ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា កូដកម្ម (Strike action) គឺជាការបញ្ឈប់ការងារជាទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយនិយោជិត ដើម្បីបង្ហាញការមិនពេញចិត្ត ឬទាមទារសិទ្ធិ ចំពោះបញ្ហាទាក់ទងនឹងការងារ។ សកម្មភាពនេះបានកើតមានជាទូទៅក្នុងកំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម នៅពេលដែលកម្លាំងពលកម្មដ៏ច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងរោងចក្រ និងអណ្តូងរ៉ែ។ ដំបូងឡើយ រដ្ឋាភិបាលនានាបានចាត់ទុកកូដកម្មជាអំពើខុសច្បាប់ ដោយចោទប្រកាន់ថាជាការឃុបឃិតខុសច្បាប់ ឬសកម្មភាពប្រឆាំងការប្រកួតប្រជែង ហើយបានប្រើប្រាសកម្លាំងប៉ូលីស កងទ័ព និងតុលាការដើម្បីបង្ក្រាប។

ប៉ុន្តែនៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមធ្វើនិតិការណ៍កូដកម្ម ក្រោមលក្ខខណ្ឌមួយចំនួន ដូចជាការចុះបញ្ជី និងការបោះឆ្នោតសម្ងាត់ក្នុងចំណោមសមាជិកសហជីព ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាសិទ្ធិស្របច្បាប់សម្រាប់កម្មករ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កូដកម្មជាសកម្មភាពដែលកើតមានទូទាំងពិភពលោក ដោយមិនមានការកំណត់ភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ឡើយ។ តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត កូដកម្មដំបូងគេបំផុតដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុក គឺនៅក្នុងប្រទេសអេស៊ីបបុរាណ ប្រមាណជាឆ្នាំ ១១៨៧–១១៥៧ មុន គ.ស. ដោយក្រុមកម្មករសាងសង់ផ្នូររាជវាំង ដែលបានបញ្ឈប់ការងារដើម្បីទាមទារប្រាក់ឈ្នួលដែលខ្វះខាត។

សព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌាបានឱ្យដឹងថា កូដកម្មច្រើនតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មករក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម ដូចជារោងចក្រ អណ្តូងរ៉ែ និងដឹកជញ្ជូន ប៉ុន្តែក៏មានក្នុងវិស័យសេវាកម្ម និងរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ ប្រជាជនដែលចូលរួមភាគច្រើនបានមកពីសហជីពការងារ (trade union) ដែលដើរតួជាអ្នករៀបចំ និងតំណាងឲ្យពួកគេ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា កូដកម្មក៏ជាបាតុភូតដែលបានកើតឡើង ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ ដែលមានកម្មករច្រើន និងជាវិស័យសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា កំណត់ត្រាកូដកម្មដំបូងគេបំផុត គឺនៅក្នុងប្រទេសអេស៊ីបបុរាណ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «Strike Papyrus»។ នៅប្រហែលសតវត្សទី១២ មុន គ.ស. ក្រុមកម្មករដែលធ្វើការលើគម្រោងផ្នូរស្ដេចនៅតំបន់ Deir el-Medina បានបញ្ឈប់ការងារដើម្បីតវ៉ាអំពីការពន្យាពេលក្នុងការផ្គត់ផ្គង់អាហារ និងប្រាក់ខែ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងប្រមាណ ៣០០០ ឆ្នាំមុន ដែលបង្ហាញថាកូដកម្មមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីឡើយ។

ក្នុងកំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក កូដកម្មបានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់របស់វណ្ណៈកម្មករ ដើម្បីទាមទារលក្ខខណ្ឌការងារល្អប្រសើរ ម៉ោងធ្វើការខ្លីជាងមុន និងប្រាក់ឈ្នួលខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាល និងតុលាការបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ ដោយចាត់ទុកវាជាអំពើខុសច្បាប់ ហើយបានប្រើប្រាសកងទ័ពដើម្បីបង្ក្រាប។ រូបភាពនិងគំនូរជាច្រើនបានថតទុកនូវព្រឹត្តិការណ៍ឃោរឃៅទាំងនេះ ដូចក្នុងគំនូរ «The Strike» (១៨៨៦) របស់ Robert Koehler ដែលបង្ហាញភាពតានតឹងរវាងកម្មករ និងម្ចាស់រោងចក្រ។

