាំងឆ្នាំ ១៧៩៣-១៧៩៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ម៉ាក់ស៊ីម៉ៀន រ៉ូបេសព្យែរ។ សតវត្សរ៍ទី ២០ បានឃើញការកើនឡើងនៃរបបផ្តាច់ការធំៗដូចជា ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ សហភាពសូវៀតក្រោមស្តាលីន និងកម្ពុជាក្រោមប៉ុល ពត ដែលសុទ្ធតែប្រើហិង្សារដ្ឋជាឧបករណ៍គ្រប់គ្រងសង្គមយ៉ាងជាប្រព័ន្ធ។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា មហាអំណាចទាំងសងខាងបានគាំទ្ររបបយោធានៅអាមេរិកឡាទីន អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក ដែលប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅជាច្រើន។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ គំនិតនៃ “សង្គ្រាមប្រឆាំងភេរវកម្ម” ក៏ត្រូវបានរដ្ឋមួយចំនួនប្រើដើម្បីបង្ក្រាបក្រុមប្រឆាំង និងជនជាតិភាគតិច តាមការវិភាគរបស់វិគីភីឌា។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
ភេរវកម្មរដ្ឋមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា របបហិង្សាច្រើនតែបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ធ្វើឱ្យវិនិយោគបរទេសថយចុះ និងបណ្តាលឱ្យមានភាពក្រីក្ររ៉ាំរ៉ៃ។ ខាងវប្បធម៌ របបទាំងនោះតែងតែរារាំងសិល្បៈ សាសនា និងការអប់រំ ដូចករណីខ្មែរក្រហមបានបំផ្លាញវត្តអារាម និងហាមឃាត់ការសិក្សា។ ក្រោយរបបដួលរលំ ប្រទេសជាច្រើនបានបន្សល់ទុកនូវរបួសផ្លូវចិត្តយូរអង្វែង ដែលជះឥទ្ធិពលដល់សិល្បៈ អក្សរសាស្រ្ត និងការចងចាំសាធារណៈ។ បាតុកម្មសកលដូចរូបភាពគាំទ្រប៉ាឡេស្ទីន គឺជាភស្តុតាងនៃការប្រឆាំងរបស់ប្រជាជនចំពោះអំពើហិង្សារដ្ឋសហសម័យ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សម្រាប់អ្នកអាន ចង្វាក់ខ្មែរ ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ពិសេស ដោយកម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់ភេរវកម្មរដ្ឋក្រោមរបបខ្មែរក្រហម។ សារមន្ទីរទួលស្លែង និងវាលពិឃាតជើងឯក ជាកន្លែងរំលឹកដល់ជនរងគ្រោះ និងជាមេរៀនសម្រាប់ការការពារសិទ្ធិមនុស្ស។ យោងតាមវិគីភីឌា ភេរវកម្មរដ្ឋនៅតែជាបញ្ហាបន្ទាន់ក្នុងសម័យទំនើប ដោយមានការចោទប្រកាន់ជាបន្តបន្ទាប់លើប្រទេសដូចជា រុស្ស៊ី (អ៊ុយក្រែន) អ៊ីស្រាអែល (កាហ្សា) និងមីយ៉ាន់ម៉ា (រ៉ូហ៊ីងយ៉ា)។ ការយល់ដឹងអំពីពាក្យនេះជួយឱ្យអ្នកអានអាចតាមដានដំណឹងថ្មីៗ និងស្វែងយល់ពីបរិបទសិទ្ធិមនុស្សជាសកល។