ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា រូបសំណាក (Statue) គឺជារូបចម្លាក់ដែលឈរដោយសេរី (free-standing) ហើយមានលក្ខណៈប្រាកដនិយម និងទំហំពេញរូបរបស់មនុស្ស ឬសត្វ។ វាត្រូវបានឆ្លាក់ ឬចាក់បំពេញដោយវត្ថុធាតុប្រើប្រាស់បានយូរ ដូចជាឈើ លោហធាតុ កញ្ចក់ ថ្មម៉ាប ឬថ្ម។ រូបសំណាកភាគច្រើនមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលនឹងទំហំជីវិតពិត រឺក៏ជិតនឹងទំហំនោះ។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ទៀតថា រូបចម្លាក់ដែលមានទំហំតូចល្មមអាចលើកយកបាន ត្រូវបានហៅថា រូបចម្លាក់តូច (Statuette) រឺរូបបដិមា (Figurine) ខណៈដែលរូបសំណាកដែលមានកម្ពស់ធំជាងទ្វេដងនៃទំហំជីវិត ត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូបសំណាកយក្ស (Colossal statues)។ ឧទាហរណ៏ដ៏ល្បីល្បាញរួមមាន រូបសំណាក David ដោយមីឆែលអេនជឺឡូ (Michelangelo) ដែលមានកម្ពស់ ៥.១៧ ម៉ែត្រ និងរូបសំណាកយក្សទំនើបដូចជា រូបសំណាកឯកភាព (Statue of Unity) ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

រូបសំណាកត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់សហគមន៍ដែលបានបង្កើតវា។ ឧទាហរណ៏ រូបសំណាកម៉ូអៃ (Moai) លើកោះអ៊ីស្ទើរ (Easter Island) ត្រូវបានឆ្លាក់ពីថ្មភ្នំភ្លើងដោយជនជាតិដើមរ៉ាប៉ានុយ (Rapa Nui) ក្នុងរវាងសតវត្សទី ១៣ ដល់ ១៦។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា រូបសំណាកទាំងនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុក្នុងតំបន់ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីគោរពដល់បុព្វបុរស។

នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រពៃណីដ៏យូរលង់ក្នុងការធ្វើរូបសំណាក។ ខ្មែរសម័យអង្គរបានឆ្លាក់រូបព្រះពុទ្ធ រូបព្រះហិណ្ឌូ និងរូបសត្វ ដែលភាគច្រើនធ្វើពីថ្មភក់ និងសំរិទ្ធ ដោយបង្ហាញពីជំនាញសិល្បៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ប្រជាជនខ្មែរតាំងពីសម័យបុរាណ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការធ្វើរូបសំណាកអាចតាមដានបានរហូតដល់សម័យបុរេប្រវត្តិ។ យោងតាមវិគីភីឌា រូបសំណាកដែលមានទំហំជីវិតចំណាស់ជាងគេបំផុតមួយដែលគេស្គាល់គឺរូបសំណាក Urfa Man ដែលត្រូវបានធ្វើពីថ្មភក់ មានកម្ពស់ ១.៨ ម៉ែត្រ ហើយត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានបង្កើតឡើងប្រហែល ៩០០០ ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។ រូបចម្លាក់តូចៗដូចជា Venus of Willendorf ក៏មានអាយុកាលយូរណាស់ដែរ។

នៅសម័យបុរាណ អរិយធម៌អេហ្ស៊ីបបានបង្កើតរូបសំណាកដ៏ធំសម្បើម ដូចជារូបសំណាកព្រះនាង Hatshepsut ដែលបច្ចុប្បន្នដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរ Grand Egyptian Museum ក្នុងទីក្រុងគែរ។ ឯក្រិកបុរាណវិញបានបង្កើតរូបចម្លាក់ថ្មម៉ាបដ៏ល្បីដូចជា Venus de Milo និង Laocoön and His Sons។ ក្រោយមក រ៉ូមបានចម្លងតាមបែបក្រិក ហើយបង្កើតរូបសំណាកសំរិទ្ធជាច្រើន។

នៅអាស៊ី សាសនាបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កើតរូបសំណាក។ រូបសំណាកព្រះពុទ្ធធំៗជាច្រើន ដូចជារូប Daibutsu នៅណារ៉ា (Nara) និងកាម៉ាគូរ៉ា (Kamakura) ប្រទេសជប៉ុន ត្រូវបានសាងសង់ឡើងតាំងពីសតវត្សទី៨ ដល់ទី១៣។ រូបសំណាក Gommateshvara Bahubali នៅឥណ្ឌា ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទពីឆ្នាំ ៩៧៨-៩៩៣ នៃគ.ស.។