ដល់ចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ នីតិការណ៍បានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរ។ ប្រទេសជាច្រើនបានអនុម័តច្បាប់ការពារសិទ្ធិកូដកម្ម។ កូដកម្មគួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមាន៖ កូដកម្មអ្នករ៉ែនៅ Pas-de-Calais ឆ្នាំ១៩០៦, កូដកម្មអ្នកដឹកជញ្ជូន Teamsters នៅ Minneapolis ឆ្នាំ១៩៣៤, និងកូដកម្មនៅឯកន្លែងផលិតនាវា Lenin ក្នុង Gdańsk ប្រទេសប៉ូឡូញ ឆ្នាំ១៩៨០ ដែលនាំទៅដល់ការបង្កើតសហជីព Solidarity និងជះឥទ្ធិពលដល់ការដួលរលំនៃរបបកុម្មុយនីស្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កូដកម្មមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់។ នៅពេលកម្មករឈប់ធ្វើការ ផលិតកម្មធ្លាក់ចុះ ការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលកើតមាន ហើយអាចប៉ះពាល់ដល់សង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងសេវាកម្មសាធារណៈ។ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចនេះជាកម្លាំងរុញច្រានឲ្យនិយោជកត្រូវចរចា ហើយជារឿយៗនាំទៅដល់ការដំឡើងប្រាក់ឈ្នួល ឬកែលម្អលក្ខខណ្ឌការងារ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ កូដកម្មយូរអង្វែងអាចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន ដូចបានកើតឡើងនៅក្នុងទីក្រុងញូវយ៉កឆ្នាំ២០០៥ ដែលកម្មករដឹកជញ្ជូនសាធារណៈបានបញ្ឈប់ការងារបណ្តាលឲ្យខាតបង់រាប់លានដុល្លារ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ កូដកម្មត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈសិល្បៈជាច្រើន។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ពីគំនូរល្បីៗដូចជា «Sztrájk» ដោយ Mihály Munkácsy (១៨៩៥), «Strajk» ដោយ Stanisław Lentz, និងរូបថតកូដកម្មប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនទៀត។ ស្នាដៃទាំងនេះមិនគ្រាន់តែជាកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញពីការតស៊ូរបស់វណ្ណៈកម្មករ។

និមិត្តសញ្ញាផ្សេងៗក៏មានដែរ ដូចជាកណ្តុរប៉ូវធំ «Scabby» ដែលត្រូវបានប្រើនៅសហរដ្ឋអាមេរិក តំណាងឲ្យ «scabs» ឬអ្នកបំបែកកូដកម្ម គឺជាអ្នកដែលទទួលធ្វើការជំនួសកម្មករកូដកម្ម។ ពាក្យ «scab» បានក្លាយជាពាក្យប្រមាថចំពោះអ្នកប្រឆាំងសហជីព។ កូដកម្មក៏បានលេចឡើងក្នុងភាពយន្ត អក្សរសិល្ប៍ និងតន្ត្រី ដែលជាផ្នែកមួយនៃការចងចាំរួមរបស់សង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន កូដកម្មនៅតែជាយន្តការដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្មករទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីការពារសិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ។ យោងតាមវីគីភីឌា កូដកម្មប្រព្រឹត្តទៅក្នុងវិស័យចម្រុះ ចាប់ពីឧស្សាហកម្ម រហូតដល់ការអប់រំ និងសុខាភិបាល។ រូបភាពគ្រូបង្រៀននៅអេស្តូនីឆ្នាំ២០១២ ខាងលើ បង្ហាញថាកូដកម្មមិនមែនជារឿងអតីតកាលទេ តែជាផ្នែកមួយនៃជីវិតការងារសព្វថ្ងៃ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ព្រោះប្រទេសកម្ពុជាក៏មានកូដកម្មកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកាត់ដេរ ដែលផ្តល់ការងារដល់ប្រជាជនរាប់ពាន់នាក់។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះតែងទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ហើយនាំឲ្យមានការចរចារវាងសហជីព និយោជក និងរដ្ឋាភិបាល។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិ និងលក្ខណៈនៃកូដកម្ម អាចជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃបញ្ហាការងារក្នុងស្រុក និងសកល ហើយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការតាមដានព័ត៌មានអំពីទំនាក់ទំនងការងារនៅលើ KhmerPulse បន្តទៀត។