នៅអឺរ៉ុប សម័យ Renaissance បាននាំមកនូវការរស់ឡើងវិញនៃរូបសំណាកបុរាណ ជាមួយនឹងស្នាដៃដូចជា David ដោយ Michelangelo (១៥០៤) ដែលជានិមិត្តរូបនៃសម្រស់និងកម្លាំង។ ចាប់ពីសតវត្សទី១៩មក រូបសំណាកសាធារណៈត្រូវបានសាងសង់ឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីរំលឹកដល់វីរជន និងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រូបសំណាកមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍។ រូបសំណាកដែលមានភាពល្បីល្បាញដូចជា ព្រះគ្រិស្តជាព្រះសង្គ្រោះ (Christ the Redeemer) នៅរីអូដឺហ្សាណេរ៉ូ ប្រទេសប្រេស៊ីល ទាក់ទាញអ្នកទេសចរយ៉ាងច្រើន និងជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ ដូចគ្នាដែរ រូបសំណាកម៉ូអៃនៅកោះអ៊ីស្ទើរ និងរូបសំណាកអង្គរនៅកម្ពុជា បានក្លាយជាកន្លែងទាក់ទាញសកល ដែលផ្តល់ប្រាក់ចំណូលយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ រូបសំណាកដើរតួជានិមិត្តរូបនៃជំនឿសាសនា អត្តសញ្ញាណជាតិ និងការចងចាំសង្គម។ នៅក្នុងព្រះវិហារគ្រិស្ត រូបសំណាកព្រះយេស៊ូគឺជាផ្នែកស្នូលនៃការគោរព (ដូចរូបក្នុងវិហារ Grace Evangelical Lutheran នៅ Milwaukee, សហរដ្ឋអាមេរិក)។ ឯក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា រូបសំណាកព្រះពុទ្ធធំៗដូចជានៅប្រាសាទ Tōdai-ji ប្រទេសជប៉ុន បង្ហាញពីការគោរពដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ រូបសំណាកក៏អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីរំលឹកដល់បុគ្គលសំខាន់ៗ ដូចជារូបសំណាក Robert Burns នៅអាប៊ឺឌីន ស្កុតឡែន។

នៅយុគសម័យទំនើប រូបសំណាកយក្សដូចជា Garuda Wisnu Kencana នៅបាលី ឥណ្ឌូនេស៊ី បង្ហាញពីការប្រើប្រាស់សិល្បៈដើម្បីទាក់ទាញការវិនិយោគ និងការយកចិត្តទុកដាក់ជាអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅទសវត្សរ៍កន្លងមក រូបសំណាកបានក្លាយជាចំណុចកណ្ដាលនៃការជជែកវែកញែកជាសកល ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការរក្សាឬការយកចេញនូវរូបសំណាកដែលតំណាងឱ្យប្រវត្តិអាណានិគម និងទាសភាព។ ករណីដូចជាការទម្លាក់រូបសំណាក Edward Colston នៅទីក្រុង Bristol ចក្រភពអង់គ្លេស បានផ្តួចផ្តើមឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីតួនាទីរបស់រូបសំណាកក្នុងនយោបាយចងចាំ។

ទន្ទឹមគ្នានេះ ពិភពលោកនៅតែបន្តសាងសង់រូបសំណាកយក្សថ្មីៗ។ រូបសំណាកឯកភាព (Statue of Unity) នៅឥណ្ឌា គឺជាឧទាហរណ៏នៃរូបសំណាកសម័យទំនើបដែលបម្រើទាំងមុខងារវប្បធម៌ និងទេសចរណ៍។ រូបសំណាកព្រះពុទ្ធធំៗក៏កំពុងត្រូវបានគ្រោងសាងសង់នៅកន្លែងផ្សេងៗ ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកធម្មយាត្រានិងទេសចរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជានិងនៅក្រៅប្រទេស រូបសំណាកគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃកេរតំណែលវប្បធម៌។ កម្ពុជាមានរូបសំណាកបុរាណជាច្រើនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរជាតិ និងកន្លែងប្រាសាទនានា ដែលបន្តទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ការថែរក្សា ក៏ដូចជាការពិនិត្យមើលការសាងសង់ថ្មីៗដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បេតិកភ័ណ្ឌ គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់អនាគតវប្បធម៌ជាតិ។